رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دین اسلام و آموزه‌ها و احکام آن در زندگی فردی و اجتماعی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

این حرف یک عارف است. نَفَس، نَفَسِ یک عارف است. راست هم میگوید مسلمانی، اصلاً اسلام، یعنی تسلیم در مقابل پروردگار و محو شدن در اوامر او ولو فروتر از پایه‌ی عرفان و معرفت. این با تزویر و ریا که شرک است، نمی سازد.
برادرها! ما باید با خدا باشیم تا خداى متعال به ما کمک کند: مَن کانَ للهِ کانَ‌ اللهُ لَه.[8] اگر براى خدا بودیم و نیّت کردیم و تصمیم گرفتیم و حرکت کردیم، خداى متعال اراده‌اش را در جهت پیشرفت ما قرار خواهد داد، آن وقت همه‌ى قوانین عالم با ما همراه خواهد شد. بدون این، ما مثل یک گروه دیگرى از مردم دنیا خواهیم بود. وقتى انسانى با خدا نیست، وقتى براى خدا کار نمیکند، حالا اسمش ایرانى باشد، چیز دیگرى باشد، اسمش مسلمان باشد، غیر مسلمان باشد، چه تفاوتى میکند؟ چه تضمینى هست که اگر کسى به فرض یک اعتقاد دینى‌اى هم به اسلام دارد، چهار تا عمل عبادى هم انجام میدهد، عزّت اسلامى هم با او باشد؟ کمااینکه دیدیم قرنها گذشت و عزّت اسلامى با ما نبود. همین الان مسلمینى [هستند] که اسمشان هم مسلمان است و در نهایتِ ذلّت دارند زندگى میکنند؛ کفّار بر اینها مسلّطند، آمریکا بر اینها مسلّط است، کارشناس‌هاى بى‌وفاى بى‌وجدانِ بى‌علاقه‌ى غربى بر اینها مسلّطند. اگر اسم اسلام کافى باشد، خب باید همه‌ى مسلمینِ اسمى، عزیز باشند؛ [امّا] مى‌بینیم که نیستند. آن چیزى که یک انسان را، یک مجموعه را عزیز میکند، اسلام واقعى است؛ یعنى تسلیم لله‌؛ اَلاِسلامُ هُوَ التَّسلیم.[9] و دین هم همین است؛ دین همان تسلیم است: اِنَّ الدّینَ عِن‌ـدَ اللهِ الاِسلام.[10] تسلیم شدن در مقابل خدا؛ وَمَن یَبتَغِ غَیرَ الاِسلامِ دینًا فَلَن یُقبَلَ مِنه؛[11] دین شما باید تسلیم شدن در مقابل خدا باشد؛ اگر این[طور] شد، و بزرگ ما، کوچک ما، معمّم ‌ما، نظامى ‌ما، افراد عادّى جامعه‌ی‌ ما، مسئولین ما ــ بخصوص مسئولین ــ واقعاً تسلیم خدا باشند و براى شهوات خودشان، براى خواستها و اغراض شخصى خودشان، بر تصمیمات خودشان شأنى نگذارند ــ البتّه انسان که به طور معمولى و طبیعى تبدیل به فرشته نمیشود؛ بالاخره شهوات و خواستهاى انسان بر انسانهاى معمولى، غیر از آن برگزیدگان بالا اثر میگذارند ــ این در خطّ‌مشى زندگى آنها اثر نگذارد و بخصوص در آنجاهایى که با سرنوشت یک جمعى یا با سرنوشت جامعه‌ى اسلامى سروکار دارد، تسلیم خدا باشند و اراده‌ى خدا را بر اراده‌ى خود، خواست خدا را بر خواست خود، اهداف الهى را بر اغراض شخصى خود غلبه بدهند، این[جور] اگر شد، همین عزّتى که خداى متعال به شماها، به مسلمین، به مردم ایران داد و این دوازده سیزده سال حقیقتاً گل سرسبد ملّتهاى دنیا شُدید ــ «کُنتُم خَیرَ اُمَّةٍ اُخرِجَت لِلنّاس»[12] شدید ــ و دشمنان هم به این اعتراف کردند و پیشرفتهاى زیادى کردید، ادامه پیدا خواهد کرد.
من قبلاً هم عرض کردم: اگر امروز، جهان اسلام در مورد این مسلمانان مظلوم حرکتی نکند، در آینده، هر مجموعه مسلمانی که در داخل اروپا، یا به شکل یک کشور، یا به شکل یک جمعیت بزرگ دریک کشور وجود داشته باشند، این خطر وجود دارد که در معرض چنین فشارهایی قرار گیرند. ما نسبت به مسلمانان بوسنی هرزگوین، به‌شدّت نگرانیم. آنها مسلمانند و برادران ما هستند. یک اقلیّت مظلوم، در میان مجموعه مخالف با اسلام در کشورهای گوناگون و در مقابل آنها، یک جمعیت مسلّح، متّکی به یک ارتش نیرومند، دارای سلاحهای پیشرفته و مدرن؛ همانهایی که سالهای متمادی، عراق را هم از لحاظ تجهیزات نظامی، علیه ما تجهیز میکردند؛ همین صربها، درمرکز یوگسلاوی سابق. ما البته در مورد این مسلمانان، وظایف خودمان را تا آن‌جا که توانستیم عمل کردیم. از طرف جمهوری اسلامی، از آنها پشتیبانیهای همه جانبه و همه نوع پشتیبانی شده است. ولی این کافی نیست. مسلمانانِ سراسر جهانِ اسلام باید کمک کنند. دشمنی با اسلام، یکی از مظاهرش این است و بالاترین مظاهرش، فشار بر جمهوری اسلامی است. همان‌طور که قرآن کریم بیان فرموده؛ و این حقیقتاً از معجزات قرآن است که فرمود: «وَلَنْ تَرْضی عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لَا النَّصاری حَتّی تَتَّبِعَ مِلَّتُهُم[3] .» تا جامعه مسلمانان از اسلام دست برندارند، اینها راضی نمیشوند. مقصود این است که دشمن میخواهد آن روح اسلامی، آن احکام زنده اسلام و آن نیروی حیاتی اسلام در میان مسلمانان نباشد. البته آنها با یک عدّه مسلمانِ مرده بی‌اطّلاع از مبانی عالیه اسلام، ولو عامل به ظواهر مختصری از اسلام هم باشند، چندان کاری ندارند؛ دشمنی هم با آن ندارند. اما این‌که اسلام نیست! اسلامی اسلام است که پیغمبر آورد و قرآن فرمود که «کُنْتُم خَیْرَ اُمَّةٍ اُخْرِجَت للنّاس[4] .» آن اسلام نیست که عدّه‌ای بنشینند و تماشاگر حوادث عالم، یا تماشاگر مسائل درون جامعه خودشان باشند. مسلمانان بیدار، مسلمانان آگاه، مسلمانانی که نیروی خودشان رابرای بنای عالم، به شکل صحیح به کار میگیرند و مسلمانانی که از هیچ مانعی نمیترسند؛ این اسلام و این‌گونه مسلمانان مورد حداکثر بغض استکبار جهانیاند و ما در این چند سال، اِعمال این بغض را به انواع مختلف دیده‌ایم و امروز هم، بیشترین شکلش را در زمینه‌های مختلف فرهنگی و اقتصادی و سیاسی و تبلیغاتی، مشاهده میکنیم.

شاهدها (۵۷۲ پاراگراف)

نقص مکتب فاقد تدبیر احیا و پیش‌بینی آن از سوی پیامبر

… این قطار را از خط خارج کنند؛ یا خط را ببُرند، یا راننده را بکُشند، یا مردم را فریب بدهند، یا آنها را بر راننده بشورانند؛ به هر قیمتی، به هر خصوصیّتی، به هر شکلی ممکن است که این قطار از آن خطّ مورد نظر منحرف بشود و به طرف دیگری حرکت کند؛ اینجا چه باید کرد؟ اگر این قسمت پیش‌بینی نشود و پاسخ به این سؤال فراهم نشود، مسلّماً تدابیر ناقص است؛ پیغمبر این را هم پیش‌بینی کرده.

عرضهٔ اسلام به‌عنوان برنامه‌ای که سه جنبهٔ سیاسی، دینی و روحی را تفکیک نکرده است

این نکته گفتنی است که آمیختگی سه مفهوم «رهبری سیاسی»، «آموزش دینی» و «تهذیب روحی» در خلافت و حکومت اسلام ـ که امامت و حکومت اسلام را دارای سه جنبه و سه بُعد قرار داده است؛ چنان‌که بعضی از متفکران برجستۀ این زمان به‌درستی بیان کرده‌اند ـ ناشی از آن است که اسلام در اصل، این سه جنبه را از یکدیگر تفکیک نکرده و به‌عنوانِ برنامه‌ای از این سه جهت، بر انسان عرضه شده است. پس پیشوایی امت نیز به‌معنای پیشوایی در این سه جهت است و شیعه به دلیل همین گستردگی معنای امامت است که عقیده دارد امام باید ازطرف خدا تعیین شود.

دارا بودن همهٔ شئون یک نظام اجتماعی و قابلیت گسترش در سراسر زمین

… حکومت؛ این دورۀ دوم. و این ادامه پیدا کرد تا دوران زندگی نبی اکرم ـ ده سالی که آن بزرگوار حیات داشتند ـ و بعد از ایشان، دوران خلفای چهارگانه تا زمان امام مجتبی علیه‌الصلاةوالسلام و تا خلافت آن بزرگوار که شش ماه تقریباً طول کشید، اسلام به‌شکل حکومت، ظاهر شد. همه‌چیزِ یک نظام اجتماعی را هم داشت؛ حکومت داشت، ارتش داشت، کار سیاسی داشت، کار فرهنگی داشت، کار قضایی داشت، روابط اقتصادی مردم را تنظیم می‌کرد و اگر به همان شکل پیش می‌رفت قابل بود که گسترش پیدا کند که تمام روی زمین را هم بگیرد؛ یعنی اسلام نشان داد که این قابلیت را هم دارد.

شمول احکام اسلام بر عبادات، خانواده، حکومت و اقتصاد

… فردی است، برای این است که انسان خودش را اصلاح کند؛ بعضی اجتماعی است، برای این است که دنیای بشر را آباد، زندگی بشر را اداره کند، اجتماعات بشر را به‌پا بدارد؛ یک مجموعۀ احکامی است، به این مجموعه می‌گویند نظام اسلامی. خُب، اسلام بر قلب مقدس پیغمبر اکرم نازل شد. نماز را آورد، روزه را آورد، زکات را آورد، انفاقات را آورد، حج را آورد، احکام خانواده را آورد، ارتباطات شخصی را آورد، بعد جهادِ فی‌سبیل‌الله را آورد، تشکیل حکومت را آورد، اقتصاد اسلامی را آورد، روابط حاکم و مردم را آورد، وظایف مردم درمقابل حکومت را آورد. این مجموعه، همه را اسلام عرضه کرد بر بشریت، همه را هم پیغمبر اکرم بیان کرد. «یا اَیُّهَا النّاسُ وَ اللهِ ما مِن شَیءٍ یُقَرِّبُکُم مِنَ الجَنَّةِ وَ یُباعِدُکُم مِنَ النّارِ اِلّاٰ وَ قَد اَمَرتُکُم بِهِ»[13]؛ همۀ آن چیزهایی که یک انسان را و یک جامعۀ انسانی …

بقای اسلام و معارف آن مرهون انسان‌های کمربسته و مجاهد

… از فُسّاق و فُجّارِ درجۀ یک علنی بودند، اصلاً نباید بماند؛ باید همان روزها به‌کل کلَک آن کنده می‌شد، تمام می‌شد. این مجاهدت و تلاش ائمه علیهم‌السلام نه‌فقط تشیّع، بلکه قرآن، اسلام و معارفِ دینی را حفظ کرد؛ این است خاصیت بندگان خالص و مخلص و اولیای خدا. اگر اسلام انسان‌های کمربسته نداشت، نمی‌توانست بعد از هزارودویست، سیصد سال تازه زنده شود و بیداری اسلامی به‌وجود بیاید؛ باید یواش‌یواش از بین می‌رفت. اگر اسلام کسانی را نداشت که بعد از پیغمبر این معارف عظیم را در ذهن تاریخِ بشری و در تاریخ اسلامی نهادینه کنند، باید از بین می‌رفت؛ تمام می‌شد و اصلاً هیچ‌چیزش نمی‌ماند. اگر هم می‌ماند، از معارف چیزی باقی نمی‌ماند؛ مثل مسیحیت و یهودیتی که حالا از معارفِ اصلی‌شان تقریباً هیچ‌چیز باقی نمانده است. اینکه قرآن سالم بماند، حدیث نبوی بماند، این‌همه احکام و معارف بماند و معارف اسلامی بعد از هزار سال بتواند در رأس معارف بشری خودش را …

همهٔ اولیا و حتی خون حضرت فاطمه وسیله و مقدمهٔ اسلام

… علی نرفت بعد از شهادت فاطمۀ زهرا شمشیر بکشد، درمقابل مدعیان بایستد، بگوید عزیز مرا از من گرفتید، با شما می‌جنگم؛ نه، علی آن بندۀ برگزیدۀ شایستۀ خدا، آن جویبار پیوسته به سرچشمۀ وحی و رسالت، می‌داند که فاطمه چرا کشته شد. می‌رود تا هدف فاطمه را تعقیب کند. خون فاطمه یک وسیله است، نه یک هدف. خود فاطمه هم یک وسیله است، خود امیرالمؤمنین هم یک وسیله است. همه وسیله و مقدمۀ اسلامند.

اسلام و قرآن نیروی محرک بشریت به‌سوی تکامل

اما ازطرف دیگر چیزی وجود دارد که علی علیه‌السلام برای آن است و پیغمبر برای آن آمد، و موتور انسان، نیروی محرک بشریّت به‌سوی تکامل و تعالی، آن است؛ و آن اسلام و قرآن است. علی می‌بیند در جامعۀ مسلمان آن روز، یک اقلیت زیرک و زبردست و سیاست‌باز، اکثریت قاطع مردم را در اختیار گرفته‌اند. افکار آنها را قبضه کرده‌اند، راه آنها را از سویی که می‌باید به آن‌سو بروند، به‌سوی دیگری منحرف کرده‌اند، در یک‌چنین اجتماعی، اگر چنانچه بلند بشود …

رسالت اسلام نه تبدیل یک نظام طاغوتی به نظام طاغوتی دیگر

… بیاید. سلطان محمودی که می‌رود مردم را از اسارت بت‌های سومَنات آزاد می‌کند، اما اسیر بت غزنین[4] می‌کند؛ این سلطان محمود خودش مثل همان بت‌های سومنات است، فرقی ندارد که، خود او بت غزنین است! منتها بت جان‌دار، که خیلی از بت بی‌جان خطرناک‌تر است، بدتر است. تبدیل یک بتگری و بت‌پرستی به یک بت‌پرستی و بتگری دیگر، یک نظام طاغوتی به یک نظام طاغوتی دیگر، یک زندگی شهوانی به یک زندگی شهوانی دیگر. اینکه رسالت اسلام نیست، اسلام با این چیزها مخالف است. (65/3/9)

خطر کاستن از آبروی اسلام با فاصله گرفتن از دستورات امیرالمؤمنین (ع)

… را بشناسیم، و عمل کنیم. اگر به این دستورات عمل کردیم، آن‌وقت «کُنتُم خَیرَ اُمَّةٍ اُخرِجَت لِلنّاسِ»[1] تحقق پیدا خواهد کرد؛ یعنی یک امتی خواهیم شد که همۀ دنیا به ما می توانند نگاه کنند و از ما سرمشق بگیرند، ما را اسوۀ خودشان قرار بدهند، اگر عمل کردیم! اگر به آن روش‌ها و دستورها عمل نکردیم، به‌تدریج ممکن است خدای نخواسته، کار ما به جایی برسد که به اسلام هیچ آبرویی ندهیم، بلکه از شأن اسلام هم کم کنیم. اگر ما از اسلام فاصله بگیریم، از دستورات امیرالمؤمنین در عمل فاصله بگیریم، این خطر وجود دارد. (79/9/25) اما مسئولین وقتی می‌توانند خوب به این مسئولیت عمل کنند که این حرف‌ها، این رشته تفکرات، گفتمان عمومیِ مردم بشود؛ آن چیزی که مردم به‌عنوان معروف آن را می‌شناسند و آن را می‌پذیرند؛ آن‌وقت این عملی خواهد شد. باید این معارف آن‌چنان رواج پیدا کند که بشود …

آیینی همه‌جانبه متناسب با انسان چندجانبه

… ایشان ذکر کردند ـ نشان می‌دهد که این کتاب چقدر چندبُعدی و چندجانبه است. و این واقعاً یک شگفتی است. در همۀ بخش‌هایی که برای یک انسان کامل و برای یک جامعۀ انقلابیِ کامل، لازم و ضروری است، نهج‌البلاغه بهترین و وافی‌ترین مطالب را ارائه می‌دهد. و چرا این‌طور است؟ زیراکه نهج‌البلاغه نموداری است از اسلام، و اسلام آیینی است همه‌جانبه؛ و انسان که موضوع اسلام است و محور اندیشۀ اسلامی و ایدئولوژیِ اسلامی، موجودی است چندجانبه. (59/2/13)

معرفی امیرالمؤمنین (ع) در پاسخ به پرسش از انسان مطلوب اسلام

… ابعادِ یک شخصیت والای انسانی وجود دارد؛ از معرفت، از اخلاق، از خصلت‌های ویژۀ یک انسان ـ منهای آموزش‌های اسلامی ـ و از اخلاق ویژه و والایی که فقط اسلام به انسان‌ها تعلیم داده؛ یک انسان کامل در نهج‌البلاغه مجسم می‌شود و آن انسان کامل، خودِ امیرالمؤمنین است. و این نه‌فقط از باب شناسایی چهرۀ امیرالمؤمنین مهم است، از باب شناسایی اسلام و اینکه اسلام چگونه انسانی را می‌خواهد بسازد [هم]، حائز اهمیت است. امروز بشریّتِ معاصرمان از ما سؤال می‌کند این اسلامی که شما از آن دَم می‌زنید و فکر می‌کنید رسالت آن جهانی است، در صدد ساختن چگونه انسانی است؟ چه کسی را بهتر و زیباتر و جامع‌تر و والاتر از علی‌بن‌ابی‌طالب می‌توان به‌عنوان پاسخ به این سؤال نشان داد؟ و چهرۀ علی‌بن‌ابی‌طالب در هیچ‌جا مانند نهج‌البلاغه آشکار نمی‌شود. (63/1/26)

تبدیل شدن اسلام به اسلام معاویه در صورت نبود صلح امام حسن (ع)

… علیه‌السلام نبود، واقعۀ کربلا هم نبود، واقعۀ «فَخّ» هم نبود، واقعۀ «زید» هم نبود، وقایع تاریخ پرافتخار دودمان هاشمی هم در طول حکومت بنی‌امیه و بنی‌عباس، نبود. و این صفحات روشن تاریخ که هرکدام نقشی دارند در روشنگری چهرۀ واقعی اسلام، اینها [هم] هیچ‌کدام نبود. و امروز اسلام اگر بود، اسلامِ معاویه بود؛ قرآن اگر بود، قرآن معاویه بود؛ و اسلام اگر پیغمبری داشت، آن پیغمبر به نام معاویه شناخته می‌شد؛ و بقیۀ اسم‌ها، اسم‌هایی منزوی بودند در گوشه و کنار تاریخ. (51/1/24)

پیدایش ملت‌های اسلامی و پیشرفت علوم و فقه اسلامی در طول تاریخ

در درازمدت هم امام حسین علیه‌السلام پیروز شد. شما نگاه کنید به تاریخ اسلام، ببینید چقدر دین در دنیا رشد کرد! چقدر اسلام ریشه‌دار شد! ملت‌های اسلامی پدیدار شدند و رشد کردند! علوم اسلامی پیشرفت کرد، فقه اسلامی پیشرفت کرد و بالاخره بعد از گذشت قرن‌ها، امروز پرچم اسلام بر فراز بلندترین بام‌های دنیا در اهتزاز است. آیا یزید و خانوادۀ یزید به اینکه اسلام این‌طور، روزبه‌روز رشد کند، راضی بودند؟ آنها می‌خواستند ریشۀ اسلام را بکَنند؛ می‌خواستند از قرآن و پیغمبر اسلام، اسمی باقی نگذارند. اما می‌بینیم که درست به‌عکس شد. (71/4/10)

وابستگی بقای اسلام به نهضت حسینی

هدف این حادثه چه بود؟ هدفش «حُسَینٌ مِنّی وَ اَنَا مِن حُسَینٍ» بود؛ یعنی دین خدا و کوثر جاری الهی باید از این سرچشمه روان شود و در طول تاریخ بماند. اگر نهضت حسینی نبود، اسلام نبود. این تکان و زلزلۀ شدید توانست اثر خودش را بگذارد و مسیر تاریخ را تعیین کند...از سوی دیگر، این حادثه، سرشار از عشق، شور، مصیبت، داغ، صبر، ازخودگذشتگی، ازجان‌گذشتگی و ازعزیزان‌گذشتگی است و دل‌ها را همین‌طور می‌لرزاند. از یک‌طرف عید است، از یک‌طرف عزاست. …

سوق‌دادن جامعه به تکامل، عدل، معرفت و قرب الهی

محور دوم، محور کار سیاسی است؛ می‌دانیم برطبق طرز فکر اسلامی، آن‌وقتی احکام اسلامی درست در میان مردم پیاده خواهد شد که حکومتی بر مبنای اسلام تشکیل بشود. اگر حکومتی بر مبنای اسلام نباشد، اگر قدرت دست اسلام نباشد، [به احکام] اسلام عمل نخواهد شد؛ چرا؟ چون اسلام می‌خواهد جامعه را، انسان‌ها را، سوق بدهد به‌طرف آن مقاصد شریفه‌ای که دارد، به‌طرف تکامل، به‌طرف عدل، به‌طرف معرفت، به‌طرف قرب الی‌الله و لقاءالله. خب، انسان‌ها را چگونه می‌شود سوق داد؟ انسان‌ها را که دانه‌دانه، با تک‌تک نشستن و در گوش این در گوش آن خواندن، نمی‌شود سوق داد! صدهامیلیون انسان و گاهی میلیاردها انسان را چگونه می‌شود سوق داد، در یک کشور، در یک جامعه، میلیون‌ها آدم را؟ معلمین اخلاق که …

همه‌جانبه بودن اسلام و کفایت آن برای همهٔ نیازها

… آن در دست شما، همچنانی‌که در دست پیشینیان شما بود؛ یعنی مؤمنان دوران‌های قبل. ﴿وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُم دينَهُمُ﴾، مستقر خواهد ساخت دین و آیین و مسلک و مرامشان را، آن دین و آیینی که ﴿الَّذِي ارتَضىٰ لَهُم﴾ برای آنان پسندیده است، آن دینی که شایستۀ آنها بوده؛ یعنی همین دین اسلام، که دنیا و آخرت را شامل است و حال و آینده را و جسم و روح را و خلاصه همه‌جانبه است، برای همۀ نیاز‌ها کافی‌ست ﴿وَ لَيُبَدِّلَنَّهُم مِن بَعدِ خَوفِهِم اَمناً﴾ تبدیل خواهیم ساخت پس از خوف و ترس و بیمِ آنان، امنیت و امان را. تا چه بشود؟ در سایۀ این امنیت چه‌کار کنند؟ در سایۀ امنیت بنشینند، چاییِ عصرِ تابستان را کنار باغچه، با قوری چینی و سماور وَرشو[36] بخورند؟ مسئلۀ امنیت برای اینهاست؟ امنیت داشته باشند تا بتوانند راحت لَم بدهند و لَشی[37] کنند و بی‌عاری کنند؟ نه. آن امنیت برای این است که …

رد ادعای ناسازگاری اسلام واقعی با ترقی، عدالت و امنیت

… کنید؛ نظام اجتماعی‌ست. پیغمبر، در فضای جاهلی آن روز شالودۀ اجتماع اسلامی را مثل پولادی مستحکم، با شکل و قالبی معیّن، ریخت. بعد انسان‌ها را آورد در این قالب، انسان‌ها را آورد در این مسیر و در این مجرا. و در این مسیر آوردن همان بود و آدم شدن و انسان شدن همان. پس اگر می‌گویی دین اسلامی که دین واقعیِ اسلام است، با این خصوصیات است، این‌جور می‌گویی که با ترقّی انسان و با عدالت و با استقرار امنیت و با تأمین نیاز‌های بشری، با همدیگر هم‌تراز نیستند، نه؛ این را قبول نداریم، این بی‌انصافی است، این بی‌انصافی است.

نفی همهٔ گونه‌های اختلاف طبقاتی

اسلام همۀ اینها را نفی کرده. بنده به‌طورخلاصه، آنچه را که از آیات قرآن، در مجموعۀ این کتاب عزیز استفاده می‌شود در زمینۀ نفی طبقات اجتماعی؛ اینها را وقتی فکر کردم، دیدم خیلی زیاد است، چندتا را اینجا نوشته‌ام. گوشه‌ای از این آموزش‌ها که در آیات زیر، نشان آن نمایان است، بدین قرار است:

سرشار بودن اسلام و قرآن از جلوه‌های عقل

… کند. عقل هست، ولی وقتی طمع پهلو به پهلویش باشد، نمی‌تواند درست ببیند. وقتی غرض در کنارش است، نمی‌تواند درست بفهمد. دین می‌آید هوس‌ها را، هو‌اها را، طمع‌ها را، ترس‌ها را، غرض‌ها را، از عقل می‌گیرد، عقل سالمِ کامل را تقویت می‌کند، تأیید می‌کند تا او خوب بفهمد. و شما وقتی‌که مراجعه می‌کنید به اسلام، می‌بینید اول تا آخر اسلام، پر است از جلوه‌های عقل. در قرآن چقدر داریم ﴿اَ فَلا تَعقِلونَ﴾، چقدر داریم ﴿اَ فَلا تَتَفَكَّرونَ﴾، چقدر داریم؛ برای اینکه بفهمید، برای اینکه بدانید، چقدر داریم ﴿اِنّ فی ذٰلك لآيةً لِاُولِی الاَلباِ﴾ برای عقل‌دار‌ها. در روایات چقدر داریم «اِنَّ لِلّٰهِ عَلَی النّاسِ حُجَّتَينِ»[17] دو حجت خدا بر مردم دارد؛ یکی پیغمبر و یکی عقل. بازهم عقل، دربارۀ عقل بیش از این دیگر حرف نمی‌زنیم.

نقد پندار رایج کفایت انتخاب اسمی اسلام برای ورود به بهشت

نتیجۀ این طرز فکر این است که اگر امروز، یک نفر آدم در شناسنامه‌اش نوشت مسلمان، پیرو پیغمبر اسلام ـ آن‌وقتی‌که در شناسنامه‌ها می‌نوشتند، حالا که نمی‌نویسند ـ یا در سؤال و جوابی که از او می‌شود، می‌پرسند آقا مذهب و دین شما چیست، گفت اسلام؛ به‌صرف اینکه اسلام را معین کرده، مسیحیت را معین نکرده، مادی‌گری را معین نکرده، یهودی‌گری را معین نکرده، فلان دین دیگر را معین نکرده، به‌صرف همینی‌که در این اشیا و چیزهای گوناگونی که به نام دین برایش مطرح است، روی اسلام انگشت گذاشته، می‌گویند خیلی خب، چون شما اسلام را معین کردید، بروید به بهشت. حالا اگر نماز هم خواندید، چه بهتر، اگر روزه هم گرفتید، چه بهتر، اگر کارهای دیگر را هم کردید، چه بهتر، اگر نکردید هم، جای شما در بهشت خداست، منتها قبل از آنکه به قیامت برسید، شما را خوب فشارتان می‌دهند. این حرفی‌ست و فکری‌ست رایج در ذهن مردم.

لزوم سازگاری نتایج اصول اسلام و نقد برداشت متناقض ساده‌دلان

… او خد‌است. حاکم در جامعۀ اسلامی، جز خدای متعال، کسِ دیگری نیست. این مطلبی‌ست که توحید هم همین را به ما می‌گفت، نبوت هم همین اصل را برای ما مسلّم می‌کرد، حالا می‌بینید که ولایت هم این مطلب را به ما می‌گوید. اینجا این جمله را به اشاره عرض کنم و بگذرم؛ همیشه باید اصول یک مکتب و یک مسلک همین‌جور باشد که هر یک از اصل‌ها، نتیجه‌ای بدهد که اصل‌های دیگر آن نتیجه را می‌دهد. این‌جور نباشد که از یکی از اصول مکتب، ما یک استنتاجی بکنیم که ضد آن را از اصل دیگری استنتاج می‌کنیم، و متأسفانه در اسلامی که در ذهن و دل بعضی از ساده‌دلانِ مسلمان امروز هست، همین‌جور در می‌آید. از بعضی از اصولش چیزهایی استنتاج و استنباط می‌شود، درست ضد آنچه که از بعضی از اصول دیگرش استنباط می‌شود.

تسلیم در برابر حکم خدا به‌عنوان حقیقت اسلام

… اسلامىِ متعبّد ما، برای این‌که احکام اسلامی را مطرح کنند، سعی میکردند یک وجوه استحسانی عرضه کنند تا قابل عرضه باشد. اما امروز این‌طور نیست. امروز شما ببینید نسلی روی کار آمده و طبقه‌ای از جوانان انقلابی رشد کرده، که در این انقلاب، ولادت عقلانی پیدا کرده‌اند. برای این نسل، تعبّد به احکام الهی و تسلیم در مقابل حکم خدا - که حقیقت اسلام نیز همین است - یک مطلب جا افتاده و نهادین و عمیق است.

تربیت این جوانان افتخارآفرین به دست اسلام

… شما و رزمندگان ما- منتفع شدند و بهره بردند. درواقع اینها به همه‌ی دنیای اسلام خدمت کردند. ما باید اهمّیّت کار اینها را درک کنیم. به‌هرحال ما افتخار میکنیم به این جوانهای شما؛ حقیقتاً مایه‌ی افتخار ما هستند، مایه‌ی سربلندی ما هستند، مایه‌ی افتخار اسلام هستند. اسلام است که توانست اینها را این‌جور تربیت کند؛ مایه‌ی افتخار انقلابند، مایه‌ی افتخار جامعه‌ی ایرانی هستند.*

وجود آیات و روایات فراوان دربارهٔ زمین و محیط زیست

… دنیا میتوانید پیدا کنید کسانی را که همین کار را بالفعل با همه‌ی ملّتها و یا با بسیاری از ملّتها دارند انجام میدهند؛ اِهلاک حرث و اِهلاک نسل؛ این را خدای متعال فساد میداند، بعد هم میفرماید: وَ اللهُ لا یُحِبُّ الفَساد.[7] حالا این چند آیه بود که من خواندم؛ ده‌ها روایت با مضامین عالی در اسلام، در متون دینی ما درباره‌ی زمین، درباره‌ی محیط زیست ما هست؛ همین آیاتی که الان اینجا تلاوت کردند[8] از جمله‌ی این آیات است که اشاره میکند به فراورده‌های روی زمین که همه‌اش مال بشریّت و متعلّق به شما است؛ قضیّه‌ی محیط زیست خیلی قضیّه‌ی مهمّی است. خلاصه‌ی اهمّیّت این قضیّه عبارت است از مسئولیّت انسان در قبال طبیعت؛ باید احساس مسئولیّت کند. همچنان‌که در قبال انسانها احساس مسئولیّت میکنیم، در قبال طبیعت هم باید احساس مسئولیّت کنیم. اسلام و ادیان الهی خواسته‌اند …

نیاز مبرم امروز اسلام به حرکت سازنده و پیشرونده

… میگذارد، این قهراً در پیشبرد مجموعه اثر تعیین کننده خواهد داشت ـ البته این مخصوص سپاه هم نیست؛ من این حرف را عیناً برای حوزه‌های علمیه هم میگویم، برای نهادهای دولتی هم میگویم، منتها اندازه‌ها و وزن اینها با هم یکسان نیست؛ هر کدام جایگاهی دارند، وزنی دارند. حالا فعلاً درباره‌ی سپاه صحبت میکنیم ـ و ما به این حرکت سازنده و پیشرونده و متکامل احتیاج مبرم داریم. یعنی اسلام، امروز نیازمند به این حرکت است.

عرضهٔ همهٔ این خصال در قالب بسته‌ای کامل به مؤمنان

… دارای شجاعت، قوّت خطرپذیری، ورود در میدانهای جدید، بدون هیچگونه عقده‌ی خودکم‌بینی یا خودبرتربینی، انسانهای دلداده‌ی به خدای متعال و متکی به قدرت الهی و دارای توکل کامل، انسانهای صبور، انسانهای بردبار و حلیم، انسانهای خوشبین و انسانهای امیدوار تربیت کنید. اسلام همه‌ی اینها را به صورت بسته‌ی کامل در اختیار همه‌ی معتقدین و مؤمنین خود قرار داده. این بسته را باز کنیم، دانه‌دانه از این مواد استفاده کنیم، بهره‌مند شویم، آنها را بچشیم و درون وجود خودمان ذخیره کنیم. خروجی آموزش و پرورش باید اینجور انسانی باشد. انسانهای تنگ‌نظر، انسانهای بدبین، انسانهای ناامید، انسانهای افسرده، انسانهای بیتقوا، ناپرهیزگار و آلوده‌دامن نمیتوانند جوامع را پیش ببرند و ملتها را خوشبخت کنند؛ طبعاً نمیتوانند الگو هم باشند. تحول آموزش و پرورش …

تجسم عظمت، فراگیری و پیروزی اسلام در سخنان علمای مسلمان

خیلی لذت بردیم از بیانات برادران عزیز. ای کاش وقت بیشتر میبود و میتوانستیم از بیانات دیگر برادران هم استفاده کنیم. وقتی این حرفها را از شما میشنویم، بار دیگر عظمت اسلام، فراگیری اسلام و پیروزی اسلام برایمان مجسم میشود.

مبارزه با قدرت‌های فاسد جنگ‌افروز

… هزینه‌های نظامی را ما امروز در همسایگی خودمان داریم مشاهده میکنیم. این هزینه‌ها صرف افغانستان میشود، برای سرکوب ملت مسلمان افغانستان؛ صرف عراق میشود، برای در قبضه نگهداشتن ملت عراق؛ صرف کمک به رژیم خبیث صهیونیستی میشود، برای ملتهب نگهداشتن همیشگی خاورمیانه. امروز جهت قدرتهای فاسد این است. اسلام با اینها مبارزه میکند، با اینها مخالفت میکند.

حفظ محیط زیست جزو تعالیم اسلام

… و همه‌ی دستگاه‌های صنعتی باید مورد توجه باشد، مسئله‌ی محیط زیست است. تخریب محیط زیست، از آن چیزهائی است که ضربه‌اش را یک ملت، یک منطقه‌ی جغرافیائی، گاهی همه‌ی دنیا در وقتی احساس میکنند که دیگر قابل جبران نیست. مسئله‌ی محیط زیست، بسیار مسئله‌ی مهمی است. اسلام هم بر روی محیط زیست خیلی تکیه کرده است. حفظ محیط زیست، رعایت محیط زیست، این چیزی که امروز دنیا به آن دست یافته، از جمله‌ی چیزهائی است که جزو تعالیم اسلام است. این هم نکته‌ی بسیار مهمی است که بایستی مورد توجه قرار بگیرد.

زیان شکست یا عقب‌ماندگی احتمالی نظام اسلامی برای اسلام

اگر سالهای اول میتوانستند این نظام را دفن کنند، به ضرر اسلام تمام میشد. میگفتند ببینید اسلام نمیتواند. یک انقلابی راه انداخت، یک نظامی سر کار آورد، دو سال بیشتر نتوانست عمر کند؛ پنج سال بیشتر نتوانست عمر کند. اگر نظام اسلامی میماند اما پیشرفت نمیداشت، به ضرر اسلام بود. میگفتند بله، یک نظام اسلامی آمده، مردم را برده است به دوران ما قبل تاریخ؛ نه علمی، نه …