رفتن به محتوای اصلی

استبداد

نام‌های دیگر: استبداد سلطنتی، استبداد پادشاهی، دیکتاتور، دیکتاتوری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حکومت خودکامه بدون نقش مردم در ادارهٔ امور.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نطق در مجلس شورای اسلامی در جلسه بررسی کفایت سیاسی بنی‌صدر— ۱۳۶۰/۰۳/۳۱

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

یکی از بزرگترین وظایف انسان این است که در هر جا قرار دارد، حدّ قانونی خود را بشناسد و از آن تجاوز نکند. تجاوز از حد، عبارت است از همان مفهوم زشت و ننگین استبداد و استکبار. بزرگترین خطر برای انسان این است که دچار استبداد و استکبار شود. همه هم میتوانند به این آفت مبتلا شوند؛ باید مواظب خودشان باشند. البته کسانی که تمکّن اجتماعی آنها بیشتر است، بیشتر در معرض این آفت قرار دارند. کسی که روح استکبار دارد، اگر قدرت و پول بیشتر و مقامِ بالاتر داشته باشد، خطرش برای خود و برای مردم بیشتر است؛ لذا باید بیشتر مواظب خود باشد. کسانی که در جامعه دچار فساد میشوند - فساد مالی، فساد اخلاقی، فساد سیاسی - هم خودشان را تباه میکنند، هم به مردم ضرر میزنند؛ که عامل اصلىِ آن همین است که انسان در مقابل حدود قانون و شرع، احساس تنگىِ جا کند؛ بخواهد هر مانعی را از سر راه خود بردارد. وقتی انسان خدای نکرده به این حالت دچار شد، دیگر هیچ حدّی را نمیشناسد؛ در مقابل هر چیزی که مانع دستیابی او به منافعش شود، سرِ ستیزه‌گری دارد و جبهه مخالفت و دشمنی به خود میگیرد. این‌گونه است که خطر در جامعه به وجود می‌آید. این‌که من هشدار دادم و از مسؤولان درخواست کردم که با فساد مالی مبارزه کنند، به خاطر همین است. کسی که دچار فساد مالی میشود، مشکل او فقط این نیست که مال مردم را میخورد و بالا میکشد؛ مشکل این است که یک جرثومه فساد، هر چیزی که در مقابل او بایستد، میخواهد با آن مبارزه کند و از همه نیروی خود برای برداشتن این مانع بهره بگیرد. حال این مانع اگر شرع باشد، با شرع میجنگد؛ اگر قانون اساسی باشد، با قانون اساسی میجنگد؛ اگر قوانین عادّی باشد، با قوانین عادّی میجنگد.

رسوب بلندمدت اخلاقی آن و تأثر همهٔ اقشار جامعه

ما امروز این‌جورى هستیم؛ باید بدانیم در داخل کشور ما، یک زمینه‌ى سوء اخلاقى‌اى از بلندمدّت باقى است که این رسوبى نیست که به این آسانى بشود برطرفش کرد. همه‌ى ما هم تحت تأثیریم؛ ماها هم تحت تأثیر همان رسوب اخلاقى بلندمدّت هستیم؛ یعنى هر کسى در آن فضا زندگى کرده و نفَس کشیده و در آن خانواده‌هایى که متنفّس در آن فضا بوده‌اند بار آمده، بلاشک از آثار سوء دوران حکومت استبدادِ جاهلانه‌ى سلطنتى طولانى ــ بخصوص در این پنجاه شصت سال اخیر که با ترفندهاى استعمارى هم همیشه همراه بوده ــ متأثّر است؛ از همه‌ى اینها متأثّر است. پزشکى هم متأثّر است، بقیّه‌ى شکلها و گونه‌هاى زندگى هم متأثّر است. نه‌اینکه ما بخواهیم فقط پزشکها را بگوییم؛ نه، حقوق‌دان ما هم متأثّر است، روحانى ما هم متأثّر است. با اینکه انسان خودش را دوست میدارد و عیوب خودش را نمیبیند، در عین …

فرمانروایی پادشاهان فاسد و بی‌فرهنگ، علت دوری ملت از دانش

با تلخى باید اعتراف کنیم که رواج کتاب و روحیه‌ى کتاب‌خوانى در میان ملّت عزیز ما که خود یکى از مشعل‌داران فرهنگ و کتاب و معرفت در طول تاریخِ پس از ظهور اسلام بوده است، بسى کمتر از آن چیزى است که از چنین ملّتى انتظار میرود. و این پدیده نیز مانند بیشتر پدیده‌هاى ناگوار در کشور ما، نتیجه‌ى فرمانروایى پادشاهان و فرمانروایان ظالم و فاسد و بى‌فرهنگ و بى‌سواد بر این کشور در دویست سال گذشته است. در دورانى که برخى ملّتهاى دیگر به سوى دانش و پژوهش و معرفت روى آورده بودند، ملّت کهن و بااستعداد ما در زیر سلطه‌ى آن انسانهاى پلید و خودپرست و زورگو و نااهل، از دانش و معرفت دور ماند و در دوره‌ى اخیر که حکومت دست‌نشانده و فاسد پهلوى همه‌ى کارها را برابر خواست …

ادارهٔ جامعه بر پایهٔ هوا و مطامع، نه شریعت

… و علیهم جمیعاً) یک تأثیر بیشترى در دوران صفویّه میگذاشتند؛ یا میرزاى قمى[5] به یک شکل دیگر یا شیخ جعفر کاشف‌الغطاء[6] و از این ‌قبیل. لکن به‌ هر حال این‌جور نبود که نظام جامعه، از حوزه و از کارى که در حوزه انجام میدهد، یک تغذیه‌ى حقیقى و یک هدایت حقیقى بشود. آن کسانى که در رأس کار بودند، نمیخواستند بر مبناى شریعت اسلام و فکر دینى جامعه را اداره کنند تا ما بگوییم که حوزه بیاید آن فکر دینى را تبیین بکند؛ قضیّه که این‌جور نبود. بر اساس اهواء بود، بر اساس احساسات شخصى بود، بر اساس مطامع بود؛ سلاطین بودند، مستبدّین بودند؛ خوبهایشان هم بد بودند، خوبهایشان هم ظالم بودند؛ علما هم در یک کنارى مردم را از لحاظ روحى یا عمل فردى هدایت میکردند.