رفتن به محتوای اصلی

استبداد

نام‌های دیگر: استبداد سلطنتی، استبداد پادشاهی، دیکتاتور، دیکتاتوری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حکومت خودکامه بدون نقش مردم در ادارهٔ امور.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نطق در مجلس شورای اسلامی در جلسه بررسی کفایت سیاسی بنی‌صدر— ۱۳۶۰/۰۳/۳۱

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

یکی از بزرگترین وظایف انسان این است که در هر جا قرار دارد، حدّ قانونی خود را بشناسد و از آن تجاوز نکند. تجاوز از حد، عبارت است از همان مفهوم زشت و ننگین استبداد و استکبار. بزرگترین خطر برای انسان این است که دچار استبداد و استکبار شود. همه هم میتوانند به این آفت مبتلا شوند؛ باید مواظب خودشان باشند. البته کسانی که تمکّن اجتماعی آنها بیشتر است، بیشتر در معرض این آفت قرار دارند. کسی که روح استکبار دارد، اگر قدرت و پول بیشتر و مقامِ بالاتر داشته باشد، خطرش برای خود و برای مردم بیشتر است؛ لذا باید بیشتر مواظب خود باشد. کسانی که در جامعه دچار فساد میشوند - فساد مالی، فساد اخلاقی، فساد سیاسی - هم خودشان را تباه میکنند، هم به مردم ضرر میزنند؛ که عامل اصلىِ آن همین است که انسان در مقابل حدود قانون و شرع، احساس تنگىِ جا کند؛ بخواهد هر مانعی را از سر راه خود بردارد. وقتی انسان خدای نکرده به این حالت دچار شد، دیگر هیچ حدّی را نمیشناسد؛ در مقابل هر چیزی که مانع دستیابی او به منافعش شود، سرِ ستیزه‌گری دارد و جبهه مخالفت و دشمنی به خود میگیرد. این‌گونه است که خطر در جامعه به وجود می‌آید. این‌که من هشدار دادم و از مسؤولان درخواست کردم که با فساد مالی مبارزه کنند، به خاطر همین است. کسی که دچار فساد مالی میشود، مشکل او فقط این نیست که مال مردم را میخورد و بالا میکشد؛ مشکل این است که یک جرثومه فساد، هر چیزی که در مقابل او بایستد، میخواهد با آن مبارزه کند و از همه نیروی خود برای برداشتن این مانع بهره بگیرد. حال این مانع اگر شرع باشد، با شرع میجنگد؛ اگر قانون اساسی باشد، با قانون اساسی میجنگد؛ اگر قوانین عادّی باشد، با قوانین عادّی میجنگد.

حکومت مطلقهٔ سلاطین، روشی مرتجعانه که پیش از انقلاب بر ایران حاکم بود

تا قبل از آن، غیر از حکومتهای استبدادیِ دوران قدیم که سلاطینی حکومت میکردند با استبداد رأی و بدون اینکه قانونی برایشان وجود داشته باشد [یعنی] قانون را هم خودشان وضع میکردند و اراده‌ی آنها، کارگزار و حاکم مطلق در بین مردم بود؛ که این یک روش مرتجعانه و باستانی است در حکومت ــ اگرچه همین امروز هم کشورهایی هستند که با همین روش اداره میشوند و قبل از انقلاب، کشور خود ما با همین روش اداره میشد؛ مطلقِ استبداد و دیکتاتوری با شکلهای مختلف و با نامهای مختلف ــ دنیا دو نوع حکومت را در طول سالهای متمادی تجربه کرده بود و پذیرفته بود؛ [یعنی] بعد از آنکه کشورهای مترقّی عالم توانسته بودند از زیر این‌جور استبدادهایی خودشان را خلاص بکنند، دو جور حکومت را تجربه …

حکومت فردی مطلق بی‌مجلس و بی‌انتخابات و سرکوب ملت‌ها

… که حتّى یک مجلس شورا ــ ولو به صورت شکلى و اسمى ــ ندارند کدامند؟ الان کشورهایى هستند که احتیاجى به اسم آوردن ندارد، همه‌ى شما میدانید این کشورها کجا هستند و چه کسانی‌ هستند که اداره‌ى امور این کشورها بدون کوچک‌ترین دخالت مردم و آراء مردم انجام میگیرد؛ حکومتهاى فردى مطلق؛ پارلمان ندارند، انتخابات ندارند، مردم نماینده‌ى قانونگذارى ندارند، رئیس‌جمهورى که انتخابش بکنند ندارند؛ یک نفر یا یک خانواده بر این کشورها و مردم این کشورها و ثروت این کشورها و نفت این کشورها حکومت مطلق میکنند و با مردم این کشورها هر کارى دلشان میخواهد انجام میدهند از کشتار و اختناق و حبس و زجر و بقیّه‌ى توهینها و اهانتها به ملّتها، و این دولتهاى این‌ قدر مُختَنق،[2] این ‌قدر مرتجع، این‌ قدر دور از پیشرفتهاى سیاسى عالم، این ‌قدر بى‌اعتنا به حقوق انسان، نورچشمى‌هاى آمریکا هستند و آمریکا بزرگ‌ترین مدافع این کشورها است. آمریکا طرف‌دار حقوق بشر است؟ چرا به این دولتهاى زورىِ اختناقىِ فاسدِ بى‌اعتناى به دموکراسى و به حقوق بشر، یک یادداشت کوچک اعتراض نمیفرستند که حقوق بشر در کشور شما مورد بى‌اعتنائى قرار گرفته؟[3]

مجال ندادن رژیم‌های دیکتاتوری غزنوی و سلجوقی به تحصیل همگانی

این را شما جوانها بدانید: در تاریخ کشور ما براى جوان هوشمند و فرزانه اقلّاً در این هفت هشت ده قرن هیچ فرصتى مثل امروز وجود نداشته. حالا اینکه میگویم هفت هشت ده قرن، چون در دوران گذشته و در اوایل، قرنهاى چهارم و پنجم آن‌جور که در تاریخها نوشته ــ که این تاریخها خیلى هم حجّت نیست ــ مدارسى بوده، کسانى درس میخواندند، البتّه رژیم‌هاى دیکتاتورى غزنوى و سلجوقى و امثال اینها که خوانده‌اید در تاریخ، مجال نفَس ‌کشیدن به کسى نمیدادند؛ اگر نظامیّه‌اى[6] هم میساختند، این‌جور نبود که راه معلومات و تحصیل براى همه باز باشد. حالا نسبت به آن‌ وقت قضاوت نمیکنیم امّا از حدود حمله‌ى مغول به این طرف شما ملاحظه کنید و یک مرورى در تاریخ بکنید ــ تاریخ را باید یاد بگیرید، تاریخ چیز مهمّى است؛ اگر بخواهید بفهمید امروز کجایید، باید تاریخ را بدانید تا وضع امروز را و موقع امروز را درست تشخیص …