تربیت عمار، ابوذر و مقداد از میان مردم جاهلی در سیزده سال
خب اسلام بر پایهی عقل و ایمان است. کلّ برنامههای اسلامی را با عقل و ایمان باید سنجید و فهمید و عمل کرد. اینها نه عقل داشتند، نه ایمان. پیغمبر وارد این جامعه شد؛ یعنی این بیانات الهی را، وحی الهی را، کلام خدا را برای یک چنین مردمی تلاوت کرد و توانست در طول مدّت سیزده سال ــ که سیزده سال زمانی [طولانی] نیست ــ از بین همین مردم، عمّار درست کند، ابوذر درست کند، مقداد درست کند؛ از بین همین مردم!
تربیت انسانهای والا از مردم جاهلی با تمثیل معلم و کلاس
معلّمی وارد کلاسی بشود که بچّهها همه سربههوا، بیهوش، بیتوجّه، بیاستعداد، بیعلاقهی به درس، بعد بتواند در ظرف مدّت معیّنی بچّههای شستهرُفته، آماده، باسواد، فهمیده تربیت کند؛ این را شما در نظر بگیرید، این را هزاران برابر کنید، میشود وضع بعثت پیغمبر و مکّه؛ یعنی قوّت اسلام، قوّت دین الهی، قوّت احکام و معارف الهی اینقدر است که میتواند از آنچنان انسانهایی، آنچنان شرافتهای بینظیری را به وجود بیاورد. ابوذر کمانسانی نیست. همین ابوذر در دوران جاهلیّت اینجوری بود، عمّار یک جور دیگر، آن یکی یک جور دیگر.