تلاش از روز اول برای ایجاد نظام اسلامی و تحقق و دفاع از آن در یثرب
بنابراین پیغمبران هم دنبال تشکیل حکومت بودند. واضحترینش هم، پیغمبر بزرگوار ماست که از روز اوّل، مبارزه و تلاش کرد و ایجاد نظام اسلامی را وجهه همّت قرار داد. بعد هم در یثرب، به آن دست پیدا کرد. بعد هم از آن دفاع کرد؛ دامنه را وسعت بخشید و این حرکت تا سالهای متمادی ادامه پیدا کرد.
برتری پیامبر (ص) بر همهٔ پیامبران بزرگ
… واقعاً وجود مقدّس پیغمبر در نهایت صفا و زیبایی و نورانیت است که در عالم بشریت، برتر از او تصوّر نمیشود. اصلاً خود او هم برای ما قابل تصوّر نیست. شما پیغمبران بزرگ را نگاه کنید. داستان حضرت یوسف و حضرت ابراهیم را در قرآن بخوانید؛ داستان حضرت موسی را بخوانید؛ ببینید اینها چقدر بزرگ بودند! چقدر شخصیت آنان عظیم است! همهی آنان در مقابل پیغمبر ما، کودک دبستانی هستند. «وَکُلِّهُم مِن رَسولِ اللَّه مُلتَمس غرفاًمِنَ البحر اَو رَشعاً مِنَ الدِّیم». علىِ نورانی منوّری که غیر مسلمانان هم در مقابلش خضوع کردند و به زانو افتادند؛ این امیرالمؤمنینِ با این عظمت، در مقابل پیغمبر طفل دبستان است! یک شاگرد مطیع در مقابل یک استاد است؛ …
ولادت و رسالت پیامبر رحمتی مستمر و بردارندهٔ بار از دوش بشر
این ولادت بزرگ، ولادت برترین نمونههای رحمت الهی برای بشریت بود؛ چون وجود آن بزرگوار و ارسال این پیامبر بزرگ، رحمت حق تعالی بر بندگان بود. این ولادت، ولادت رحمت است. دنیای اسلام باید این نکته را درک کند که این رحمت، یک رحمت منقطع نیست؛بلکه یک رحمت مستمر است. آن روز، بسیاری از افراد بشر، از روی جهالت یا به خاطر عصبیتهای خودخواهانه، با این مظهر نور و هدایت بشر جنگیدند؛ با این که پیامبر(ص) برای برداشتن بار از روی دوش بشریت، به جهان آمده بود: «ویضع عنهم اصرهم والاغلال التی کانت علیهم»[1] . چه بارهای سنگینی بر دوش …
استمرار اثر پیامبر در پیشبرد جامعهٔ اسلامی و فتوحات پس از رحلت
شما جامعه ما را با آن جامعه مقایسه کنید تا تفاوت آن دو را دریابید. ما در این جا و در رأس جامعه، امام عظیمالقدر را داشتیم که بلاشک از انسانهای زمان ما بزرگتر و برجستهتر بود؛ اما امام ما کجا، پیامبر کجا؟ یک چنین نیروی عظیمی، به وسیلهی پیامبر در آن جامعه پراکنده شد که بعد از وفات آن بزرگوار، تا دهها سال ضربِ دست پیامبر جامعه را پیش میبرد. شما خیال نکنید این فتوحاتی که انجام گرفت، از نفس رسول اللَّه منقطع بود؛ این، ضرب دست آن بزرگوار بود که جامعه اسلامی را پیش میبرد و پیش برد. بنابراین، پیامبر اکرم در فتوحات آن جامعه و جامعه ما حضور داشت و دارد، تا وضع به این جا رسید.
برخورداری از علم و تزکیه در حد اعلی، پشتوانهٔ تعلیم و تزکیهٔ مردم
«یعلمهّم الکتاب والحکمة[1] » فرعِ این است که علم کتاب و حکمت در وجود مقدّس نبی اکرم، در حدّ اعلی وجود دارد. «یزکیّهم» فرع بر این است که آن وجود مطهّر در حدّ اعلای ممکنه برای طبیعتِ بشری، تزکیه شده است. با این نیروست که میتواند دنیایی را به سمت تزکیه پیش ببرد. این، آن چیزی است که رهبران مکاتب مختلف و سر رشته داران مفاهیم گوناگون فلسفی، اجتماعی، سیاسی و غیره، از آن بیگانهاند. آنان چیزهایی به ذهنشان میرسد؛ در عالم تصوّرْ چیزهایی را میفهمند و آنها را به مردم هم تحویل میدهند. کسانی هم از آنها یاد میگیرند، یا نمیگیرند. …
ایجاد جامعهٔ برخوردار از عدالت و برنتافتن کمترین بیعدالتی
… اجتماعی، استقرار حاکمانه عدالت اجتماعی است. در جامعهای که قانون و حکمروایی عادلانه است، حکمران عادل است و نیّت، نیّت عدالت است، حرکت عمومی به سمت عدالت اجتماعی است. ممکن است دیر یا زود این راه طی شود و مدتی طول بکشد؛ اما بالاخره به عدالت اجتماعی خواهد رسید. چنین وضعیتی را پیغمبر اکرم به وجود آورد. کمترین بیعدالتی را، آن بزرگوار برنتافت و نپذیرفت. الگو نشان داد، که البته ما پس از حیات مبارک نبىّ اکرم، آثار آن تربیت را تا مدتها در جوامع اسلامی دیدیم و باز در دوران امیرالمؤمنین علیهالصّلاةوالسّلام، همان عدالت مطلق را در شخص حاکم مطهّر و بزرگوار دنیای اسلام در آن زمان، مشاهده کردیم.
مرکزیت پیامبر برای عقاید و عواطف عامهٔ مسلمانان
هیچ آرزویی بدون مجاهدت و تلاش تحقّق پیدا نمیکند و وقتی که ما به راههای عملی برای این مقصود و این آرزو فکر میکنیم، یکی از بهترینها و بزرگترینها، همین شخصیت عظیم الشّأن عالم خلقت، یعنی وجود مبارک پیامبر گرامی و مرکزیّت این بزرگوار برای عواطف و عقاید عامّه مسلمین است. در بین حقایق و معارف اسلامی، چیزی که به این صورت مورد توافق آراء و عقاید و نیز عواطف همه مسلمین باشد، شاید نداشته باشیم یا خیلی نادر باشد؛ چون عواطف هم نقش زیادی دارد. به غیر از بعضی اقلیّتها و جمعیتهای جدا شده از عامّه مسلمین که به عواطف چندان اهمیت نمیدهند و کاری به محبّت، توجّه و توسّل ندارند، عامّه مسلمین، با عواطف نسبت به نبىّ اکرم علیه و علی آله الصّلاة والسّلام سروکار دارند. بنابراین، …
سرمایهگذاری بر شخصیت، تعالیم و محبت پیامبر برای وحدت
یکی از عواملی که میتواند در این زمینه مرکز باشد، عبارت است از وجود مقدّس نبىّ اکرم صلی اللَّه علیه و آله و سلّم. مسلمین و روشنفکران اسلامی باید بر روی شخصیت و تعالیم این بزرگوار و محبّت به این بزرگوار، با دید همه گیر نسبت به اسلام سرمایه گذاری کنند. از جمله عواملی که میتواند محور این وحدت قرار گیرد و همه مسلمین میتوانند بر آن اتّفاق نظر کنند، تبعیّت از اهل بیت پیغمبر است. اهل بیت پیغمبر را همه مسلمین قبول دارند. البته شیعه اعتقاد به امامت آنان دارد؛ غیر شیعه، آنان را به معنای امامت در اصطلاح شیعی، امام …
بیان و اجرای همهٔ احکام سعادتبخش و تشکیل نظام اسلامی
«ما من شیء یقربکم من الجنّة و یباعدکم من النّار الّا و قد نهیتکم عنه و امرتکم به»؛[4] پیغمبر اکرم صلیاللَّه علیهو آله، همه آن چیزهایی را که میتواند انسان و یک جامعه انسانی را به سعادت برساند، بیان فرمود. نه فقط بیان، بلکه آنها را عمل و پیاده کرد. خوب؛ در زمان پیغمبر، حکومت اسلامی و جامعه اسلامی تشکیل شد، اقتصاد اسلامی پیاده شد، جهاد اسلامی برپا و زکات اسلامی گرفته شد؛ یک کشور و یک نظام اسلامی شد. مهندس این نظام و راهبر این قطار در این خط، نبىّاکرم و آن کسی است که به جای او مینشیند.
انفاق گوشت به فقرای مدینه و ماندگاری آنچه داده شود
بزغالهای را خدمت پیغمبر اکرم آوردند. ذبح کرد و فرمود: «هرکس گوشت میخواهد بیاید.» فقرای مدینه به سوی خانه پیغمبر به راه افتادند. پیغمبر به هر کدام یک تکّه داد. بعد که همه رفتند، فقط یک کتفِ آن مانده بود. یکی از زنان پیغمبر عرض کرد: «یا رسول الله! بزغالهای به این بزرگی رفت؛ همین کتفش ماند!؟» پیغمبر فرمود: «همهاش ماند؛ فقط همین کتفش است که میرود.» یعنی میخوریم، از بین میرود و تمام میشود؛ امّا آنچه که دادیم میمانَد. این، حسابِ دو دوتا چهارتاست. وقتی کار برای …
ولادت پیامبر نقطهای برجسته در تاریخ هر مسلمان
بنده این عید سعید را که ولادت حضرت نبىّ اکرم، محمّد مصطفی صلّیاللَّهعلیهوآلهوسلّم و ولادت فرزندش امام صادق علیهالصّلاةوالسّلام است، به همه مسلمین عالم، بخصوص به ملت عزیز و بزرگ و عالیقدر ایران و همچنین به حضّار محترم و میهمانان گرامی، تبریک عرض میکنم. ولادت نبىّ اکرم، برای هر فرد مسلمان نقطهای برجسته در تاریخ است. بعدها همین ولادت به یک حرکت عظیم در تاریخ بشر منتهی شد. هر فضیلتی که در دنیا، ولو بهطور غیرمستقیم وجود دارد، ناشی از آن بعثت و اقامه مکارم اخلاق بهوسیله آن پیغمبر عظیمالشّأن است. هر مسلمانی میداند که برای تمرکز عواطف دنیای اسلام و احساساتِ فرَقِ مختلفِ مسلمین، نقطهای بهتر از وجود مقدّس پیغمبر اکرم وجود ندارد؛ …
رهایی بشریت از جهل، خرافه، ظلم و تعصب با جهادی دشوار
… شاید ــ اگر این آثار قطعیّت داشته باشد ــ این همان قدرتنمایى الهى است براى اعلام رمزىِ حضور این قدرتى که قرار است همهى پایههاى ظلم و فساد را در هم بشکند، علم را از خرافه، و تمدّن را از فساد و ظلم پاک کند، آراسته کند؛ و این کار را پیغمبر بزرگوار ما کرد. این مولود مقدّس در هنگام بعثت بزرگ خود، با آنچنان دنیایى روبهرو شد و با جهادى بسیار دشوار، انسانیّت را از جهل، از خرافات، از فساد، از ظلم، از تعصّبات دودمانبرانداز [رها] و از زورگویى انسانها به یکدیگر و ستم انسانها و سوار شدن آنها بر دوش یکدیگر جلوگیرى کرد؛ اصلاً بساط بشریّت را دگرگون کرد و یک بساط جدیدى را، یک وضع جدیدى را در دنیا به وجود آورد. بدیهى است که کار پیغمبر خاتم (صلّى الله علیه و آله و سلّم) این نبوده است که همهى دنیا را اصلاح کند؛ نه، آن بزرگوار باید این مسطورهى[3] عملى را، این نمونهى درست را از وحى الهى میگرفت و به بشر میداد، تا بشر در طول زندگى خود آن را به کار ببندد و از آن …
محور آسانترین راه اتحاد مسلمانان و کانون عواطف آنان
نکتهى دوّم را کوتاه عرض کنم، و آن مسئلهى وحدت است. عزیزان من! مسلمانان دنیا زیر نام نبىّ اکرم (صلّى الله علیه و آله و سلّم) از همهچیز راحتتر و سهلتر میتوانند متّحد بشوند؛ این، خصوصیّت این بزرگوار است. بارها من عرض کردهام؛ آن بزرگوار مجمع و مُلتقاى[10] عواطف مسلمانها است؛ مسلمان به پیغمبر خود عشق مىورزد. خدایا! تو شاهدى که دلهاى ما مالامال از محبّت پیغمبر است. از این محبّت باید استفاده کرد؛ این محبّت، راهگشا است. امروز مسلمانها احتیاج دارند به اخوّت و برادرى؛ امروز شعار «اِنَّمَا المُؤمِنونَ اِخوَةٌ فَاَصلِحوا بَینَ …
تجسم عینی عبودیت و الگوی بندگی برای مخاطبان
«یا ایها الناس اعبدوا ربکم.» عبودیت کنید پروردگارتان را، گویی این سؤال پیش میآید که عبودت چگونه چیزی است؟ و عبد خدا چه انسانی است؟ آنوقت نمونهی عینی نشان داده میشود: «نزلنا علی عبدنا». عبد یعنی همین کسی که اکنون در مقابل چشم شماست، تجسد و تجسم عبودیت همین کسی است که دارد این آیات را از سوی ما برای شما فرو میخواند. (وجود مقدس پیغمبر). «عبدنا» در حقیقت اشاره به این است که دعوت ما را که قبلاً گفتیم «اعبدوا ربکم» عبودیت کنید خدای خود را، یعنی حرکت کنید به سمت آن جایگاهی که این انسان والا و برجسته و شجاع به امانت و به صداقت و پاکی و زیبائیهای معنوی در آن قرار دارد که در دو آیه قبل گفتم:
رسالت پیامبر بهعنوان شاهد، بشارتدهنده، بیمدهنده و چراغ روشن
اکنون این سؤال پیش میآید: «پیغمبران برای اینکه انسانها به این مرحله برسند و موانع راه رابرطرف کنند، چه ارمغان و برنامه و دستوری دارند؟آیات قرآن جواب میدهد. آیهای که در آغاز سخن تلاوت کردم، اصلِ هدف را بیان میکند: «انا ارسلناک شاهداً و مبشّراً و نذیراً و داعیاً الی اللَّه باذنه و سراجا منیرا»؛ ای پیامبر! تو را چراغی روشن قرار دادیم دعوت کننده به خدا؛ بشارت دهنده مردم به ثواب الهی و ترساننده آنها از عقاب و غضب الهی و از بدبختیهایی که درسرِ راه بشرکمین کرده است.
تجسم اخلاق قرآنی در پیامبر و استمرار حرکت او تا امروز
… نگفت چیزى را مگر آنکه عمل کرد، و عمل کرد بیش از آنچه گفت؛ مثل کوهى بر سر مواضع اعلامشدهى خود در عمل شخصى و جمعى ایستاد. اصل اسلام هم همینجور بود. از یکى از همسران رسول خدا (صلّى الله علیه و آله و سلّم) پرسیدند که اخلاق رسول خدا را براى ما توصیف کن؛ او در جواب گفت که «کانَ خُلقُهُ القُرآن»؛[7] اخلاق او قرآن بود؛ یعنى هرچه شما در قرآن راجع به روش و عمل و رفتار و خلقیّات یک انسان، به صورت مستحسن[8] و خوب و پسندیده میخوانید، در وجود آن بزرگوار مجسّم و متبلور بود. همین هم شد که آن حرکتى که او آغاز کرد، آن گویى که او در فضاى تاریخ پرتاب کرد، هنوز دارد با شدّت پیش میرود، هنوز دارد پیش میرود؛ هنوز ما و همهى مسلمین عالم داریم از برکات آن دست معنوى و معجزنشان که پانزده قرن پیش یا چهارده قرن و اندى پیش آن بزرگوار حرکت داده، پیش میرویم. کانَ خُلقُهُ القُرآن. اخلاق ما باید طبق آن چیزى باشد که میگوییم و به آن دعوت میکنیم، که فرمود: کونوا دُعاةَ النّاسِ بِغَیرِ اَلسِنَتِکُم؛[9] یعنى بِاَعمالِکم. این مربوط به آقایان. اگر ما به زخارف دنیا بىاعتنا بودیم، اگر ما در آن راههایى که به آن معتقد هستیم …
برتری معارف الهی از پیامبر و نزول آن بر قلب ایشان
جواب: اما در مورد سؤال اول که آیا پیغمبر پائینتر بوده؟ به این صورت است که معارف الهی در یک سطح ربوبی است و در یک سطح بالاتر از انسان است. بعد این را خدای متعال آماده میکند برای فهم پیغمبر و نازل میکند برقلب پیغمبر(صلیاللهعلیهوآله) و لذا آن معارف بالاتر از پیغمبر است و شکی نیست. آیا پیغمبر در راه چه چیزی مجاهدت میکرد؟ امام حسین(علیهالسلام) در راه چه چیزی کشته شد؟ جز در راه همین معارف بود که این معارف در ذهن بشر جا بیفتد؟ انبیاء عظام، یعنی عزیزترین حقایق عالم خلقت خدام این معارفند. ولذا مثل این است که شما فرضاً چیزی را نمیدانید و از …
نام و یاد پیامبر محور وحدت مسلمانان به سبب پیوند عاطفه و ایمان
نام مقدّس پیغمبر یکى از پُرجاذبهترین پدیدههاى اسلامى براى کلّیّهى مسلمانهاى عالم است. چون مسئله، مسئلهى عاطفه و ایمان با هم است، لذا قوّت عملکرد این یاد و این نام براى صحنههاى مربوط به مسلمین، از بسیارى از پدیدههاى دیگر اسلامى که فقط بر ایمان متّکى است و عواطف در آن نقشى ندارد، بیشتر است. لذا بعضى از متفکّرین بزرگ عالم اسلام در دورهى قبل از ما، گفتهاند که محور وحدت مسلمین و اتّحاد عملى آنها میتواند نام مقدّس این بزرگوار و ایمان به آن حضرت و یاد آن حضرت باشد و این حرف درستى است. خوشبختانه امسال، این مراسم همراه است با اعلام رسمى تشکیل «مجمع التّقریب بین المذاهب الاسلامیّة»[2] که برادران ما همّت کردند و این کار شروع شد و باید انشاءالله در جهت اهداف عالیهى اسلام حرکت کند.
سازماندهی نهضت و مبارزهٔ هوشمندانهٔ سیزدهساله در مکه
… یک حرکت بود؛ در قالب یک مبارزه، یک نهضت عظیم انقلابى خودش را نشان داد و آن در هنگامى بود که رسول خدا (صلّى الله علیه و آله و سلّم) این فکر را در مکّه اعلام کردند و دشمنانِ تفکّر توحید و اسلام در مقابل آن صفآرایى کردند براى اینکه نگذارند این فکر پیش برود؛ و پیغمبر با نیرو گرفتن از عناصر مؤمن، این نهضت را سازماندهى کرد و یک مبارزهى بسیار هوشمندانه و قوى و پیشرو را در مکّه به وجود آورد و این نهضت، این مبارزه سیزده سال طول کشید؛ این دورهى اوّل.
محبت و تکریم پیامبر محور اصلی اجتماع همهٔ مسلمانان
مطلب دوّم در مورد شخص نبىّ اکرم (صلّى الله علیه و آله و سلّم) است. نام و یاد و محبّت و حرمت و تکریم این بزرگوار، محور اصلى براى تجمّع همهی آحاد مسلمان در همهی دورههاى اسلامى است. هیچ نقطهی دیگرى در مجموعهی دین وجود ندارد که اینطور از همهی جهات -هم جهات عقلى، هم جهات عاطفى، هم جهات روحى و معنوى و اخلاقى- مورد قبول و توافق و تفاهم همهی فِرَق مسلمین و آحاد مسلمین باشد. این نقطهی مرکزى و محورى است. قرآن و کعبه و فرایض و عقاید، همه مشترکند؛ امّا هر کدام از اینها یک بُعد از شخصیّت انسان را -اعتقاد را، یا محبّت را، یا گرایش روحى را، یا حالت تقلید و تشبّه را، یا تخلّق[3] عملى را- به خود متوجّه میکند. وانگهى در میان مسلمانها، غالبِ این چیزهایى که گفته شد، …
مظهر اسلام بودن پیامبر و تلاش دشمنان برای تخریب چهرهٔ او
… و کذلک ذکری ولادة ولده الإمام جعفر بن محمّدٍ الصّادق (علیه و علی آبائه السّلام) حامل لواء رسالته و العمل فی سبیله، و من هنا فإنّی أبارک لکلّ المسلمین فی العالم و أرجو لهم من الله تعالی توفیق التّأسّی بالرّسول الأکرم و التّحرّک باتّجاه أهدافه السّامیة. و لقد کان (صلّی الله علیه و آله و سلّم) مظهراً للإسلام و لذا کانت معرفته و حبّه و إکرام ذکراه مؤدّیةً لعظمة الإسلام، و من هنا رأینا أعداء الإسلام سواءً منهم من کان فی القرون الوسطی، قرون الکتّاب الصّلیبیّین العاملین علی تشویه صورة نبیّ الإسلام أو من کان فی زماننا هذا یقود الهجوم الثّقافیّ ضدّ الإسلام موجّهاً الإهانة بشکلٍ علنیّ لشخصیة رسول الله و کذلک ما نراه فی کتابات المستشرقین و دراساتهم شبه العلمیّة فی القرن التّاسع عشر و القرن العشرین، رأینا هؤلاء جمیعاً یعملون علی تشویه الصّورة الحقیقیّة لنبیّ الإسلام (صلّی الله علیه و آله و سلّم) بهدف ضرب الإسلام نفسه. هذا و من جهةٍ أخری فإنّ علینا نحن المسلمین لکی یعرف الإسلام معرفةً حقیقیّةً أن نعرف الرّسول معرفةً حقیقیّةً. إنّنا نری هذه الفریضة واجباً مؤکّداً حتّی فی زماننا هذا، حیث تتّسع المعارف الإسلامیّة و نحسّ بالفراغ الکبیر فی مجالها، و ها أنا أشیر إلی بعض الأمثلة …
لزوم پیروی کامل از پیامبر فراتر از محبت و ایمان به رسالت او
… الإسلامیّ کهدفٍ أعلی فیجب إذن أن یسعی العالم الإسلامیّ لتحقیق الکمال و العروج الإنسانیّ. و هذا المعنی إنّما یتجلّی لنا إذا طالعنا سیرة الرّسول الأکرم و اکتشفنا الواجبات الّتی یلقیها علینا هذا الهدف السّامیّ من خلال معرفة أعمال الرّسول العظیم و أقواله. لا یکفی أن یحبّ المسلمون رسول الله (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و یؤمنوا برسالته فحسب، بل إنّ علیهم أن یتّبعوه و یسیروا بسیرته تماماً نحو الهدف الّذی استهدفه، فهو الّذی یفتح سبیل الجهاد أمام هذه الأمّة و یوضّح لها مسؤولیّاتها و هنا نقول: إنّ الأمّة یجب أن لا تتّبع إلّا من انسجم مع هذا الهدف، أمّا من عدا ذلک و لم ینسجم معه فهو إمّا فی زمرة الغافلین أو فی حضیض الشّیاطین. أرجو أن ینتبه المسلمون فی العالم تماماً و یستعیدوا قوّتهم و توکّلهم و یعملوا علی إنقاذ مجتمعهم الإسلامیّ من هذه الوهدة و الحرمان الّذی یهدّد دنیاهم و آخرتهم. و استغفر الله لی و لکم.[37] بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحیمِ، قُل هُوَ اللهُ اَحَدٌ، اَّللهُ …
محوریت پیامبر در عواطف و عقاید مسلمانان و بزرگترین مایهٔ وحدت
وجود نبىّ مکرّم اسلام (صلّى الله علیه و آله و سلّم) بزرگترین مایهی وحدت در همهی ادوار اسلامى میتوانسته باشد و بوده است و امروز هم میتواند باشد؛ چون اعتقاد مسلمانان به آن بزرگوار، با عاطفه و عشق آحاد مردم مسلمان به آن وجود اقدس توأم است و لذا آن بزرگوار مرکز و محور عواطف و عقاید همهی مسلمانها است و همین یکى از موجبات اُنس دلهاى مسلمین و نزدیکى فِرَق اسلامى با یکدیگر به حساب میآید.
شخصیت پیامبر محور مشترک اعتقادی و عاطفی همهٔ مسلمانان
امشب به مناسبت رحلت خاتمالانبیا (صلّى الله علیه و آله و سلّم) بحث کوتاهى دربارهى نبوّت آن حضرت و مسئلهى انقلاب اسلامى در صدر اوّل عرض خواهم کرد. اوّلاً معلوم باشد که فعلاً در دنیاى اسلام آن مسئلهاى که همهى مسلمانان، هم از لحاظ اعتقادى و هم از لحاظ عاطفى نسبت به آن توجّه و گرایش دارند، مسئلهى شخصیّت پیغمبر و زندگى پیغمبر است. تنها مسئلهاى که در دنیاى اسلام احساسات همهى مسلمین و عقاید آنها نسبت به آن مسئله یکسان است، مسئلهى نبوّت خاتم و وجود مقدّس رسول گرامى است؛ لذا بعضى از متفکّرین بزرگ اسلامى این مسئله را آن نقطهاى قرار دادهاند که با تکیهى بر آن باید دل مسلمانان و احساسات آنها و افکار آنها را در یک جا متمرکز کرد. اقبال، شاعر بزرگ انقلابى اسلام، بر روى مسئلهى پیغمبر تکیهى ویژهاى دارد و بنده در شرح حال …
تولد در خاندان بزرگ و اشرافی بنیهاشم و دشواری برخورد قدرتمندان با او
در یک چنین شرایطى پیغمبر اکرم ظهور کرد، آن هم از یک خانوادهاى و از یک شجرهاى که برخورد با آن خانواده و با آن قبیله بهآسانى براى همه ممکن نبود. باز اگر پیغمبر از میان خانوادههاى ضعیف یا افراد پایین اجتماع برگزیده میشد، برخورد با او آسانتر بود براى قدرتمندان و احتمال اینکه این درخت ریشه بدواند کمتر بود. پیغمبر در یک خانوادهى بزرگ، در یک خانوادهى معروف، با ریشههاى اشرافى متولّد شد. البتّه خود پیغمبر در دوران ولادت و بعد از ولادت و دوران کودکى و نوجوانى، تصادفاً با فقر زندگى کرد که این یک امر عارضى بود، وَالّا خانوادهى بنىهاشم جزو شاخههاى معتبر قریش بودند و جزو رؤساى قریش بودند و جزو خانوادههاى اشرافى به حساب مىآمدند. خب میدانید دیگر که عموهاى پیغمبر چه کسانى بودند و چه احترامى در آن جامعه داشتند؛ خود جناب حمزه یا ابولهب یا دیگران، افرادى بودند که جزو خانوادههاى ممتاز محسوب میشدند؛ رسول خدا در یک چنین خانوادهاى متولّد شد.
برخورداری از همهٔ خصوصیات یک فرماندهٔ نظامی کاردان و ماهر
یعنی تمام این خصوصیّات لازم روانی و نظامی و تاکتیکی و استراتژیکیِ یک فرماندهِ کاردان و ماهر را پیغمبر داشت. شجاعت پیغمبر در حدّ اعلیٰ [بود]. امیرالمؤمنین میفرمود که «کُنّا اِذَا احمَرَّ البَأسُ اتَّقَینا بِرَسولِ الله»؛[14] یعنی وقتی که جنگ خیلی سخت میشد و تنور جنگ خیلی داغ میشد، ما به پیغمبر پناه میبردیم. و خود پیغمبر به دست خودش در میدان جنگ، کسانی از سرداران عرب …
شکستن بتها در فتح مکه بهعنوان نماد نظام شرک، نه اجبار مردم به ایمان
… ابراهیم این حرکت را انجام داد، این فریاد رسا را کشید، آن اثری را که میخواست بگیرد، گرفت. مردم به خودشان مراجعه کردند، میان خودشان به گفتگو پرداختند، وجدانشان بیدار شد و به خود و خودهایشان گفتند که ما ستمگریم؛ خود ما ظالم هستیم و نباید ابراهیم را ملامت کنیم. در مورد رسول خدا هم بتشکنی پیغمبر به معنای اعمال زور نسبت به مردم مکه نبود. پیغمبر بتها را شکست، در حقیقت سنبل و نشانه و رمز نظام طاغوتی را میشکست. درست مثل همینکه مردم در یک کشور وقتی انقلاب میکنند، نشانههای رمزآمیز رژیم گذشته را از بین میبرند. شما در کشور خودتان همهی علامات حکومت ستم شاهی را از صحنهی جامعه، از میدانها، از ساختمانها، از کاغذها پاک کردید؛ پیغمبر هم بتها را که نشانه و رمز حکومت …
حضور در مقدم صفوف جنگ و پناه بودن برای یاران
… عقب و یارانش را بفرستد جلو؛ یارانش را به وسیلهی نزدیکانش حفظ میکرد، نه نزدیکانش را به وسیلهی یارانش. مثال هم میزند که در جنگ اُحد مثلاً حمزه را فرستاد، در کجا چه کسی را فرستاد، در کجا چه کس [دیگری] را فرستاد و امیرالمؤمنین را میفرستاد؛ این یک جمله. یک جملهی دیگر میفرماید که «کُنّا اِذَا احمَرَّ البَأسُ اتَّقَینا بِرَسولِ الله»؛[5] یعنی وقتی که کورهی جنگ گداخته میشد، ما -«ما» یعنی مجموعهی اصحابی که شامل امیرالمؤمنین هم میشود- به وسیلهی پیغمبر، خودمان را از حوادث هولناک نجات میدادیم و حفظ میکردیم و او نزدیکترینِ ما به دشمن بود و او در مقّدمِ صفوف حرکت میکرد؛ این وضع مبارزهجویی پیغمبر است! با اینکه خب شما میدانید، رسول اکرم فرمانده بود و در قدیم همین جور بود، آرایش نظامی جوری بود که فرمانده را در جایی قرار میدادند که او محفوظ بماند؛ علّت هم واضح است، یک وجه معقول و منطقیای هم دارد؛ چون اگر فرمانده دمِ دست …
الگو بودن پیامبر در ترک نکردن مبارزه تا پایان عمر
… با پول ممکن نبود این طوایف و قبایل و گروههای متخاصم و آشتیناپذیر را با هم آشتی داد و متّحد کرد؛ شاید قبیلههایی که مسلمان شده بودند، هر کدام از اینها چندین خون به گردن قبیلهی دیگر داشتند یا قبیلهی دیگر از اینها چندین خون طلبکار بود؛ از هم کشته بودند. خب این یک خطّ مستمرّی است در زندگی پیغمبر که خطّ مبارزه است و این یک درس است. اینکه خدای متعال میفرماید «لَکُم فی رَسولِ اللهِ اُسوَةٌ حَسَنَة»،[9] این تأسّی و الگوی نیکویی که خدای متعال در این آیه از آن یاد کرده، در همهی خصوصیّاتِ بشریِ پیغمبر است؛ از جمله همین است که پیغمبر مبارزه را به هیچ وجه ترک نکرد و از اوّلِ بعثت تا روزهای آخرِ زندگیاش این مبارزه را ادامه داد، حتّی در همان بیماری [منجر به] وفاتش هم کارهایی از ایشان سر زد که در ادامهی همان مبارزاتی بود که در این چند سال انجام داد و باید ما این را به یاد داشته باشیم.
خشونت با دشمنان معاند و نرمش و عطوفت با دیگران حتی غیرمسلمانان
درست نقطهی مقابلِ این دریافتِ غلط، در زندگی پیغمبر مشهود است. پیغمبر این دو عامل را در کنار هم برای پیشبرد دعوت خودش به کار گرفته؛ یعنی با دشمنانی که هیچ گونه روی مسالمت و نرمش و حقپذیری ندارند و اهل خشونتند خشونت میکند، امّا با انسانهایی که اهل خشونت نیستند و آمادهی پذیرشند یا از آنها ضرری متوجّه نمیشود، ملایمت و نرمش میکند، آن هم نرمش همراه با عاطفهی جوشان و احساسات پاک -که این در زندگی پیغمبر یک چیز عجیبی است و شبیه معجزه است- نه فقط نسبت به مسلمانها که پیغمبر نسبت به مسلمانها و مؤمنین آیتی از محبّت و عطوفت و رحمت است، حتّی نسبت به غیر مسلمانها. از توصیههایی که پیغمبر در میدان نبرد و به افرادی که میرفتند جنگ میکرد این بود که به زنان و کودکان رحم کنند، با رزمندگان دشمن هم مردانه رفتار کنند، آب را بر روی آنها نبندند، غذا را از آنها منع نکنند، اگر کسانی تسلیم شدند تسلیمِ آنها را قبول کنند، حتّی در …