… هم باید دنبالهی مطالعه و تحقیق را رها نکنند. کسی آمد خدمت پیغمبر اکرم عرض کرد: «یا رسول الله هلکت»؛[2] ای رسول خدا هلاک شدم، بیچاره شدم. حضرت فهمیدند که او در مطالعات اسلامی خود به یک بنبست رسیده است؛ آن بنبست را برایش بیان کردند. گفت درست است، همین است. فرمودند: «هذا محض الایمان»؛[3] این عین ایمان است؛ این ایمان ناب است که تو در مسائل فکر کنی و دچار شبهه و تردید بشوی و آن شبهه و تردید را به کسانی رجوع کنی. پس اصل تفکر و اندیشیدن ولو در اصول مذهبی و پایههای حتمی و تثبیت شدهی دینی ممنوع نیست، بلکه لازم است و پیدا شدن شبهه و شک هم ایرادی ندارد. در حدیث معروف رفع که: «رفع عن امّتی تسعة»؛[4] نه چیز از امت من برداشته است، یعنی مورد مؤاخذه قرار نمیگیرد؛ یکی از آنها: …
تربیت دختری شایستهٔ بوسه بر دستش از سوی پیامبر
آنوقت در چنین دنیایی، پیامبر اکرم دختری تربیت میکند که این دختر، شایستگی آن را پیدا میکند که پیامبر خدا بیاید دست او را ببوسد![19] بوسه بر دست فاطمۀ زهرا ازطرف پیامبر را، هرگز نباید حمل بر یک معنای عاطفی کرد. این خیلی غلط و خیلی حقیر است اگر ما خیال کنیم که چون دخترش بود و دوستش میداشت، دستش را میبوسید. مگر شخصیتی به آن ارجمندی، آنهم با آن عدل و حکمتی که در پیامبر هست و اتکایش به وحی و الهام الهی است، خم میشود و دست دخترش را میبوسد؟ نه، این یک چیز دیگر و یک …
آموزش پیوسته به امیرالمؤمنین (ع) با پرسش و بیپرسش
… امیرالمؤمنین است. در جنگ، همۀ چشمها به اوست؛ در مسجد و هنگام عبادت هم، همۀ دلها تحتالشعاعِ دل نورانی اوست. پای منبر پیغمبر هم، از همۀ شاگردان پذیرندهتر، دانندهتر، پرسندهتر. در یک روایت است که به حضرت عرض کردند: شما چقدر زیاد نقل میکنید از پیغمبر؟ فرمود: «من از پیغمبر سؤال میکردم، جواب میداد؛ وقتی سؤال نمیکردم، خودِ او ابتدا میکرد به گفتن به من»[11]. شاگرد درجهیک [پیغمبر بود]. (85/7/21)
امتناع از دادن وعدهٔ دروغ به رئیس قبیلهٔ بنیعامر
… که به مسند حکومت رسید، پنجاهوهشت سال سنش بود. و اگر در هشتسالگی ایمان آورده باشد به پیغمبر ـ هشتسالگی یا نهسالگی، یا یازدهسالگی، برطبق اختلاف روایات ـ حدود پنجاه سال در قلب جریانات و در کوران جریانات سیاسی و نظامی و جامعهسازی و حکومتداری اسلام است. همچنانیکه پیغمبر اکرم به رئیس قبیلۀ بنیعامر یک نیمقول دروغ هم نمیتواند بدهد،[9]علی هم به معاویه و به طلحه و به زبیر و به دیگر خصوم و رقبایش، یک نیمنظر از روی محبت هم نمیتواند بکند؛ همین است که هست. حکومت حق و عدالت این است؛ او راستی و حق را فدا نمیکند. همچنانیکه برنامۀ سَلَفش، استادش، آموزندهاش، پیغمبر اکرم این نبوده، برنامۀ علی هم این نیست؛ ظلم را نگه نمیدارد، یکلحظه ظلم را تحمل نمیکند. 1352/1
عمل نکردن مردم به وصیت پیامبر (ص)
… اشتباه کردید تا حالا بس است. اشتباه کردید آنچه را که خدا برای اهلش، برای مردمان شایسته و لایق مقدر کرده بود، به غیر اهلش سپردید. اشتباه کردید مقام و قدرت اجتماعی و سیاسی را به آنکسیکه با معیارهای خدایی منطبق نبود، سپردید. اشتباه کردید در قرآن نیندیشیدید. اشتباه کردید وصیت پیامبر را عمل نکردید. چوب این اشتباهات را هم خوردید.
انجام وظیفهٔ هر روز در همان روز
پیغمبر هر روزی وظیفۀ آن روز را انجام میداد و امیرالمؤمنین هم همینطور؛ طلحه و زبیر اینطور نبودند. یک روز وظیفهشان در رکاب پیغمبر شمشیرزدن بود، این شمشیر را زدند، خوب هم زدند؛ اما بعد که جامعۀ اسلامی رو به انحراف و انحطاط رفت، اینها به خودشان و به دیگران، حالی کردند و باورانیدند که دیگر از آنها مسئولیتی نباید خواست، رفتند سراغ …
جنگهای پیاپی در ده سال حکومت در مدینه
… هجرت کردند؛ همۀ آن تجرّیها[9] و کجرَویها و تعصبهای ابلهانۀ دوران جاهلیت را دور ریخت و مجذوب ایمان شد؛ در مدینه چسبید به مکتب درسیِ پیغمبر؛ یعنی هیچ از حولوحوش راه مستقیم و صراط مستقیم پیغمبر دور نشد؛ در همۀ سختیها، هروقت که جبهه لازم داشت [حاضر بود]. ده سالی که پیغمبر در مدینه، ادارۀ حکومت را در دست گرفت، تقریباً همهاش یکسره جنگ بود؛ پیغمبر حداقل هفتاد جنگ یا به تعبیر امروز ما، هفتاد عملیات نظامی داشت؛ در همۀ اینها عمار حاضر بود.
خبر دادن پیامبر از کشته شدن امام حسین (ع) به دست امت و گریهٔ او
… اَهلِ الجَنَّةِ»[9] اینها سَرور جوانان بهشتند. بابا اینها که هنوز کودکند، جوان نیستند! نه، سَرور جوانان اهل بهشتند. یعنی در دوران شش هفتسالگی هم در حد یک جوان است؛ میفهمد، درک میکند، عمل میکند، اقدام میکند، ادب میورزد، شرافت در همۀ وجود او موج میزند. اگر آن روز کسی میگفت که این کودک به دست امت همین پیغمبر، بدون هیچگونه جرم و تخلفی به قتل خواهد رسید، برای مردم غیر قابل باور بود، همچنانیکه پیغمبر فرمود و گریه کرد، و همه تعجب کردند؛ یعنی چه، مگر میشود!
دعا در جنگهای بدر و احد
… کسی را گوش میدهید که با خدا حرف میزند، میتوانید از دعای او، از خواهش او کشف کنید که او چگونه انسانی است؛ حقیر است یا عظیم است، کوتهبین است یا بلندنظر و بلندهمت است، مؤمن است یا مردد است؛ دعا چیز عجیبی است. لذا در طول تاریخ صدر اول اسلام، همهجا دعا هست. پیغمبر در جنگ بدر دعا کرد، در جنگ احد هم دعا کرد؛ یعنی دعا پیروزی و شکست نمیشناسد. دعا یعنی ارتباط و اتصال انسان با خدا، آنوقتی هم که انسان در اوج قدرت و پیروزی است، بازهم محتاج دعاست؛ باید با خدا حرف بزند، باید از خدا بخواهد. قرآن به پیغمبر ما دستور داد که «اِذا جآءَ نَصرُ اللهِ وَ الفَتحُ»[1] وقتی یاری …
سخن گفتن با مردم بر منبر در آخرین روزهای عمر
الان فرض کن پیغمبر اکرم بر روی منبر، چهره بهشدت زرد، بدن بهشدت نحیف، یکی دو روز از زندگی پُربرکتش باقی نمانده، دارد حرف میزند:
ترک بستر در دههٔ سوم رمضان برای عبادت و تضرع
اینیکه میبینید امیرالمؤمنین در نیمههای شب، در شبهای ماه رمضان، به خود میپیچد و اشک میریزد؛ اینیکه میبینید امام سجاد گاهی صیحه میزند؛ اینیکه میبینید رسولالله، با همۀ جلالت و عظمتش، وقتی دهۀ سوم ماه رمضان میآید، میگوید رختخوابِ مرا جمع کنید، بستری برای خود نمیگستراند؛ یعنی شبها دیگر وقت خواب نیست، وقت عبادت است، وقت تضرّع است، وقت خضوع است درمقابل پروردگار؛ اینها را گمان مکن کارهای تصنعی است که انجام میگیرد. چقدر ناقص و ناآگاه است آنکسیکه بگوید امام در دعای ابوحمزه میخواهد به مردم چیز یاد بدهد و خودش را نمیگوید. چقدر ناوارد و بیاطلاع از روح دعا و از کیفیت مناجات بندگانِ صالح با خداست، آنکسیکه خیال میکند …
برتری مقام به سبب عبودیت بیمانند در زمان خود
… کردند، بر خودشان دشوار و سخت گرفتند تا بهسوی وظیفه یک قدم نزدیکتر شده باشند؛ آنها میتوانند، آنها میتوانند نزد خدا شفاعت کنند. تازه آنها هم علت اینکه میتوانند شفاعت کنند، این است که بیشتر بندگیِ خدا کردند؛ چون خودشان را تحت قدرت خدا بیشتر قرار دادند. هیچکس مثل پیغمبر خدا در زمان پیغمبر عبودیت خدا نکرده، هیچکس مثل امیرالمؤمنین در زمان امیرالمؤمنین عبودیت خدا نکرده، هیچکس مثل امام سجاد در زمان امام سجاد عبودیت خدا نکرده. اینیکه پیغمبر بالاترینِ مردم است، علی بالاترینِ مردم است، امام سجاد بالاترینِ مردم است؛ نه برای خاطر اینکه شوشتری مقابل دزفولی فرض کنید؛[14] چون بندگی خدا بیشتر کردند، مقامشان بالاتر است، مقامشان ارجمندتر است. از وضع کلی این آیه ـ که آیةالکرسیست ـ این معنا برمیآید که پروردگار عالم، آن قدرت مطلق است؛ و درمقابلش تمام موجودات، تمام تکوینات، همۀ عالم، عبد و مطیع و دستبسته و تسلیم هستند؛ هرکه میخواهد به او نزدیکتر بشود باید بیشتر عبد او باشد. این یک آیه.
ننوشتن و نخواندن پیامبر به گواهی قرآن
دربارۀ بحث نبوت، درست است که سخن از اینکه نبی دارای چه اندازه از علوم الهی یا از علوم انسانیست، خودش یک بحثیست؛ یا دانستن این مطلب که آیا پیامبر ما که نمینوشت و نمیخواند ـ که قرآن ناطق است: ﴿وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمينِكَ اِذاً لَارتابَ المُبطِلونَ﴾[1]، پیغمبر نه مینوشت و نه میخواند ـ آیا اینکه نمینوشت و نمیخواند، برای خاطر این بود که نمیتوانست؟ یعنی به تعبیر معمولی امروز، بهکلی بیسواد بود؟ یا نه، میتوانست، درعینحال نمینوشت و نمیخواند؟ خب، یک بحثیست بالاخره؛ یا سخن دربارۀ اینکه پیغمبر اسلام، قبل از نبوت و بعثتش، به چه دینی، به چه آیینی، از میان ادیان و آیینهای عالم معتقد بود و عمل میکرد، …
خداپرستی پیامبر پیش از بعثت و دوری از شرک
که یکی دیگر از قسمتهای تلاوت امروزمان سورۀ ﴿اِقرَأ﴾ است. ﴿بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيم، اِقرَأ بِاسمِ رَبِّكَ الَّذي خَلَقَ﴾ بخوان به نام پروردگارت، آنکه آفرید. ببینید، یک سلسلۀ منظمی را شروع میکند؛ اولین چیزی که برای یک انسان خداپرست مثل پیغمبر ما، که قبل از بعثت هم خداپرست بوده، مشرک نبوده؛ اولین چیزی که برای یک انسان خداپرست، موجب توجه او به خدا میتواند شد، دل او را به خدا جذب میکند، سادهترین موضوع است، موضوع آفرینش است. بخوان به نام پروردگارت که آفرید. آفرینش برای اوست، تمام این مظاهر عظیم خلقت از آنِ اوست.
فراخواندن مردم به صبر در میدانها
… تصمیم مقتضی و لازم را در مورد آنها گرفتیم. آن تصمیم چیست؟ ﴿إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنصُورُونَ﴾ یاریشدگان آنها هستند. آنها فقط ازطرف ما یاری میشوند. ﴿وَ اِنَّ جُندَنا لَهُمُ الغالِبونَ﴾ سپاهیان ما هستند که پیروز میگردند. عرض کردم شرطش همان ایمان است و صبر. در میدانهای پیغمبر، رسول خدا مردم را به صبر فرا میخواند. در میدانهای امیرالمؤمنین، امیرالمؤمنین مردم را به صبر فرا میخواند. همیشه میگفتند صبر کنید. صبر در میدان جنگ یعنی چه؟ صبر در حال مبارزه یعنی چه؟ یعنی از مبارزه سست نشدن، یعنی تلاش را تمام نکردن، نصفه نگذاشتن، این معنی صبر است. اگر چنانچه مسلمانان عالم در …
پیامبر نیز امام است
امام یعنی آن حاکم و پیشوایی که ازطرف پروردگار در جامعه معین میشود. اینیکه میگویم ازطرف خدا یعنی چه؟ یعنی یا خدا به نام و نشان معین میکند، مثل اینکه امیرالمؤمنین را، امام حسن را، امام حسین را، بقیۀ ائمه را معین کرده؛ خود پیغمبر هم یک امام است؛ خود پیغمبر هم یک امام است؛ ﴿اِنّي جاعِلُكَ لِلنّاسِ اِماماً﴾[7]، خدای متعال به ابراهیم میگوید، من تو را امام قرار دادم. امام یعنی آن پیشوا و حاکم و رهبر در یک جامعه.