رفتن به محتوای اصلی

ولایت

نام‌های دیگر: ولایت مؤمنین، ولایت کبرا

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مفهوم قرآنی پیوستگی و سرپرستی و جایگاه آن در اعتقاد و ادارهٔ جامعهٔ اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

از طرف این دو گروه یک معارضاتی به وجود می‌آید و این معارضات یک سلسله اقدامات را از طرف نبی ایجاب میکند. از جمله‌ی این اقدامات، تشکّل ولائی است، تشکّل حزبی؛ که اصلاً تعبیر ولایت در قرآن ــ ولایت به معنای همبستگی و پیچیدگی دو فرد، دو کس، دو چیز با هم است ــ آن طوری که آیات ولایت را انسان مورد ملاحظه قرار میدهد، گویا ناظر به همین پیوستگی حزبی میان مسلمانها و پیروان و وابستگان نبی است. ما لَکُم مِن وَلایَتِهِم مِن شَیءٍ حَتّیّْ یُهاجِروا؛[14] تا هجرت نکنند، با شما دارای ولایت نیستند و ولایت ندارند. ایمان آورده امّا ایمانِ تنها کافی نیست، ایمانِ با ولایت لازم است. و ولایت یعنی پیوستن به جمع نبی، به جبهه‌ی نبی، به صف نبی؛ که البتّه پیوستن به هر جبهه‌ای، به هر صفی، به هر جمعی یک لوازمی دارد و التزام به شیء قهراً التزام به لوازمش هم هست؛ ولایت هم یعنی این.
و یکى از مهم‌ترین مباحث فقه ما بحث ولایت است، یعنى بحث حکومت. امیرالمؤمنین (صلوات‌الله‌ و سلامه علیه) بخش مهمّى از خطبه‌ها و نامه‌هاى خود را که در نهج‌‌البلاغه گرد آمده است، به مسئله‌ى حکومت اختصاص داده است؛ براى حاکم، معیارهایى بیان میکند؛ به مردم مسلمان میفهماند که باید چگونه حاکمى بر مردم مسلمان حکومت کند و این حق از آنِ کیست. و وقتى حاکمى با این شرایط بر مردم مسلمان حکومت کرد، وظیفه‌ى مردم در مقابل او چگونه است. وَ اَعظَمُ مَا افتَرَضَ اللهُ سُبحانَهُ مِن تِلکَ الحقوقِ حَقُّ الوالی عَلَى الرَّعیَّةِ وَ حَقُّ الرَّعیَّةِ عَلَى الوالی؛ در میان حقوق گوناگون حقّ پدر به فرزند، حقّ فرزند به پدر، حقّ زن و شوهر با هم، حقّ برادران مسلِم با هم، از همه مهم‌تر و از همه بزرگ‌تر، حقّ متقابل حاکم و رعیّت است؛ بزرگ‌ترین حقوق این حق است. فَریضَةٌ فَرَضَ اللهُ‌ سُبحانَهُ لِکُلّ؛ فریضه‌اى است که بر گردن هر یک در مقابل دیگرى خداى متعال قرار داده است. وقتى مردم مسلمان این حقوق را مراعات کردند، حاکم به حقّ خود در محکومین و در رعیّت رسید، و محکومین حقّ خود را در دست حاکم و سیاست حاکم به دست آوردند، آن ‌وقت نتیجه چه میشود؟ فَجَعَلَها نِظاماً لِدُنیاهُم وَ عِزّاً لِدینِهِم؛ وقتى حاکم و محکوم، حقوق متقابل یکدیگر را مراعات کردند، دنیاى آنان انتظام پیدا میکند، از حالت آشفتگى بیرون مى‌آید، وضع اقتصادى و اجتماعى سامان پیدا میکند. و عِزّاً لِدینِهِم؛ دین آنان، فکر آنان، ایدئولوژى حاکم بر اجتماع آنان، عزّت پیدا میکند.
تعبیر دیگر تعبیر والی است، والی از کلمه‌ی ولایت است و با مشتقات دیگر والی که از وِلایت با وَلایت گرفته میشود می توان به بُعد مورد نظر در این کلمه توجه کرد. ولایت در اصل معنای لغت به معنای پیوند و به هم جوشیدگی دو چیز است. لغت میگوید اتصال دو شیء به همدیگر به طوری که هیچ چیزی میان آن دو فاصله نشود. در تعبیر فارسی به هم جوشیدگی، به هم پیوستگی، ارتباط تام و تمام، این معنای ولایت است. البته برای ولایت در تعبیرات مختلف معانی مختلفی ذکر شده، ولایت به معنای محبت، ولایت به معنای سرپرستی، ولایت به معنای آزاد کردن برده، ولایت به معنای بردگی یا ارباب برده بودن، نوع ارتباطاتی که در معنای ولایت ذکر میشود به نظر میرسد که کلاً مصادیق همان پیوند و پیوستگی هستند. والی امت و والی رعیت آن کسی است که امور مردم را به عهده دارد و با آنها پیوسته است، این بُعد خاصی از مفهوم حکومت را از نظر نهج‌البلاغه و امیرالمؤمنین روشن میکند.

ولایت اسلامی پرتوی از ولایت خدا و حق سرپرستی جامعه مخصوص خدا

روز عید غدیر، ولایت اسلامى یعنى رشحه‌اى[2] و پرتوی از ولایت خدا در میان مردم تجسّم پیدا کرد و لذا بود که دین کامل شد؛ بدون تعیین و تبیین این مسئله، دین واقعاً ناقص میماند و لذا بود که نعمت اسلام بر مردم تمام شد. مسئله‌ى ولایت در اسلام این‌‌جور مسئله‌اى است؛ ولایت یعنى حاکمیّت و سرپرستى در جامعه‌ى اسلامى، چیزى است طبیعتاً جدا از ولایت و سرپرستى و حکومت در جوامع دیگر. در اسلام سرپرستى جامعه متعلّق به خداى متعال است. هیچ انسانى این حق را ندارد که اداره‌ى امور انسانهاى دیگر را به ‌عهده بگیرد؛ این حق مخصوص خداى متعال است که خالق انسانها و مُنشئ[3] انسانها و عالِم به مصالح انسانها و مالک امور انسانها است، بلکه مالک امور همه‌ى ذرّات عالم وجود است. خود این احساس در جامعه‌ى اسلامى چیز کم‌نظیرى است. هیچ قدرتى، هیچ شمشیر برّایى، هیچ ثروتى، حتّى هیچ قدرت علم و تدبیرى به کسى این حق را نمیدهد که مالک سرنوشت انسانهاى دیگر و تصمیم‌گیرنده‌ى درباره‌ى سرنوشت آنها بشود؛ اینها ارزش هستند، امّا حقّ تولیت امور و …

ولایت به معنای پیوند، ارتباط و اتصال

«ولایت» یعنى پیوند، ارتباط و اتّصال؛ یعنی به‌ هم‌ پیچیده‌ شدن دو چیز؛ یعنی به‌ هم ‌جوشیدگى و به‌ هم‌ پیوستگى کسانى که با یکدیگر ولایت دارند؛ این است معناى ولایت؛ و در شکل ولایت و مفهوم ولایت در جامعه‌ى اسلامى و نظام اسلامى، از این جهت کلمه‌ى ولایت به حکومت اطلاق میشود که این رابطه بین ولىّ و مردم یک رابطه‌ى ولایتى است؛ ارتباط و اتّصالِ غیر قابل انفکاک است؛ تمام اجزاى این جامعه با یکدیگر متّصلند، از هم جدا نیستند؛ …

فراتر بودن ولایت از محبت و تمسک واقعی ملت به ولایت امیرالمؤمنین (ع) پس از انقلاب

… ولایت، ولایت آمریکا بود، ولایت صهیونیست‌ها بود، ولایت اسرائیل بود، ولایت اعداءالله‌ بود و نظام اجتماعى تحت ‌تأثیر افکار و فرهنگ و رفتار و خواست و اراده و عاطفه‌ى دشمنان خدا بود، ما چطور حق داشتیم بگوییم «اَلحَمدُلِلّهِ الَّذى جَعَلَنا مِنَ المُتَمَسِّکین»؟ بله، بخش بزرگى از مردم در دلها متمسّک بودند به محبّت و اعتقاد داشتند به ولایت امّا ولایت بیش از این است؛ امروز ملّت ما میتواند حمد کند خدا را بر تمسّک به ولایت امیرالمؤمنین. راه انقلاب ما، راه ولایت امیرالمؤمنین بود، راه حکومت علوى بود، راه اسلام بود که على (علیه السّلام) برترین و بزرگ‌ترین پیشاهنگ اسلام و منادى اسلام و سردار اسلام و مجاهد راه اسلام است. براى اسلام زندگى کرد، براى اسلام شهید شد و نور و پرتو مشعل وجود او در راه …

حکومت و ولایت، مهم‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین مسئلهٔ هر ملت

وقتى براى یک ملّت، قضیّه‌ى ولایت و حکومت حل شود، آن هم به شکلى که در غدیر خم حل شد، حقیقتاً آن روز براى آن ملّت عید است؛ چون مهم‌ترین و حسّاس‌ترین مسئله‌ى هر ملّتى، همین مسئله‌ى حکومت و ولایت او است؛ مسئله‌ى مدیریّت و حاکمیّتِ والاى بر آن جامعه است؛ این تعیین‌کننده‌ترین مسئله براى هر ملّتى است و ملّتها هر کدام به یک نحوى این قضیّه را حل کرده‌اند و غالباً نارسا، ناتمام، حتّى زیان‌بخش؛ پس اگر یک ملّتى توانسته باشد این مسئله‌ى اساسى را به نحوى حل کند که در آن همه چیزِ آن ملّت ــ کرامت او، معنویّت او، توجّه او به خدا، حفظ سعادت دنیایى او و بقیّه‌ى چیزهایى که براى یک ملّت مهم است ــ رعایت شده باشد، واقعاً آن روز و آن لحظه براى آن ملّت عید است …