رفتن به محتوای اصلی

ولایت

نام‌های دیگر: ولایت مؤمنین، ولایت کبرا

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مفهوم قرآنی پیوستگی و سرپرستی و جایگاه آن در اعتقاد و ادارهٔ جامعهٔ اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

از طرف این دو گروه یک معارضاتی به وجود می‌آید و این معارضات یک سلسله اقدامات را از طرف نبی ایجاب میکند. از جمله‌ی این اقدامات، تشکّل ولائی است، تشکّل حزبی؛ که اصلاً تعبیر ولایت در قرآن ــ ولایت به معنای همبستگی و پیچیدگی دو فرد، دو کس، دو چیز با هم است ــ آن طوری که آیات ولایت را انسان مورد ملاحظه قرار میدهد، گویا ناظر به همین پیوستگی حزبی میان مسلمانها و پیروان و وابستگان نبی است. ما لَکُم مِن وَلایَتِهِم مِن شَیءٍ حَتّیّْ یُهاجِروا؛[14] تا هجرت نکنند، با شما دارای ولایت نیستند و ولایت ندارند. ایمان آورده امّا ایمانِ تنها کافی نیست، ایمانِ با ولایت لازم است. و ولایت یعنی پیوستن به جمع نبی، به جبهه‌ی نبی، به صف نبی؛ که البتّه پیوستن به هر جبهه‌ای، به هر صفی، به هر جمعی یک لوازمی دارد و التزام به شیء قهراً التزام به لوازمش هم هست؛ ولایت هم یعنی این.
و یکى از مهم‌ترین مباحث فقه ما بحث ولایت است، یعنى بحث حکومت. امیرالمؤمنین (صلوات‌الله‌ و سلامه علیه) بخش مهمّى از خطبه‌ها و نامه‌هاى خود را که در نهج‌‌البلاغه گرد آمده است، به مسئله‌ى حکومت اختصاص داده است؛ براى حاکم، معیارهایى بیان میکند؛ به مردم مسلمان میفهماند که باید چگونه حاکمى بر مردم مسلمان حکومت کند و این حق از آنِ کیست. و وقتى حاکمى با این شرایط بر مردم مسلمان حکومت کرد، وظیفه‌ى مردم در مقابل او چگونه است. وَ اَعظَمُ مَا افتَرَضَ اللهُ سُبحانَهُ مِن تِلکَ الحقوقِ حَقُّ الوالی عَلَى الرَّعیَّةِ وَ حَقُّ الرَّعیَّةِ عَلَى الوالی؛ در میان حقوق گوناگون حقّ پدر به فرزند، حقّ فرزند به پدر، حقّ زن و شوهر با هم، حقّ برادران مسلِم با هم، از همه مهم‌تر و از همه بزرگ‌تر، حقّ متقابل حاکم و رعیّت است؛ بزرگ‌ترین حقوق این حق است. فَریضَةٌ فَرَضَ اللهُ‌ سُبحانَهُ لِکُلّ؛ فریضه‌اى است که بر گردن هر یک در مقابل دیگرى خداى متعال قرار داده است. وقتى مردم مسلمان این حقوق را مراعات کردند، حاکم به حقّ خود در محکومین و در رعیّت رسید، و محکومین حقّ خود را در دست حاکم و سیاست حاکم به دست آوردند، آن ‌وقت نتیجه چه میشود؟ فَجَعَلَها نِظاماً لِدُنیاهُم وَ عِزّاً لِدینِهِم؛ وقتى حاکم و محکوم، حقوق متقابل یکدیگر را مراعات کردند، دنیاى آنان انتظام پیدا میکند، از حالت آشفتگى بیرون مى‌آید، وضع اقتصادى و اجتماعى سامان پیدا میکند. و عِزّاً لِدینِهِم؛ دین آنان، فکر آنان، ایدئولوژى حاکم بر اجتماع آنان، عزّت پیدا میکند.
تعبیر دیگر تعبیر والی است، والی از کلمه‌ی ولایت است و با مشتقات دیگر والی که از وِلایت با وَلایت گرفته میشود می توان به بُعد مورد نظر در این کلمه توجه کرد. ولایت در اصل معنای لغت به معنای پیوند و به هم جوشیدگی دو چیز است. لغت میگوید اتصال دو شیء به همدیگر به طوری که هیچ چیزی میان آن دو فاصله نشود. در تعبیر فارسی به هم جوشیدگی، به هم پیوستگی، ارتباط تام و تمام، این معنای ولایت است. البته برای ولایت در تعبیرات مختلف معانی مختلفی ذکر شده، ولایت به معنای محبت، ولایت به معنای سرپرستی، ولایت به معنای آزاد کردن برده، ولایت به معنای بردگی یا ارباب برده بودن، نوع ارتباطاتی که در معنای ولایت ذکر میشود به نظر میرسد که کلاً مصادیق همان پیوند و پیوستگی هستند. والی امت و والی رعیت آن کسی است که امور مردم را به عهده دارد و با آنها پیوسته است، این بُعد خاصی از مفهوم حکومت را از نظر نهج‌البلاغه و امیرالمؤمنین روشن میکند.

شاهدها (۱۶۰ پاراگراف)

تعلق حکم ولایت به عناوین و شرایط قانونی، نه به اشخاص

… مشروعیت همه‌ی ما بسته به انجام وظیفه و کارآیی در انجام وظیفه است. بنده روی این اصرار و تکیه دارم که بر روی کارآییها و کارآمدی مسؤولان طبق همان ضوابطی که قوانین ما متخذ از شرع و قانون اساسی است، بایست تکیه شود. هرجا کارآمدی نباشد، مشروعیت از بین خواهد رفت. این‌که ما در قانون اساسی برای رهبر، رئیس‌جمهور، نماینده‌ی مجلس و برای وزیر شرایطی قائل شده‌ایم و با این شرایط گفته‌ایم این وظیفه را میتواند انجام بدهد، این شرایط، ملاک مشروعیتِ برعهده گرفتن این وظایف و اختیارات و قدرتی است که قانون و ملت به ما عطا میکند؛ یعنی این حکم ولایت، با همه‌ی شعب و شاخه‌هایی که از آن متشعب است، رفته روی این عناوین، نه روی اشخاص. تا وقتی که این عناوین، محفوظ و موجودند، این مشروعیت وجود دارد. وقتی این عناوین زایل شدند، چه از شخص رهبری و چه از بقیه‌ی مسؤولان در بخشهای مختلف، آن مشروعیت هم زایل خواهد شد. ما باید به دنبال کارآمدی باشیم. باید هر یک از کسانی که متصدی این مسؤولیتها، از صدر تا ساقه، هستند، بتوانند آنچه را که برعهده‌ی آنهاست، به‌قدر معقول …

اصل عدم ولایت و شرط تنفیذ شارع: عدالت و تقوا و خواست مردم

… مقبول نیست، مگر این‌که خدای متعال مشخّص کند. ما هرجا که در مسائل فراوان فقهی که به ولایت حاکم، ولایت قاضی یا به ولایت مؤمن - که انواع و اقسام ولایات وجود دارد - ارتباط پیدا میکند، شک کنیم که آیا دلیل شرعی بر تجویز این ولایت قائم هست یا نه، میگوییم نه؛ چرا؟ چون اصل، عدم ولایت است. این منطق اسلام است. آن وقتی این ولایت مورد قبول است که شارع آن را تنفیذ کرده باشد و تنفیذ شارع به این است که آن کسی که ولایت را به او میدهیم - در هر مرتبه‌ای از ولایت - باید اهلیّت و صلاحیت یعنی عدالت و تقوا داشته باشد و مردم هم او را بخواهند. این منطق مردم‌سالاری دینی است که بسیار مستحکم و عمیق است. یک مؤمن میتواند با اعتقاد کامل این منطق را بپذیرد و به آن عمل کند؛ جای شبهه و وسوسه ندارد.

حکومت نباید طعمهٔ مادی حاکم و تشکیلات حکومتی باشد

از جنبه مادی، حکومت برای شخص حاکم و ولى و تشکیلات حکومتی، به عنوان یک طعمه نباید محسوب شود؛ والا ولایت نیست. اگر آن کسی که در رأس حکومت اسلامی است، برای حکومت، برای خود، برای این شأن و مقامی که به او رسیده است یا میخواهد به او برسد، کیسه مادیای دوخته باشد، آن شخص، ولى نیست؛ آن حکومت هم ولایت نیست. در حکومت اسلامی، کسی که ولى‌امر است - یعنی کار اداره نظام سیاسی به او سپرده شده است - از لحاظ قانون با دیگران یکسان است. او حق دارد بسیاری از کارهای بزرگ را برای مردم و کشور و اسلام و مسلمین انجام دهد؛ اما خودش محکوم قانون است.

رد تحریف معنای ولایت به محجوریت و نیاز مردم به قیم

از روز اول تا امروز - بخصوص بعد از تشکیل نظام جمهوری اسلامی - در معنای ولایت تحریف کردند؛ به‌دروغ، ولایت را چیزی غیر از آنچه که هست، معرفی کردند. گفتند ولایت معنایش این است که مردم محجورند و به سرپرست و قیم احتیاج دارند. آدمهای نام و نشان‌دار، این را صریحاً در کتابها و مطبوعاتشان نوشتند! دروغ محض، تهمت به اسلام، تهمت به ولایت!

حکومت اسلامی به معنای ولایت، علاج ضعف، دست‌نشاندگی و دیکتاتوری

مسأله حکومت و نظام سیاسی و حاکمیت سیاسی، یکی از دشوارترین مسائل برای کشورهاست. بعضی کشورها دچار استبداد و دیکتاتوریاند؛ بعضی دچار حکومتهای فاسدند؛ بعضی دچار حکومتهای ضعیفند؛ بعضی دچار حکومتهای دست نشانده‌اند. اگر حکومت اسلامىِ به معنای حقیقی - یعنی همان ولایت - به عنوان شعار برای مسلمانان مطرح شود، علاج ضعف را هم میکند؛ علاج اقتصاد را هم میکند؛ علاج دست‌نشاندگی را هم میکند؛ علاج دیکتاتوری را هم میکند. بنابراین، پرچم ولایت، یک پرچم اسلامی است.

پذیرش بد دفاع کردن و بد عمل کردن برخی مدعیان طرفداری از آن

چرا؛ اتفاقا خیلی اوقات بد دفاع میشود. بعضیها بد دفاع میکنند، بعضیها هم ممکن است بد عمل کنند. این‌طور چیزی هست؛ این را نمیشود منکر شد. کمااین‌که خیلی از کسانی که طرفدار خدا هستند و جزو متدینین عالم محسوب میشوند، بد عمل میکنند. خیلی از کسانی که طرفدار دین اسلام هستند، بد عمل میکنند. این بد عمل کردنها، همه‌جا ممکن است وجود پیدا کند و وجود دارد؛ لیکن …

بهره‌مندی مؤمن و فاسق و کافر از امنیت و عدالت در سایهٔ ولایت اسلامی

اگر ولایت اسلامی باشد، زندگی زیر سایه امیرالمؤمنین، برای همه حاصل خواهد شد - برای مؤمن، برای فاسق و برای کافر - حتی کفّار هم در آن، راحت زندگی میکنند. این طور نیست که در آن، فقط آدمهای پرهیزکار، راحت باشند، غیر پرهیزکار هم از امنیت آن محیط، از مساوات، از عدالت و از آرامش معنوی در آن محیط، استفاده میکند. اگر حکومت الهی نشد، جامعه، جامعه تبعیض‌آمیز است. تبعیض هم انواعی دارد. آن‌جایی که زمامداران حکومت و قدرت، مردمانی باشند که یا از کسی نترسند، یا اخلاقیّاتی نداشته باشند و در درون آنها ناظری از خدا نباشد، همین وضعی است که امروز شما در دنیا ملاحظه میکنید! کشتن …

پذیرش ولایت از سوی همهٔ گروه‌ها با تفاوت در میزان عشق و اخلاص

به نظر من، همه گروهها حامی ولایتند. من در کشور، گروه قابل توجّهی که ولایت را قبول نداشته باشد، نمیشناسم. همه ولایت را قبول دارند. حالا ممکن است بعضی مثلاً عشق و اخلاص بیشتری داشته باشند، بعضی کمتر داشته باشند. مثلاً ولایت ائمّه علیهم‌السّلام را همه قبول داریم؛ اما یک نفر هست که تا اسم امیرالمؤمنین علیه‌السّلام می‌آید، چشمش پُر از اشک میشود. او عشق بیشتری دارد؛ طبعاً ثواب بیشتری هم می‌برد. یکی هم هست که نه، حضرت را قبول دارد، امام میداند، مخلص هم هست، حاضر است در …

ولایت میان مؤمنان لازمهٔ حکومت الهی و حاکمیت احکام قرآن

ولایت در بین مؤمنین، لازمه حکومت الهی و تسلّط الهی است؛ لازمه‌‌‌ی حکمروایی آیات قرآن و احکام نورانی قرآن است. اگر دلها جدا بود، اگر دشمنی بود، اگر بغضاء بود، دیگر این حکومت الهی نیست؛ این حکومت طاغوت است. - «جان گرگان و سگان از هم جداست.» - این حکومت، غیرالهی و غیر انسانی و نظام، نظام غیرولایتی است! آن وقت نمیشود ادّعای نظام الهی کرد؛ لیکن حقیقت قضیه این است که دلها …

بیان حکومت با تعبیر ولایت در غدیر و قرآن

… میکنند. یک تعبیر دیگر، تعبیر سلطنت است که به معنای مسلّط بودن و مقتدر بودن و امور را در سلطه خود درآوردن است. در فارسی نیز همین تعابیر وجود دارد. مثلاً زمامداری، اشاره به یک جنبه از حکومت است. یا مثلاً حکمرانی و فرماندهی، هر کدام به یک جنبه اشاره میکند. در اسلام، بیشتر ازهمه بر روی کلمه «ولایت» تکیه شده است. هم در این جا و هم در آیه شریفه «انّما ولیکم اللَّه و رسوله»[4] ، پدیده حکومت را با نام «ولایت» بیان کرده است.

استحکام نظام و درماندگی دشمن، خاصیت نظام ولایت و پیوستگی با مردم

… در این دعوا، چندان جدّی نبودند و بازی خورده بودند، به هم میزنند و شاید اگر لازم شد، عذرخواهی هم میکنند. آن کسانی هم که در متن ماجرا بودند - مثل دولت آلمان - درمیمانند که با جمهوری اسلامی چه باید کرد. حقیقتاً باید هم دربمانند؛ چون با ملّت ایران بدی کرده‌اند. این، به برکت آن است که این نظام سیاسی، نظام سیاسىِ جدا و منقطع از مردم نیست؛ نظام ولایت و نظام پیوستگی است. این، خاصیّت نظام ولایت است.

ولایت مفهومی عالی، مایهٔ افتخار شیعه و شایستهٔ شناخت دیگران

پس، غدیر یک مفهوم مترقّی و نجاتبخش است. ولایت در اسلام یک مفهوم عالی است. این را باید بفهمند. شیعه باید به ولایت افتخار کند و غیر شیعه هم سعی کند آن را بشناسد. بحث علمی و دانستن که دعوا ندارد. بدانند که اصلاً این موضوع چیست.

نقش معارف ولایت در پیروزی انقلاب به دست امام و تشکیل نظام

… لذا، کسانی که میتوانند پیام صحیح تشیّع را به مغزها، ذهنها و دلهای تشنه و محتاج منتقل کنند، باید این کارِ مهمّ را بکنند. در جامعه ما هم، بحمدالله، ولایت، از گذشته تا امروز، تأثیرات خود را در همه ابعاد نشان داده است. از اوّلِ حرکتِ انقلابی، همین‌گونه بود. امام بزرگوار رضوان‌الله‌تعالی‌علیه، با استمداد از شاخه‌های ولایت، این انقلاب را به پیروزی رساندند. موضوع عاشورا و کربلا، محبّت به اهل بیت علیهم‌السّلام و کوشش برای شبیه‌شدن به آنها، روحیه جهاد مظلومانه و صبر بر این جهاد، جزو خصوصیات و معارف مربوط به ولایت است. امام به این وسیله توانستند این انقلاب را به پیروزی برسانند و این نظام را تشکیل دهند. البته نظامی نظام اسلامی است که از ولایت هم سیراب میشود و برخوردار میگردد. دشمنها تبلیغ نکنند که «این، یک انقلاب شیعی و مخصوص شیعه است و شامل غیرشیعه نمیشود.» از خصوصیّات محیط ولایت، این است که چشم را به مفاهیم اسلامی باز میکند. ما به برکت درسی که اهل بیت …

استقرار ولایت الهی هدف زحمات پیامبر و انبیا

… به ‌خاطر این است که از اهمّیّت آن دو عید عظیم اسلامى چیزى کم بشود، بلکه به ‌خاطر اینکه این عید حاوى یک مضمون والاترى است. اهمّیّت این عیدى که طبق روایات ما برترین اعیاد است، در همین است که متضمّن مسئله‌ى «ولایت» است؛ مسئله‌ى ولایت ‌الله‌، ولایت خدا بر مردم. به یک معنا شاید بتوان گفت که هدف از همه‌ى زحماتى که پیغمبر اکرم و بزرگان دین و انبیای الهى (علیهم الصّلاة و السّلام) متحمّل شده‌اند، استقرار ولایت الهى بوده است. در یک روایتى گویا از امام صادق (علیه الصّلاة و السّلام) است که در مقام هدف جهاد فى‌سبیل‌الله‌ که مجموعه‌ى تلاشهایى است که براى دین میشود فرمودند: لِیُخرِجُ النّاسَ مِن عِبادَةِ العَبیدِ اِلىٰ عِبادَةِ اللهِ وَ مِن وِلایَةِ العَبیدِ اِلىٰ وِلایَةِ الله؛[2] هدف …

بازگشت ملت‌ها به ولایت اسلامی، راه سعادت؛ تحقق کامل در جامعهٔ اسلامی و ناقص در همهٔ جوامع

و ما عرض میکنیم ملّتها اگر بخواهند با قطع نظر از مذاهبشان و با قطع نظر از ادیانى که بر آنها حاکم است، راه سعادت را پیدا کنند، باید به ولایت اسلامى برگردند. البتّه این ولایت اسلامى به ‌شکل کامل در یک جامعه‌ى اسلامى عملى است، چون ولایت بر اساس ارزشهاى اسلامى است: عدالت اسلامى، علم اسلامى، دین اسلامى؛ امّا به شکل غیر کامل در همه‌ى ملّتها و در میان همه‌ى جوامع عملى است. اگر میخواهند کسى را به عنوان رهبر و حاکم بر جامعه انتخاب کنند، نروند سراغ آن کسى که سرمایه‌دارها او را معرّفى میکنند؛ بروند سراغ پارساترین انسانها، پاک‌ترین انسانها، بى‌اعتناترین انسانها به دنیا، آن کسى که قدرت را سرمایه‌ى شخصى خود به حساب نمى‌آورد و از آن …

فراتر بودن ولایت از محبت و تمسک واقعی ملت به ولایت امیرالمؤمنین (ع) پس از انقلاب

… ولایت، ولایت آمریکا بود، ولایت صهیونیست‌ها بود، ولایت اسرائیل بود، ولایت اعداءالله‌ بود و نظام اجتماعى تحت ‌تأثیر افکار و فرهنگ و رفتار و خواست و اراده و عاطفه‌ى دشمنان خدا بود، ما چطور حق داشتیم بگوییم «اَلحَمدُلِلّهِ الَّذى جَعَلَنا مِنَ المُتَمَسِّکین»؟ بله، بخش بزرگى از مردم در دلها متمسّک بودند به محبّت و اعتقاد داشتند به ولایت امّا ولایت بیش از این است؛ امروز ملّت ما میتواند حمد کند خدا را بر تمسّک به ولایت امیرالمؤمنین. راه انقلاب ما، راه ولایت امیرالمؤمنین بود، راه حکومت علوى بود، راه اسلام بود که على (علیه السّلام) برترین و بزرگ‌ترین پیشاهنگ اسلام و منادى اسلام و سردار اسلام و مجاهد راه اسلام است. براى اسلام زندگى کرد، براى اسلام شهید شد و نور و پرتو مشعل وجود او در راه …

حکومت و ولایت، مهم‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین مسئلهٔ هر ملت

وقتى براى یک ملّت، قضیّه‌ى ولایت و حکومت حل شود، آن هم به شکلى که در غدیر خم حل شد، حقیقتاً آن روز براى آن ملّت عید است؛ چون مهم‌ترین و حسّاس‌ترین مسئله‌ى هر ملّتى، همین مسئله‌ى حکومت و ولایت او است؛ مسئله‌ى مدیریّت و حاکمیّتِ والاى بر آن جامعه است؛ این تعیین‌کننده‌ترین مسئله براى هر ملّتى است و ملّتها هر کدام به یک نحوى این قضیّه را حل کرده‌اند و غالباً نارسا، ناتمام، حتّى زیان‌بخش؛ پس اگر یک ملّتى توانسته باشد این مسئله‌ى اساسى را به نحوى حل کند که در آن همه چیزِ آن ملّت ــ کرامت او، معنویّت او، توجّه او به خدا، حفظ سعادت دنیایى او و بقیّه‌ى چیزهایى که براى یک ملّت مهم است ــ رعایت شده باشد، واقعاً آن روز و آن لحظه براى آن ملّت عید است …

قضیهٔ ولایت و حکومت، اساس و محور دین

… وَ مِائَۃٍ» یعنی عقب افتاد ظاهراً؛ به نظرم به سال صدوچهل رسید؛ یعنی هفتاد سال عقب افتاد. سال‌هایی است که بنی‌عباس بر سر قدرت بودند...یعنی معلوم می‌شود که صلح امام حسن علیه‌السلام زمینه‌ای برای یک کار بزرگ شد، واِلّ ائمه، این‌طور نبود که قضیه را رها کنند. قضیۀ ولایت و حکومت، مگر کوچک بود؟! اساس و محور دین، این بود. منتها دیگر این وضع پیش آمد. (1379/3/13)

بیان پدیدهٔ حکومت با تعبیر ولایت در غدیر و قرآن

… یک تعبیر دیگر، تعبیر سلطنت است، که به‌معنای مسلط‌بودن و مقتدربودن و امور را در سلطۀ خود درآوردن است. در فارسی نیز همین تعابیر وجود دارد؛ مثلاً زمامداری، که اشاره به یک جنبه از حکومت است. یا مثلاً حکمرانی و فرماندهی، که هرکدام به یک جنبه اشاره می‌کند. در اسلام، بیشتر از همه، بر روی کلمۀ ولایت تکیه شده است. هم در اینجا و هم در آیۀ شریفۀ «اِنَّما وَلِیُّكُمُ اللهُ وَ رَسولُهُ»[12]، پدیدۀ حکومت را با نام ولایت بیان کرده است[13].

بی‌فایده بودن عبادت بدون شناخت و پیروی از ولیّ خدا

بعضی از روایات بابِ ولایت نشان می‌دهد که اگر افرادی همۀ عمرشان را عبادت بکنند، اما ولیّ خدا را نشناسند، تا به دلالت او حرکت بکنند و مسیر را با انگشت اشارۀ او معلوم کنند، این فایده‌ای ندارد. «وَلَمْ یعرِفَ وَلایَةَ وَلِیِّ اللهِ فَیُوالِیَهُ وَ یکونَ جَمیعُ اعمالِهِ بِدَلالَتِهِ [اِلَیهِ ما کانَ لَهُ عَلَی اللهِ جَلَّ وَ عَزَّ حَقٌّ فی ثَوابِهِ]»‌ (70/1/26).[3] [امیرالمؤمنین] می‌خواهند ما بیدار باشیم، می‌خواهند چشم‌های ما باز باشد، می‌خواهند ما آدم‌شناس باشیم، می‌خواهند ما بر اثر آدم‌نشناسی ـ همچنانی‌که در صدر اسلام فریب خوردیم ـ دیگر فریب نخوریم. در صدر اسلام، مردم برای خاطر آدم‌نشناختن، فریب می‌خوردند. می‌گفتند عجب! مگر می‌شود طلحه، زبیر، عایشه، این سه نفر عنصر عالی‌مقام، اینها می‌شود که بر باطل باشند؟ آیا می‌شود در جبهۀ معاویه، آن‌قدر مردمان نمازخوان، آن‌قدر مردمان نامی، اینها همه بر باطل باشند؟ آیا …

پوشاندن امر ولایت از نااهلان، از ارکان و شرایط پذیرش ولایت اهل‌بیت (ع)

… التَّصدیقُ لَهُ وَ القَبولُ فَقَط مِنِ احتِمالِ اَمرِنا سَترُهُ وَ صِیانَتُهُ مِن غَیرِ اَهلِهِ فَاَقرِئهُمُ السَّلامَ وَ قُل لَهُم رَحِمَ اللهُ عَبداً اجتَرَّ مَوَدَّةَ النّاسِ اِلَی نَفسِهِ حَدِّثوهُم بِما یَعرِفونَ وَ استُروا عَنهُم ما یُنکِرونَ»[18]. می‌فرمایند: تحمل امر ما، یعنی تحمل امر ولایت، فقط به این نیست که ما را تصدیق کنید که امام هستیم و قبول کنید. این کافی نیست. یکی از ارکان و شرایط قبول ولایت ما، این است که آن را مستور بدارید و از غیر اهل، آن را کتمان کنید و مصون بدارید. این مسئلۀ قابل توجهی است...این چه مطلبی است که حضرت امر می‌کنند به کتمان آن؟ یکی از دو احتمال است، یا هر دوی این احتمالات. یک احتمال این است که مراد، آن تحرکات سیاسیِ حول‌وحوش ائمه بوده است،..که مردم را آماده می‌کردند در هر برهه‌ای از زمان برای قیام، برای …

ولایت اصلی مترقی برگرفته از قرآن و سرگردانی جمعیت فاقد آن

… و ولایت را به او بفهماند. بنابراین کلمه‌ای به نام ولایت به گوش آشناست. علی‌النّهایه،[1] بنده دربارۀ این کلمه و مفهوم ولایت، خیلی از ریشه می‌خواهم حرف بزنم. می‌رسیم به ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌الصلاة‌و‌السلام اما فعلاً در مراحل قبل از آن می‌خواهم حرف بزنم. ولایت را از قرآن و از آیات کریمۀ قرآن می‌کشیم بیرون، استنباط و استخراج می‌کنیم و می‌بینید که چه اصلِ مدرنِ مترقیِ جالبی‌ست اصل ولایت، و یک ملت، یک جمعیت، پیروان یک فکر و یک عقیده، اگر دارای ولایت نباشند، چطور بی‌خودی وِل‌معطّلند. این را درک خواهید کرد و احساس خواهید کرد.

بی‌ثمری نماز و روزه و عبادت فرد و امت فاقد ولایت

در سایۀ این بحث به‌خوبی می‌شود فهمید که چرا کسی که ولایت ندارد، نمازش نماز و روزه‌اش روزه و عباداتش عبادت نیست. به‌خوبی می‌شود با این بحث فهمید که چرا جامعه‌ای و امتی که ولایت ندارد، اگر همۀ عمر را به نماز و روزه و تصدّقِ تمام اموال بگذراند، باز لایق غفران و لطف خدا نیست. و خلاصه در سایۀ این بحث، معنای احادیث ولایت را می‌شود فهمید، ازجمله این حدیث معروفی که از چند نفر از ائمه علیهم‌السلام رسیده و بنده بعضی از جملات و کلماتش را اینجا تکرار می‌کنم: «لَو اَنَّ رَجُلاً قامَ لَيلَهُ وَ صامَ نَهارَهُ وَ تَصَدَّقَ بِجَميعِ مالِهِ وَ حَجَّ جَميعَ دَهرِهِ وَ لَمْ يَعرِف وَلايَةَ وَلِيِّ اللهِ فَيُوالِيَهُ وَ يَكونَ جَمِيعُ اَعمالِهِ بِدَلالَتِهِ»[2] اگر کسی تمام عمر را روزه بگیرد، نه‌فقط ماه رمضان را، تمام شب‌ها را تا به صبح بیدار بماند، تمام اموالش را در راه خدا بدهد، اما با ولیّ خدا ولایت نداشته باشد ـ دقت کنید در این تعبیر ـ با ولیّ خدا ولایت نداشته باشد، یا ولایت ولیّ خدا را نداشته باشد، این‌چنین آدمی، همۀ آنچه که انجام داده است، بیهوده و بی‌ثمر و خنثی‌ست.

ولایت تتمه و خاتمهٔ بحث نبوت

مسئلۀ ولایت در دنبالۀ بحث نبوت است، یک چیزِ جدای از بحث نبوت نیست. مسئلۀ ولایت، درحقیقت تتمه و ذیل و خاتمۀ بحث نبوت است. حالا خواهیم دید که اگر ولایت نباشد، نبوت هم ناقص می‌ماند. لذا ناچاریم که یک مختصری تکرار کنیم بحث‌های گذشته را در زمینۀ نبوت، کلیاتش را بگویم برای شما تا برسیم یواش‌یواش، از حاشیه وارد بشویم در متنِ مسئلۀ ولایت. البته این را هم بگویم که طرح این مسئله، بسیار …

رد پنداشتن ولایت ائمه به معنای صرف دوست داشتن آنان

… است و چون بعد از این بُعد حتماً باید بیان بشود، عرض خواهم کرد و آن ولایت ولی‌الله است. ولایت شیعیان باهم معلوم شد؛ ولایت ولیّ خدا یعنی چه؟ ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب یعنی چه؟ ولایت امام صادق یعنی چه؟ اینی‌که من و شما امروز باید ولایت ائمه را داشته باشیم، یعنی چه؟ که یک عده‌ای خیال می‌کنند ولایت ائمه، یعنی فقط ائمه را دوست بداریم؛ و چقدر اشتباه می‌کنند؛ چقدر اشتباه می‌کنند! فقط دوست داشتن نیست، واِلّ مگر در عالَم اسلام کسی پیدا می‌شود که ائمۀ معصومینِ خاندان پیغمبر را دوست ندارد؟ پس همه ولایت دارند؟ مگر کسی هست که دشمنِ اینها باشد؟ مگر همان کسانی که در صدر اسلام با آنها جنگیدند، همه دشمن بودند با آنها؟ خیلی هایشان دوست می‌داشتند اینها را؛ اما برای خاطر دنیا حاضر بودند با آنها بجنگند. خیلی‌هایشان می‌دانستند اینها دارای چه مقامات و چه …

ولایت فراتر از دانستن حقانیت و محبت به ائمه

… منصور، معاویه، یزید، از همه شیعه‌تر بودند پس. آیا رُقبای امیرالمؤمنین در سقیفه، نمی‌دانستند حق با علی‌ست؟ همه می‌دانستند، پس شیعه بودند؟ آیا آن‌کسانی‌که با امیرالمؤمنین در افتادند، محبت نداشتند به او؟ چرا، غالباً محبت داشتند، پس شیعه بودند؟ پس ولایت داشتند؟ نه آقا، ولایت غیر از این حرف‌هاست. ولایت بالاتر از اینهاست. ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب و ولایت ائمه را اگر فهمیدیم چیست، آن‌وقت حق داریم به خودمان برگردیم، ببینیم آیا ما ولایت داریم یا نه؟ آن‌وقت اگر دیدیم نداریم، از خدا بخواهیم و بکوشیم که ولایت ائمه را به‌دست بیاوریم.

نقد خودفریبی کسانی که محبت و اعتقاد به ائمه را ولایت می‌پندارند

یک عده‌ای خوششان می‌آید سرِ خودشان را کلاه بگذارند. به‌صرف اینکه محبت دارند به ائمه، خیال می‌کنند ولایت ائمه را واقعاً دارند، به‌صرف اینکه اعتقاد دارند به ائمه، خیال می‌کنند ولایت یعنی همین. این نیست ولایت، از این بالاتر است ولایت، که البته شرح خواهم داد فردا، که ولایت با ائمۀ هدی علیهم‌السلام به چه معناست. چه‌جوری می‌شود ائمه علیهم‌السلام را ما ولیّ خودمان بدانیم و ما ولایت آنها را داشته باشیم. آن‌وقت می‌فهمیم که چقدر داعیه‌های ولایت، ناآگاهانه و برخلاف واقع است.

دعا برای تمسک به ولایت امیرالمؤمنین به‌جای ادعای داشتن آن

همیشه در ایام عید غدیر، معمول است، این را می‌خوانند مردم: «اَلحَمدُ لِلهِ الَّذی جَعَلَنا مِنَ المُتُمَسِّکین بِوِلایَةِ عَلِی‌بنِ‌اَبی‌طالبٍ عَلَیهِ‌السَّلام»[16]. بنده به دوستانم غالباً این‌جور می‌گویم، می‌گویم نگویید «اَلحَمدُ لِلّٰهِ الَّذی جَعَلَنا»، می‌ترسم دروغ باشد، بگویید: «اَللّهُمَ اجعَلنا مِنَ المُتِمَسِّکین بِوِلایَةِ عَلِیِ بنِ اَبی طالبٍ عَلَیهِ‌السَّلام» خدایا ما را از متمسکین به ولایت قرار بده. ببینیم هستیم یا نه. آن‌وقت خواهیم رسید به این مطلب. آن‌هم یک بُعد دیگر از ابعاد ولایت است.

تفسیر «اولیاء» در آیهٔ ممتحنه به هم‌جبهگی نه صرف دوستی

… من و دشمن خودتان را اولیا، ولی‌ها نگیرید. اینجا البته در ترجمه، بد ترجمه نکرده: نباید کافران را که دشمن من و شمایند، یاران خود برگرفته. بد نیست، این تعبیر می‌سازد با آن معنایی که در ذهن ما هست. بعضی‌ها معنا می‌کنند: دشمن من و دشمن خودتان را دوست خود مگیرید؛ این معنای کاملی نیست. فقط مسئلۀ دوستی و محبت نیست، بالاتر از اینهاست. ولیّ خودتان نگیرید؛ یعنی هم‌جبهۀ خودتان ندانید، یعنی خودتان را در صف آنها قرار ندهید، یعنی در دل، خودتان و آنها را در یک صف فرض نکنید، آن‌کسی‌که دشمن خدا و دشمن شماست، در کنار خودتان ندانید او را، بلکه روبه‌رو و دشمن و معارض با خودتان ببینید.

یکسانی ولایت ابراهیم و شیعیان امام سجاد در پیوستگی و جدایی از دشمن

… قرآنی را تکرار می‌کرد. «يَقولُ كَفَرنا بِكُم وَ بَدا بَينَنا وَ بَينَكُمُ العَداوَةُ وَ البَغضاءُ»[24] ما به شما کافر شدیم و میان ما و شما خشم و کینه نمودار شد؛ یعنی همان حرفی که ابراهیم به کفار زمان خودش و به مشرکین و منحرفین و گمراهان معاصر خودش می‌گفت. ببینید که ولایت، همان ولایت است. ابراهیم هم دارای ولایت است، شیعۀ امام سجاد هم در زمان خود دارای ولایت است؛ همدیگر را باید داشته باشند و از دشمنان جدا باشند. اگر شیعه‌ای از شیعیان امام سجاد در زمان امام سجاد، از روی ترس یا طمع، دنبال جبهۀ دشمن رفت، او از ولایت امام سجاد خارج است و متصل به جبهۀ امام سجاد نیست. لذا شاگرد نزدیک امام سجاد به آنها می‌گوید: «كَفَرنا بِكُم وَ بَدا بَينَنا وَ بَينَكُمُ العَداوَةُ وَ …