رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

هنر، جایگاه و کارکرد آن و شاخه‌های گوناگونش.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به کنگره‌ی بزرگداشت مصلح‌الدین سعدی شیرازی— ۱۳۶۳/۰۹/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۳ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۳۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

این منظره‌اى که الان اینجا در مقابل ما هست که یک جمعى نشسته‌ایم دُور هم ــ در سنین مختلف، در سطوح علمى مختلف، در اوضاع اجتماعى مختلف، با نظرات و افکار مختلف؛ یک جلسه‌اى است دیگر ــ این جلسه را چه کسى خواهد توانست براى کسى که در این جلسه نیست، آن‌چنان توصیف کند که گویى او در این جلسه است [به طورى که] حتّى از بعضى کسانى که در این جلسه هم هستند، بهتر و دقیق‌تر و ریزتر حقایق را ببیند در حالى که اینجا هم نبوده؟ آیا چنین چیزى اصلاً ممکن است یا نه؟ بله، ممکن است. به چه وسیله؟ به زبان هنر. زبان هنر یعنى چه؟ یعنى با عکس، با فیلم، با مجسّمه، با شعر، با رمان؛ هنر یعنى این. علّت اینکه شما مى‌بینید سیاستهاى استعمارى این‌‌قدر روى هنر سرمایه‌گذارى میکنند علیه انقلاب، علیه همه‌ى ارزشهایى که آنها با آن بدند، همین کارایىِ هنر است. شما بروید بیرون، شروع کنید نقل کردن: بله، فلان ‌جا بودیم، کسى این‌جور شعرى خواند، کسى این‌جور گفت، این‌جور نشسته بودند، اصلاً ممکن نیست انعکاس پیدا کند آن‌جورى که هست؛ آن کسى که آنجا است [فقط] خبرى مى‌شنود، امّا با زبان هنر میتوان همین جلسه را منعکس کرد به طورى که مثلاً فرض بفرمایید اگر یک عکّاس هنرمندى از زوایاى خوبى از این جلسه عکس بردارد یا فیلم بردارد، بعد آن کسى که آن عکس را نگاه میکند، اگر صاحب‌نظر و صاحب‌ذوق و ریزبین باشد، چیزهایى را خواهد دید که ماها نمیتوانیم الان [ببینیم] یا شاید متوجّه نباشیم. مثلاً اینجا چند تا لباس فلان رنگ وجود دارد، کدام رنگها پهلوى هم نشسته‌اند؛ ببینید، اینها استنتاجهایى است که ما که نشسته‌ایم، اصلاً غافلیم از آنها، امّا آن نگاه هنرمند آن را فوراً حس میکند و میفهمد.
ژاپنیها برمیدارند از زندگی معمولی و شخصی یک نفر، یک موضوع برای فیلم درست میکنند، که مطابق با واقع است. اصلاً علت جاذبه‌ی فیلمهای ژاپنی هم این است. البته هنرپیشه‌های خوبی دارند، اما علت جاذبه این است که درست مطابق با واقع است. این سریال «سالهای دور از خانه»یی که نشان میدادند، که همه را جذب کرد، حتّی امام را - حاج احمد آقا میگفت که امام مرتب این سریال را نگاه میکردند - علتش چیست؟ چون زندگییی که آن شخص در فیلم دارد، و آن کاری که او دارد میکند، درست مطابق با واقع است؛ یعنی همانی است که واقعیت دارد. اصلاً هنرمند این است؛ باید واقعیت را عکسبرگردان کند و به آدم نشان بدهد؛ حتّی آن مقداری که آدم نمیبیند، برجسته کند، واقعیت را با همه‌ی ریزه‌کاریهایش جلا بدهد و جلوی چشم آدم بگذارد. آن سریالی که اشاره کردم، این‌طور نبود؛ آن سحرِ ماه رمضانش، آن افطارِ ماه رمضانش، آن مجلس روضه‌اش؛ آخر هم بیمعنی و بیمزه و بیواقعیت! واقعاً جامعه‌ی ما این است؟! اصلاً هیچ چیز سرشان نمیشود!
در چنین فضایی، من نمایشنامه‌ی «ایوب پیامبر» را واقعاً یک برداشتِ صحیحِ متینِ بیاشکالی از یک کار به آن مهمی دیدم. آدم اگر بخواهد زندگی یک پیامبر را نشان بدهد، کار آسانی نیست؛ آن وقت این آقای سلحشور این‌قدر قشنگ این نقش را بازی کرده بود. اولِ این نمایش این‌طور است که کروبیانِ ملأ اعلی دارند مدح آن مثال ملکوتی و به اصطلاح قالب مثالی ایوب را میکنند. آدم وقتی نگاه میکرد، خیال میکرد که واقعاً خود ایوب پیامبر آن‌جا ایستاده است. بعد از نمایش گفتم: من که آخوندم و این همه در زندگی پیامبران مطالعه کرده‌ام، بعد از این نمایش تو، معرفت و ارادتم به حضرت ایوب بیشتر شد! و این خاصیت هنر است که دانسته‌های ذهنی را به صورت ملموس در اختیار آدم میگذارد. شماها چنین هنرهای بحمداللَّه غزیر و پُرمایه در اختیارتان هست؛ باید کار کنید، باید زیاد کار کنید، باید بنویسید، باید قصه بنویسید، باید نمایشنامه بنویسید، باید اجرا کنید. این، آن کاری است که الان وجود دارد.

شاهدها (۲۱۹ پاراگراف)

به خدمت اهداف مردمی درآمدن یک آهنگ در جنگ جهانی در روسیه

من شنیده‌ام که در قضایای جنگ جهانی در روسیه، شورِ علیاف - آهنگ معروفی است که البته من نه آهنگش را شنیده‌ام، نه درست میدانم چیست؛ آقایان میدانند - در تهییج مردم برای وارد شدن به میدان جنگ، بیشترین تأثیر را داشت؛ یعنی در خدمت اهداف مردمی قرار گرفت. به طور طبیعی این توقّع از هنرمندِ هر کشوری وجود دارد؛ بنابراین چطور میتواند نسبت به این قضیه بیتفاوت بماند؛ در حالی که دشمن از ابزار هنر استفاده میکند؟

لزوم تربیت کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس و بازیگر مسلمان

… را اسلامی کنیم. «سینمای اسلامی» یعنی چه؟ یعنی ما میخواهیم محتوای این تکنیک، این قالب و این هنر را که از دیگران گرفته‌ایم - مثل خیلی چیزهای دیگر - اسلامی کنیم. ما میخواهیم از قالب این، هرچه را که با اسلام منافات دارد، حذف کنیم. چه مانعی دارد این گفته شود؟! چرا گفته نمیشود که ما در هنرهای نمایشیمان و در دانشگاه و در فلان برنامه، کارگردان مسلمان میخواهیم؟! به این معنا تصریح شود که ما میخواهیم کارگردان مسلمان، فیلمنامه‌نویس و بازیگر مسلمان درست کنیم و فضای جامعه را اسلامی کنیم. چرا این تصریح نمیشود؟! چرا در محیط دانشگاه تصریح نمیشود که ما میخواهیم دانشگاه را اسلامی کنیم؟! من چند سال قبل، این را مطرح کردم. البته اطّلاع دارم که آقایان جلساتی دارید؛ ان‌شاءالله که این جلسات به نتایج خوبی هم برسد. من میگویم از این‌که شما بگویید «ما …

لزوم استقلال و ورود مذاق دینی و فرهنگ ایرانی در کار هنری

… که متعلّق به همان افرادی است که خیلی با تفکّرات انقلابی و اسلامی آشنا نیستند، این تقلید دیده میشود. من به بعضی از کسانی که در این زمینه‌ها فعّال بوده‌اند و بارها به این‌جا آمده‌اند، گفته‌ام که تعبیرات، کلمات، تقلیدها و گرته‌برداریهای بیمزه، مربوط به آنهاست. تا مادامی که ما مستقل نشویم و همین مذاق دینی و اسلامی و سنّت و فرهنگ ایرانی را در کار خودمان وارد نکنیم، راه به جایی نمیبریم؛ این اعتقاد من است.

لزوم فراهم شدن امکانات و فراگیر نبودن احساس نیاز به هنر

من معتقدم که بایستی امکانات فراهم شود. البته احساس نیاز به هنر، عمومیتِ احساس نیاز به دانشکده‌ی پزشکی را ندارد؛ یعنی همه احساس نمیکنند که به هنر نیاز هست، به کارگردانِ خوب نیاز هست، به بازیگرِ خوب نیاز هست. البته این یک مشکل ماست؛ فعلاً باید مدّتی، شما که نسلهای جلوتر هستید، یک خرده صبر کنید، خون دل بخورید، تا ان‌شاءالله بلکه بعدها یواش‌یواش افراد آشنا شوند و وضع دانشکده‌ی شما و سایر دانشکده‌های هنر هم ان‌شاءالله بهتر گردد.

وجوه هنری مداحی در شعر، صدا، آهنگ و اشارات

مدّاحی و ستایشگری خاندان پیغمبر - که طبعاً ذکر مصائب را هم به همراه دارد - شغل خیلی مهم و بزرگی است. البته ما بارها در طول سالهای گذشته در چنین جلساتی مطالبی را در این زمینه عرض نموده و با زبانهای گوناگون به هنر مدّاحی اظهار اخلاص و ارادت کرده‌ایم. در کار مدّاحىِ شما چند چشمه هنری وجود دارد: شعرتان هنر است؛ صدایتان هنر است؛ آهنگی که انتخاب میکنید، هنر است؛ اشارات و کارهایی که انجام میدهید، هنر است. عنصر دوم، عنصر تعقّل است؛ چون منطق، استدلال، حرف حساب، حرف درست و حرف خوب در لابلای این شعرها فراوان وجود دارد و میتواند ذهنها را قانع کند. البته منطق، شکلهای مختلفی دارد. گاهی برهانی است، گاهی خطابی است، گاهی شعری است؛ مقصود این است که بتواند این پیام را به …

ناتوانی آثار ادبی و هنری تاکنون از نمایش واقعی صحنه‌های دفاع مقدس

… همین سبب، درست عکس این خواست باید انجام گیرد؛ یعنی خاطره درخشان روزهای بزرگ دفاع مقدّس، باید با قوّت و قدرت بیشتر و روشن و همان که بوده است باقی بماند. البته این‌که عرض میکنیم «همان که بوده است» یعنی مبالغه‌ای در آن انجام نگیرد؛ چون احتیاج به مبالغه هم نیست. حتی من گمان نمیکنم قلمها و نوشتارها و کارهای هنری، به همان اندازه، بتوانند آنچه را که بوده است نشان دهند. تا به حال که نتوانسته‌ایم آن صحنه‌ها را آنچنان که بوده در عالم فرهنگ و ادبیّات و هنر نشان دهیم. باید تلاش کنید که اینها برجسته بماند و در ذهنها ماندگار شود.

طبیعت ادبی و هنری تاریخ ایران

نکته‌ی دوم، در مورد اهمیت هنر و ادبیّات است. کشور ما خوشبختانه کشور هنر و ادبیّات است. نمیخواهم به طور مطلق و بیمطالعه ادّعایی را بکنم که حالا در خیلی از رشته‌های هنری، یا بلد نیستیم، یا عقبیم، یا مقلّدیم! در این بحثی نیست؛ لیکن طبیعت این تاریخ، بیشتر یک طبیعت ادبی و هنری است و گذشته‌ی ما، طبیعت ما و ادبیّاتِ خیلی قوی ما هم این را نشان میدهد.

شکوفایی هنر و ادبیات در حوادث سخت و جنگ‌ها

جنگ، میدانی برای بروز استعدادها در این زمینه شد. میدانید یکی از عواملی که هنر و ادبیّات را در هر کشوری به شکوفایی میرساند، حوادث سخت، از جمله جنگ است. زیباترین رمانها، بهترین فیلمها و شاید بلندترین شعرها، در جنگها و به مناسبت جنگها نوشته شده، به تصویر کشیده شده، سروده شده و به وجود آمده است. در جنگ ما هم همین‌طور بود.

آسانی به خدمت پول درآمدن ادبیات و قلم و هنر و شعر و احتمال اجیر بودن برخی

بعضیها هم کسانی هستند که ممکن است تحت تأثیر اینها قرار گیرند؛ عنوانهای پُرطمطراق روی ذهنها اثر بگذارد. بعضی هم احتمالاً - نمیتوانم یقیناً بگویم - کسانی که اجیر باشند. بالاخره یکی از چیزهایی که راحت در خدمت پول قرار میگیرد، ادبیّات و قلم و هنر و شعر است؛ تعجبی ندارد! ما شعرای بزرگی داشتیم که برای فلان پادشاه شعر گفتند و او را ستودند؛ در حالی که در خور لعن و نفرین بودند. ما کسان زیادی داشتیم که به خاطر پول، به خاطر دنیا و به خاطر شهوات، از بنیانهای پلید و زشت حمایت کردند؛ در حالی که باید از آنها تبرّی میجستند. هیچ بُعدی …

اهمیت طراحی لباس در آثار هنری به سبب الگو شدن آن

شما خوب میتوانید اثر بگذارید. من خواهش میکنم، آن کسانی که این فیلمنامه‌ها و این سناریوها را مینویسند، آن کسانی که بازی میکنند، آن کسانی که کارگردانی میکنند، آن کسانی که فضاسازی میکنند، آن کسانی که طرّاحی لباس میکنند - که یکی از چیزهای بسیار مهم در کارهای هنری که کمتر هم به آن توجّه میشود، طرّاحی لباس است؛ چون این لباسی که شما میپوشید، برای یک عدّه الگو میشود و جاذبه دارد - بدانند که چه کار میکنند؛ فکر عواقبش را بکنند. به‌هرحال زمینه خیلی خوبی است. ان‌شاءالله موفّق باشید.

بهره‌گیری هنرمندان از ابزار هنر برای تبیین نماز

۱. آشنایان با معارف اسلامى شأن نماز و روح و محتوا و گستره‌ى تأثیر آن در جان فرد و مجتمع را با شیوه‌هاى رسا تبیین کنند، و بویژه هنرمندان براى این مقصود از ابزار کارآمدِ هنر بهره بگیرند؛

سپاس از جلوه‌های استعداد هنری در دوران جمهوری اسلامی

قرآن شریف مسمّی به عقیق که عقیق درخشان این نمایشگاه است زیارت شد. حجم و کیفیت کار هنری در آن شگفت‌آور است. خدای بزرگ را بر این جلوه‌های درخشنده استعدادهای انسانی در دوران مبارک جمهوری اسلامی سپاس می‌گویم و بویژه از هنرمند عزیز آقای بهرام سالکی بخاطر تلاش ارجمندی که مبذول داشته‌اند تشکر می‌کنم و پرتو فضل الهی را بر دل و جان پرشوق و نورانی ایشان و دیگر هنرمندان متعهد و مؤمن مسألت می‌نمایم.

انتظار از توانمندان عرصهٔ هنر برای ثبت ماندگار تاریخ انقلاب

… هم فقط تاریخ پیروزی انقلاب نیست؛ تاریخ شروع نهضت است. حقیقتاً مردم ما از قضایای طولانی این نهضتی که از روز شروع تا روز پیروزی، پانزده، شانزده سال طول کشید، به تفصیل مطّلع نیستند. از قضایای بعد از پیروزی هم، گاهی به وسیله‌ی بعضی افراد، مختصر سخنی گفته میشود؛ اما به طور کامل و جامع و ریز، بخصوص با شکلهای هنری و ماندگار و نافذ، ثبت نشده، یا خیلی کم ثبت شده است. من از کسانی که توانایی این قبیل کارها را، بخصوص در زمینه‌های هنری دارند، واقعاً انتظار دارم. باید تاریخ انقلاب را ثبت کنند.

ارزش صرف بیست تا سی سال عمر برای یک اثر بزرگ

… است؛ بین بعثت و هجرت روشنی بیشتری بر صحنه هست، لکن نه به آن دقیقی و ریزىِ بعد - شاید این بخش مثلاً صدها قسمت بشود و خواهد شد؛ چه عیب دارد؟ شما این را یک پروژه‌ی بیست ساله در نظر بگیرید و بنا بگذارید که این کار را در ظرف بیست سال به بهترین وجهی تمام بکنید. یعنی اگر ما یک آقای رهگذری داشته باشیم و جز این یک کار در ظرف بیست سی سال هیچ کار دیگری انجام نداده باشد، این کارِ بزرگی است؛ کار کوچکی نیست. آثار بسیاری از این نویسنده‌های بزرگ دنیا - این قصه‌نویسها و تاریخ‌نویسها - مال بیست سال و سی سال و اینهاست. و این خیلی اثر خوبی خواهد شد. از ورود در این میدان هیچ وحشت نکنید. الحمدللَّه وسائل کار هم فراهم است؛ این مجریان به این خوبی و سردبیر علاقه‌مندِ شائقِ پرذوقی مثل آقای میرکیانی. و این تهیه هم شما را در نوشتن کمک خواهد کرد. اگر اینها اینجور اجرا نمیکردند، بعید …

ناتوانی زبان معمولی در انتقال فضا و نیاز به پردازش هنری

… اما جلسه‌ی ما که این نیست. این همه توی جلسه‌ی ما حرف هست، این همه توی آن تبادل و تعاطی[4] هست، این همه توی آن احساسات متبادل هست؛ ما الان که اینجا نشسته‌ایم، نسبت به همدیگر احساساتی داریم و اینها فضای این جلسه را پر کرده است؛ این را کی میخواهد نشان بدهد؟ این را که با زبان اینجوری نمیشود نشان داد؛ این روایتِ قصه و قصه‌پردازی - یعنی پردازش هنری - میخواهد؛ توجه کردید؟ این اصل قضیه است.

لزوم ارتقای کمی و کیفی هنر و بیان ارزش‌های دینی به‌وسیلهٔ آن

… سطح کشور نگاه می‌کنم؛ برنامه‌های تلویزیون جمهوری اسلامی را می‌بینم و بر فضای هنری جامعه تا آن حد که برایم منعکس می‌شود، اشراف دارم، وجود خلأ، کمبود و نقیصه‌ای را احساس می‌کنم و می‌خواهم توصیه کنم و اصرار بورزم که در برطرف کردن این کمبود و نقیصه کوشا باشیم. کار و تلاش اوّلِ ما باید این باشد که هنر را از لحاظ کمیّ و کیفی به جایی برسانیم که به آن نیاز هست. در وهله‌ی دوم باید بکوشیم تا با این وسیله‌ی بسیار رسا، بهترین ارزشها و بهترین مباحث و مسائل دینی را - که در صدر آنها نماز است - بیان کنیم. این تقدّم و تأخّر هم تقدّم و تأخّر زمانی نیست. یعنی از هم اکنون بایستی این کار در بخشی که سطح و کیفیّت خوب و مطلوبی دارد، به شکل صحیح خود وارد شود. حاصل و فهرست مطلبی که می‌خواهیم عرض کنیم این است. و اما در این زمینه می‌خواهم دو نکته عرض کنم.

ابزار منحصربه‌فرد هنر شاعر در حمل امانت ائمه که از اصحاب فاضل ساخته نبود

… مگر کیست؟ فرضاً فرزدق یا کمیت است. مگر این هنرمندان شاعر چقدر برخوردار از معرفت و آگاهی و سوادند و چقدر نسبت به ائمّه آشنایی دارند؟ بسیار کمتر از زراره و محمّدبن مسلم و ابوبصیر و جمیل بن درّاج و دیگران و دیگران. ولی امام به آنها بیشتر اهمیت می‌دهد. چرا؟ چون ابزاری که شاعر در دست دارد و از آن برای حمل امانتِ ائمّه استفاده می‌کند، منحصر به فرد است. دیگران فاقد این ابزارند. بسیار بافضیلتند؛ اما کار عظیمِ حمل امانت از اینها ساخته نیست. این خصوصیت هنر است.

تفاوت هنر و روشنفکری و امکان جمع آن دو

… خودىِ روشنفکری و یک جبهه‌ی خودىِ هنر داریم که از انقلاب جوشیدند و جوشیدنشان هم طبیعی بود. در همه‌ی صحنه‌های جامعه‌ی ما، افرادی در زیرِ بارانِ پر برکت انقلاب، از سرزمین حاصلخیز فطرت انسانی روییدند که دو صحنه‌اش، یکی جبهه‌ی روشنفکری و دیگری جبهه‌ی هنر بود. این دو جبهه، دو مقوله‌ی جداگانه‌اند؛ چون روشنفکری، غیر از هنر است. ای بسا هنرمندی که روشنفکر نیست و ای بسا روشنفکری که هنرمند محسوب نمیشود. اما این دو مقوله، با یکدیگر جمع هم میشوند. امروز هر دو مقوله مورد نظر من است و به تعبیری روشنتر، حدّ مشترک این دو مقوله را مورد توجّه قرار داده‌ام.

اسلامی بودن سراسر هنر ایرانی و ناکامی تلاش برای جدا کردن آن

… مگر میشود اینها را همین‌جورى فهمید؟ یک ترجمه‌اى انسان میفهمد؛ انسان آن حکمت را نمینوشد، مگر اینکه در فضا قرار بگیرد، اُنس پیدا کند، تدبّر پیدا کند؛ و اینها لازم است براى کسانى که میخواهند امروز ادبیّات اسلام را و هنر اسلامى را و هنر ایرانى را [ترویج کنند]؛ که البتّه اوّل تا آخر، اسلامى است و غیر اسلامى چیزى ندارد؛ هر چه هم بعضى‌ها تلاش میکنند، نمیتوانند؛ بالاخره از هر طرف میروند، باز میرسند به اسلام و بخصوص به قرآن و مانند اینها. این، آن چیزى است که من در مورد کارهاى این مجموعه‌هاى تحقیقى و هنرى شما حس میکنم.

ارزش گزارش هنرمندانهٔ حقایق و ریزه‌کاری‌های میدان جنگ

… در گزارش میدان جنگ بهتر میتوانید به دست بیاورید؛ وانگهى چون آدمهاى میدان جنگ میمیرند و خیلى‌ها غالباً در میدان جنگ کشته میشوند، خیلى‌ها سرگرمند، خیلى‌ها آدمهاى معمولى عادّى‌اند ــ سربازهاى معمولى، غالباً آدمهاى معمولى‌اند ــ لذا توانایى چنین گزارشى هم نیست؛ لذا اگر یک‌ وقتى یک آدم حسابى در یک میدان جنگى پیدا بشود که بتواند با آن چشم هنرمندانه، حقایق و ریزه‌کارى‌ها را ببیند و با قلم هنرمندانه یا ابزار هنرمندانه آن را گزارش کند، یک چیز فوق‌العاده است. براى همین است بنده که اهل کتاب خواندن و رمان خواندن و قصّه خواندن و همه‌جور گزارش خواندن هستم، این گزارشهایى که این بچّه‌هاى جنگى از حوزه هنرى چاپ میکنند، اغلبش را من خواندم، میخوانم و لذّت میبرم؛ ما رمان کم داریم، اینها تقریباً از یک جهت بهترین نوشته‌هاى ما …

انتظار تربیت هنرمند و پرورش ذوق هنری در حوزه

یک نوع هم مبلّغین هستند که مبلّغ، غیر از فقط منبرى است؛ منبرى یک نوع از مبلّغ است. مبلّغ یعنى گوینده، نویسنده، هنرمند. هنرمند؛ بله، تعجّب نشود که ما از حوزه توقّع داریم که هنرمند تربیت کند؛ خب بله، چه مانعى دارد؟ حوزه‌هاى علمیّه وقتى خوب حرکت بکنند، در خلال کارهاى رشته‌ى تبلیغ، یک بخشى را هم میگذارند براى رشد ذوقها و سلایق هنرى. در بین بزرگان فقهاى ما کسانى بودند که شاعر بودند؛ نویسنده‌هاى خوبى بودند؛ نویسنده‌هاى چیره‌دست و شعراى خوب. خیال نشود که علما و فقها هر وقت شعر گفتند، اینها شعراى درجه‌ى دو و درجه‌ى سه‌ هستند. نخیر؛ در بین علماى بزرگ ما و فقهاى بزرگ، شعرائى هستند که اینها را …

بهره‌گیری از هنر و سینما و شعر و قصه برای نشان دادن گوهر نماز

… را در سمت‌‌ و سوى این حقیقت درخشان به حرکت وادار نمایند؛ فضلا و علما و روحانیّون محترم، امامت جماعت در مراکز آموزشى و اقامتگاه‌‌هاى دانشجویان را براى نسل نو، فرصتى مغتنم بشمرند؛ نویسندگان کتابهاى درسى، رازها و رمزها و درسهاى نماز را در کتابهاى درسى بگنجانند؛ وزارت ارشاد و سازمان تبلیغات و صداوسیما، از هنر بویژه هنر سینما براى نشان دادن گوهر نماز و چهره‌‌ى نمازگزار بهره بگیرند؛ هنرمندان عزیز با زبان شعر و قصّه و نقّاشى و جز اینها، و با آفرینش آثار هنرى باکیفیّت بلکه برجسته، دست چیره‌‌ى هنر را به کارى چنین شایسته مشغول سازند؛ در مدارس، معلّمان و مدیران، و در همه‌‌ى مراکز، مسئولان با حضور خود در صفوف نماز، نمازگزاران را تشویق کنند؛ در گردهمایى‌‌هاى علمى و فرهنگى و آموزشى و تبلیغى، نماز را در وقت خود، همچون الهام‌‌بخشِ صداقت و هدایت به جاى آورند؛ نویسندگان و گویندگان دینى درباره‌‌ى …

ریشهٔ مشترک و خویشاوندی همهٔ هنرها با یکدیگر

هنرها هم یک وجه مشترک دارند. یکى از آقایان به ‌نظرم رابطه‌ى بین موسیقى و نقّاشى را اینجا بیان میکردند که این یک حرف درستى است؛ یعنى همه‌ى هنرها یک وجوه مشترکى با هم دارند، یک ریشه‌ى مشترکى دارند منتها شاخه‌هاى گوناگونى هستند؛ در حقیقت انواعى هستند براى یک جنس ــ شاید بشود این‌جورى گفت ــ یا حتّى اصنافى هستند براى یک نوع. یعنى شاید تا این حد انسان بتواند این هنرها را نزدیک و خویشاوند با هم بداند. من البتّه با بعضى از هنرها سروکار دارم ــ مثل شعر ــ امّا با این هنر نخیر. خب، شماها را زیارت کردیم و از صفاى شما خیلى استفاده کردیم؛ خیلى خوب بود؛ براى من بسیار جالب بود. این کار، …

هنر به‌عنوان ابزار با وجود ابتهاج هنرمند به آن

یک کلمه که اگر بشود اسمش را نصیحت گذاشت یا اظهار نظر گذاشت، در این زمینه من عرض بکنم. ببینید آقایان! هنر یک ابزار است. درست است که هنرمند به هنر خودش مبتهج است ــ در این هیچ شکّى نیست ــ یعنى هنرمند زنده‌ى به هنر است. و گفت:

هنر برای هدفی در وجود انسان و پرسش از هدف آن

… منحط کنند و در حقیقت ریشه‌ى هنر را بخشکانند، میگفتند نه آقا! هنر براى هنر است. اصلاً این یک حرفى است که معنى ندارد. من مکرّر در جلسات گوناگون با بعضى از افرادى که اهل این چیزها هستند، صحبت کرده‌ام و ثابت کرده‌ام که این حرف اصلاً مُفاد و محصَّل درستى ندارد. نخیر، هنر براى یک هدفى است؛ آن هدف البتّه یک چیزى است که در وجود انسان است. من میخواهم بگویم این هنر که یک وسیله‌اى است و شما بحمدالله‌ نوع فاخر و برجسته و در مواردى سرآمدش را در اختیار دارید، این را باید وسیله‌ى چه چیزى قرار بدهید؟ من این را میخواهم [بدانم] و سؤالى است که میخواهم مطرح بکنم. خوشبختانه من میبینم که اینجا به اصالتها توجّه هست؛ به اندیشه‌هاى اسلامى، به احساسات اسلامى، به آن فکرهاى اصیل بومى ما که مسائل بومى ما هم امروز از مسائل اسلامى هیچ جدا نیست؛ یعنى کاملاً آمیخته است.

ظرفیت نقش‌ها و تابلوها برای گسترش مفاهیم قرآنی

این حکمت قرآنى همان حکمت ملّى ما است؛ همان حکمت بومى و ایرانى ما است. این مفاهیم میتواند بیاید در این نقشها و تابلوها و وسیله‌اى بشود براى گسترش عالى‌ترین و زیباترین و سازنده‌ترین و مفیدترین و پُربهره‌ترین مفاهیم. البتّه من نمیخواهم بگویم یک هنرمند خودش را محبوس کند؛ گاهى احساسش دوست میدارد که یک چیزى را مثلاً بکشد که هیچ ارتباطى هم به ایده‌هاى اسلامى یا ایرانى [ندارد] یا اصلاً فلسفه‌اى ندارد [بلکه] لُبّ احساس خودش است؛ نه، هنرمند باید بکند از این کارها. هیچ هنرمندى …

نگاه شهوانی به زن در هنر و ادبیات غرب

… در همه جا به زن ظلم شده‌است، اما این ظلمِ عمومی و فراگیر و همه‌جانبه، مخصوص دوران اخیر و ناشی از تمدّن غرب است. زن را به عنوان وسیله التذاذ مردان معرفی کردند و اسمش را «آزادی زن» گذاشتند! درحالی که به واقع آزادی مردان هرزه برای تمتّع از زن و نه آزادی زن بود. نه‌فقط در عرصه کار و فعالیت صنعتی و امثال آن، بلکه در عرصه هنر و ادبیّات هم به زن ظلم کردند. شما امروز، در داستانها، در رمانها، در نقّاشیها، در انواع کارهای هنری نگاه کنید، ببینید با چه دیدی به زن نگریسته‌میشود؟ آیا جنبه‌های مثبت و ارزشهای والایی که در زن هست، مورد توجّه قرار میگیرد؟ آیا آن عواطف رقیق، آن مهربانی و خوی مهرآمیزی که خدای متعال در زن به ودیعه گذاشته‌است -خوی مادری، روحیه نگهداری از فرزند و تربیت فرزند- مورد توجّه است یا جنبه‌های شهوانی و به تعبیر آنها عشقی؟ (که این تعبیر غلط و نادرستی است. این شهوت است نه عشق!) زن را این‌گونه خواستند پرورش و عادت دهند: به‌عنوان یک موجود مصرف‌کننده. مصرف‌کننده دست و دل‌باز و کارگر کم‌توقّع و کم‌طلب و ارزان.

به کار گرفتن شیوه‌های هنری در خدمت اهداف انقلاب و اسلام

… از جهت‌گیرى و سمت‌گیرى این اهداف تخطّى کند؛ به هیچ عنوان. البتّه معناى این، آن نیست که ما دائماً در رادیو و تلویزیونمان بنشینیم سخنرانى یا فرضاً بیانیّه‌ى اسلامى و دینى و مانند اینها بگذاریم که صریحاً مبانى و مفاهیم ما را ترویج کند؛ اینکه راه تبلیغ نیست. همان شیوه‌هاى رایج تبلیغ، همان شیوه‌هاى غیر مستقیم، همان استفاده‌ى بهینه از هنر و شیوه‌هاى هنرى، همان کارهایى که امروز پیشرفتهاى زیادى هم داشته، باید تماماً در خدمت اهداف انقلاب و اهداف اسلام باشد؛ یعنى یک جا اگر ما بازى فوتبال هم داریم پخش میکنیم، مواظب باشیم این بازى فوتبال در جهت ضدّ آن اهداف به کار نرود. این کاملاً واضح است که گزارش یک بازى فوتبال که در دنیا یک جا اتّفاق افتاده یا در ایران اتّفاق افتاده، میتواند دو جور باشد: یک جور اینکه در جهت ضدّ …

ناشیانه بودن بیشتر کارهای تصویری هنگام دعا و اذان

… نیست،] چون متأسّفانه هنرمندانه نیست؛ یک کارهایى میکنند، یک منظره‌هاى بیخودى را ــ بخصوص در تلویزیون ــ نشان میدهند که هیچ ربطى به این مضمون ندارد، انسان خیلى در آن احساس کار هنرى نمیکند؛ سردستى و ازسرباز‌کنى و کار به دست کوچکها دادن و حاکى از این چیزها است. اگر کار هنرى خوبى باشد، تصویر هم اضافه بشود عیبى ندارد، منتها عرض کردم، تقریباً همه‌ى کارهاى هنرىِ تصویرى که در تلویزیون در هنگام دعا و اذان پخش شده ــ با استثناى خیلى کمى ــ ناشیانه و کمتر از آن محتواى دعا و فاقد ارزش هنرى و تأثیرگذارى هنرى است. اگر کارى بشود کرد در یک حدّ بالایى، البتّه خوب است، که من چون خودم وارد هم نیستم، مطّلع هم نیستم، نمیتوانم توصیه‌اى در این زمینه بکنم. اجمالاً بروید سراغ هنرمندانتان و ببینید که چه ‌کار میتوانند برایتان انجام بدهند. على‌اىّ‌حال سحرهاى ماه رمضان خیلى مهم است؛ …

استفاده از ابزارهای هنری در تبلیغ

و فقط منبر نیست؛ استفاده‌‌ى از ابزارهاى مختلف، ابزارهاى هنرى. منبر هم دو جور است؛ هنرى دارد، غیر هنرى دارد. بله، این منبرى‌‌هاى خوبى که شما دیدید منبرهایشان میگیرد، همه‌‌ى این به لُبّ مطالب نیست؛ به هنرمندى در بیان است. بعضى از منبرى‌‌هاى معروف زمان ما در گذشته را افرادِ وارد میگفتند که اینها یک هنرمند واقعى‌‌اند. هنر …