رساندن انسان به مراتب بالای فضیلت و مقام خلیفةالله
… انسانْ خود را، این است که هدف از خلقت خودش را فراموش کند. خب ما معتقدیم که خدای متعال با حکمت عمل میکند؛ ما را برای چه آفریده؟ چرا آفریده؟ این یک سؤال مهمّی است. خود خدای متعال و اولیای خدا و پیغمبران و ائمّهی هدیٰ هم گفتهاند که خدا برای چه ما را آفریده؛ خداوند آفریده برای اینکه انسان را به مراتب بالای فضیلت وجودی برساند، تبدیل کند او را به خلیفةالله؛ هدف از خلقت انسان این است. آفریده تا او را بزرگ کند، تا او را به مقام والا برساند. در قرآن، در روایات، در کلمات معصومین و اولیا مکرّر این تکرار شده؛ [خودفراموشی یعنی] انسان از این غفلت کند و غافل بشود از اینکه برای این آفریده شده.
معرفت و عبادت پروردگار و دستیابی به قرب و خلیفةاللهی
- هدف از آفرینش انسان، معرفت و عبادت پروردگار و در پرتو آن، دستیابی به مقام قرب و خلیفةاللهی است.
خلقت انسان برای استفاده از دنیای مادی در رسیدن به قرب الهی
جوانها همانطور که جسمشان نشاط و تازگی و نیرو دارد، روحشان هم سرشار از نشاط است. این موجود را - با قدرت فکر او، با قدرت خِرد او، با توان جسمی او، با توان عصبی او، با نیروهای ناشناخته وجود او - خدای متعال خلق کرده است تا از این طبیعت، از این خور و خواب و از این دنیای مادّی، همچون وسیلهای استفاده کند و خود را به مقامات قرب الهی برساند.
درخواست صرف همهٔ عمر در راه هدف آفرینش انسان
«وَ استَفرِغ اَیّامی فیما خَلَقتَنی لَهُ» یعنی زندگی مرا یکسره در راه آن هدفی قرار بده که مرا برای آن هدف آفریدهای. (77/1/30)
بیهوده نبودن آفرینش، اساسیترین نقطهٔ یک ایدئولوژی
… آسمانها و زمین، در حال تفکرند. ببینید اولیالالباب، خردمندان آن کسانیاند که در حال تفکر باشند، ﴿وَ يَتَفَكَّرونَ في خَلقِ السَّماواتِ وَ الاَرضِ﴾. بعد که این تفکر و اندیشمندی را انجام میدهند، به زبانِ دل و زبان ظاهر چنین میگویند: ﴿رَبَّنا﴾ پروردگار ما! ﴿ما خَلَقتَ هذا باطِلاً سُبحانَكَ﴾ این را به بیهوده نیافریدهای، منزهی تو از این کار که به بیهوده بیافرینی؛ یعنی مهمترین و اساسیترین نقطۀ یک ایدئولوژی.[22]
بیهوده نبودن آفرینش آسمان و زمین و آفریده شدن آن برای هدفی معین
… در میانۀ آنهاست، به بیهوده نیافریدیم. ﴿لَو اَرَدنا اَن نَتَّخِذَ لَهواً لَاتَّخَذناهُ مِن لَدُنّا اِن كُنّا فاعِلينَ﴾ اگر میخواستیم کار بیهودهای انجام دهیم، البته انجام میدادیم؛ از پیش خود این کار را میکردیم، اگر کنندۀ این کار بودیم، اما هرگز نمیکنیم. پروردگار عالم کار بیهوده نمیکند، برطبق باطل عمل نمیکند، به پوچی عمل نمیکند. یعنی چه؟ یعنی این آسمان و زمین را و آنچه در میان آنهاست، اگر آفریدیم، برطبق یک منظوری آفریدیم، برای رسیدن به یک هدف و یک مقصدی آفریدیم. حق یعنی خط سیرِ این آسمان و زمین و هر آنچه در این آسمان و زمین است به آن هدف، یعنی حق. آن راهی که آسمان و زمین و موجوداتش را به آن سرمنزل و مقصود و هدفی که برای آن آفریده شدهاند میرساند، آن خط سِیر، حق است. هر وسیلهای که انسانها را به آن سرمنزل برساند، آن …
نشانهٔ هدف داشتن آفریننده در آمدن و رفتن انسان
انسان وقتى که به دنیا مىآید و یک دورهاى را میگذراند و از دنیا میرود، نفْس این آمدن و رفتن نشاندهندهى این است که یک هدفى را آفریننده و خالق انسان از این حرکت، از این جابهجایى دارد. ما باید کارى کنیم که هدف ما در زندگى با هدفى که خالق دارد به هم نزدیک بشود، با هم تطبیق بکند؛ این درستترین کار است. انسان زندگى را باید جورى انتخاب بکند که وقتى این زندگى تمام شد، از آنچه به دست آورده خشنود باشد، خوشحال باشد؛ در لحظات آخر زندگى که انسان دارد میرود و از این دنیا خارج میشود، احساس نکند دستش خالى است. هر چیز مادّی را، هر هدف مادّی را …
اقامهٔ عدل، حیات طیبه و نزدیکی انسانها به خدا
… شما تمام شد، آن لحظهاى که دارید میروید، مىبینید دستتان پُر است؛ چرا؟ چون دارید میروید سر یک محاسبهاى که نظر محاسبهکننده در این دورهى زندگى شما تأمین شده؛ یعنى آن کارى که او خواسته، شما انجام دادهاید، دارید میروید مأموریّتتان را به او هدیه میدهید. لذا علّت اینکه مقام شهادت اینقدر بالا و والا است، همین است که شهید در واقع همهى زندگى خودش را دارد میدهد براى آن هدف و آن مقصودى که خداى متعال آفرینش انسان را براى آن انجام داده؛ یعنى اقامهى عدل، اقامهى زندگى سعادتمندانه براى انسانها، نزدیک شدن انسانها به خدا، اقامهى احکام الهى در جامعه؛ حیات طیّبه؛ هدفها اینها است. کسى که شهید میشود در راه خدا، به این معنا است که در این راه مجاهدت کرده، تلاش کرده، و در آخر سر، در این راه جان خودش را از دست داده؛ البتّه اگر چنانچه در این راه به مرگ طبیعى هم بمیرد خیلى ارزش دارد، ولى اگر چنانچه در این راه کشته بشود ــ یعنى همان شهادت ــ …
بهترین انسان شناسندهٔ راه خدا و بهرهگیرنده از نیروها برای آن
… و بگویند که صراط مستقیم، یعنی صراط الی اللَّه، و بفهمانند که هر چه از قوای انسانی در اختیار اوست - عقل و احساسات و حواس ظاهری و توانایی و دست و پا و چشم و نعمتهایی که در طبیعت هست - همه و همه وسایلی هستند، برای این که انسان بتواند راحتتر این راه را طی کند. بهترین انسانها، آن انسانی است که این راه، یعنی راه خدا و هدف عالم وجود را میشناسد - که هدف خلقت هم همین است - و از نیروهای خود و طبیعت، برای رسیدن به این راه، استفاده میکند.
حرکت انسان به سوی هدفی والاتر از تصور عقل مادی
آن هدفی که بشریت به خاطر آن انسان است، این است که اشرف خلایق به سمت یک هدف بسیار والا، که حتی تصورش هم برای عقل و مزاج عقلانی و مادی ما کاملاً ممکن نیست، باید حرکت کند. این جاده هم، منحصراً صراط مستقیم است. اینکه شما میبینید در قرآن کریم اینقدر روی «صراط مستقیم» تکیه شده و پیغمبر را رهرو صراط مستقیم میداند - «یس والقرآن الحکیم انک لمن المرسلین علی صراط مستقیم[4] » -، یا «اهدنا الصراط المستقیم[5] » در سورهی حمد هر روز بارها تکرار میشود، و آیات متعدد دیگر …
یکسانی هدف آفرینش زن و مرد در رسیدن به کمال انسانی
… مسئلهی زن معتقدیم که زنان در هر جامعهی سالم بشرى قادرند و میباید فرصت پیدا کنند که هر نفرى در حدّ سهم یک نفر، تلاش و مسابقهی خودش را در کار پیشرفتهاى علمى و اجتماعى و سازندگى و ادارهی این جهان به عهده بگیرد؛ و از این جهت، میان زن و مرد هیچ تفاوتى نیست. هدف از آفرینش هر فرد انسان عبارت است از همان هدف از آفرینش بشریّت، یعنى رسیدن به کمال بشرى و بهره بردن از بیشترین فضایلى که یک انسان و یک فرد بشر میتواند به آن فضایل آراسته بشود. و فرقى بین زن و مرد نیست. نشانهی آن هم فاطمهی زهرا (سلام الله علیها) در درجهی اوّل و دیگر زنان بزرگ تاریخ در درجهی بعد از ایشان است. یعنى فاطمهی زهرا در قلّهی بشریّت قرار دارد و کسى از او بالاتر نیست؛ و میبینیم که این بزرگوار بهعنوان یک بانوى مسلمان، این فرصت را و این قدرت …
تأمل در هدف آفرینش، نعمتهای الهی و وظایف انسان
… به قُربات و اعمال عبادی هرچه نزدیکتر شدن، اخلاق و رفتار و صفات و خصال انسانی را هرچه در خود زندهتر و فعّالتر کردن، اموری است که در این ماه میتواند حقیقتاً برای هر کسی و برای هر مجموعهای مایه برکت باشد. از قرآن درس بگیریم. از دعاها درس و حکمت بیاموزیم. قدری در هدف از خلقت خود، در آفرینش خود، در نعمتهای بزرگ خدای خود و در وظایف عظیمی که بر دوش ماست، تأمّل و تدبّر کنیم. در مرگ و حساب الهی و ارزش عبادات و اعمال - آنگاه که همراه با اخلاص باشد - تأمّل کنیم. آن وقت ماه رمضان، حقیقتاً ماه مبارکی خواهد شد که امیدوارم برای همه ما چنین چیزی در این ماه مبارک پیش بیاید.
سیر معنوی بهعنوان اساس آفرینش انسان
… نظامی، مبارزاتی و علمی و تحقیقاتی برای انسان لازم است. هر کس بر حسب نوبت، فرصت و سهمی که دارد، باید کار خود را در این زمینهها انجام دهد. در این شکّی نیست؛ اما فراتر از همه اینها یک نکته معنوی و الهی است و آن این است که شما در مسؤولیتی که بر عهده میگیرید؛ چه کار سیاسی باشد، چه کار علمی باشد، چه درس خواندن و درس دادن باشد، چه تحقیق و پژوهش باشد، چه ساختن و بنا کردن باشد و چه ویران کردن پایههای فساد و تباهی، باید یکی از این دو صورت باشید: کاری که میکنید شما را در آن سیر معنوی که اساس خلقت انسان برای آن است و بقیه چیزها مقدّمهاند، یا پیش میبرد و یا از آن باز میدارد. یکی از این دو صورت است و شقِّ سوم ندارد.