الهی بودن مقصد، مایهٔ ارزش یافتن قلم و مسلسل و علم
… مطلوب نیست. چه بسا دانشی که بر ضد انسانیت انسان و بر ضد کرامت انسان است، لکن دانشی که جهت داشته باشد، برای خدمت بشر باشد، به اسم ربّ باشد، توجه به ربوبیّت الهی داشته باشد، توجه به اسم خدا داشته باشد، آن قرائت و آن علم و آن مسلسل همهشان در خدمت انساناند. عمده آن جهت و غایاتی است که در افعال انسان و در آلاتی که انسان درست میکند، و در علم و دانش و سایر چیزهایی که افعال انسان است، آن چیزی را که جهت میدهد آن غایات است. آن چیزهایی است که برای آن چیزها قلمها وجود پیدا کرده است، مسلسلها وجود پیدا کرده است، علم و دانش وجود پیدا کرده است. اگر غایات و مقاصد و آن چیزهایی که برای او اینها وجود پیدا کرده است، الهی باشد، هم قلم و هم مسلسل و هم علم و دانش و هم هر عملی ارزش پیدا میکنند؛ ارزش الهی. ارزش قلم به غایتی است که برای او قلم زده میشود. ارزش مسلسل هم به غایتی است که برای او مسلسل کشیده میشود. اگر این ارزش غایی نباشد و اگر آن مقصد، مقصد انسانی و الهی نباشد، نه مسلسل آلتی است که به درد بخورد و نه قلم. و خطر قلم بیشتر از مسلسل است. و خطر بیان بیشتر از توپ و تانک است. و خطر علم بیشتر از همه …
ارزش هر کار و حتی نماز به نیت و مقصد آن
ارزش همه چیز به آن چیزی است که برای او، انسان [عمل] میکند. نماز هم که انسان میخواند ارزشش به آن نیتی است که به آن نیت وارد نماز میشود. ای چه بسا نمازگزارانی که نمازشان در جهنم وارد میشود؛ و آن وقتی است که ارائه بخواهند بدهند به مردم. و چه بسا ارتشیهایی که برای خدا عمل میکنند، سربازهایی که برای خدا عمل میکنند، پاسدارانی که برای خدا خدمت میکنند، ارزش آنها از نماز هم بیشتر است. ارزش مسلسل …
نیت، فارق میان اعمالی با صورت یکسان
… هست. از این موجود، پیغمبر اکرم و سایر پیغمبرها محقق شده است و «ابو جهل»[1] و سایر «ابوجهلها» هم هست. و واسطه ما بین این دو تا هم «الی ما لا یُعلم»[2] هست. و کارهایی که از این انسان صادر میشود، حُسن و قبح و صلاح و فسادش، بستگی دارد به آن جهات روحی انسان. اعمال به حسب صورت با هم خیلی فرق ندارند. آن چیزی که فارق بین اعمال است، آن نیات است؛ انَّمَا الاعمالُ بِالنِیّاتِ.[3] ملاحظه میکنید که شمشیر دست دو نفر باشد و مثل هم فرود بیاید و مثل هم دو نفر را هلاک کند. یکی از آنها مثل عبادت ثقلین[4] باشد ارزشش، و یکی از آنها طوری باشد که در فساد و در تباهی، قابل ذکر[5] نباشد. اما عمل یک عمل است؛ دست بالا میرود و فرود میآید و یک نفر را میکشد. این اختلاف، مالِ اختلاف خود انسان است. اختلاف روحیات انسان است. و اختلاف قصدهایی …