داوری دوگانه دربارهٔ انتقاد از خود و رقیب، حیلهٔ این بزرگترین شیطان
اگر انتقاد دو انسان را فرض کنید؛ یکی خودتان یکی دیگری، هر دو دارای یک صفت متوازی هستید. اگر یک کسی از آن رفیقتان تکذیب کند برای خاطر آن صفتش، شما خوشتان میآید؛ برای اینکه آن را مقابل خودتان میدانید. از این جهت، همان صفتی که در شما هست، در دیگری اگر باشد و انتقاد بکنند، شما خوشتان میآید، او بدش میآید. او هم وقتی ببیند همان را در شما عیبجویی میکنند، خوشش میآید و اگر از خودش عیبجویی کنند، بدش میآید. اینها همه از حیلههای شیطان است که شیطان، بزرگتر از همه شیطانها- حتی از این شیطان بزرگ معروف- این شیطان نفس اماره خود آدم است. ما که الآن یک مملکت اسلامی به ما سپرده شده است؛ یعنی، این مردم با فریادهایشان سدها را شکستند و رای به همه شماها دادند و به وکلا و- عرض میکنم- به رئیس جمهور و بعد هم وکلای آنها به شما و اینها، این مردمی که با این زحمت رای به شما دادند و شما را بر سر مسند …
اعتراض به نام مصلحت، بروز نفس و دقیق بودن حیلههای آن
… یک ملتی که یک مملکت را به شما سپرده است برای اینکه حفظش بکنید و مصالحش را ایجاد بکنید و متحقق بکنید، اگر بنا باشد که شما با هم شروع کنید به جنگ و نزاع و آن هم نه برای خاطر اینکه یکی مصلحت را این میداند، یکی نمیداند؛ اینها شعر است. همه خودمان را میخواهیم. اگر من یک دفعه گفتم به اینکه بیایید فلان کار را بکنید برای مصلحت، و انتقاد از شما کردم برای اینکه شما چنین کنید، این از نفس اماره است که بروز میکند. و لهذا، مقایسهاش همین است که اگر آن دیگری همین کار را بکند، این آقایی که- مثلًا- حالا اعتراض کرده او، دیگری همین کار او را بکند، اگر او همین اعتراض را بکند، اشکال میکنند به او. این حیلههای نفسانی، حیلههای شیطانی بسیار دقیق است و بسیار مشکل است شناختنش که ما بتوانیم بفهمیم، لکن خوب، حالا این چیزهای واضحترش که انسان میتواند بفهمد.