غنای مایههای داستانی ایران با وجود فقر در تئاتر و رمان
در یکی از همین برنامههای شما - قصههای آخر شب، ساعت ده - یکی از داستانهای بلند ایرانی - «سووشون[2] » - را شنیدم که چیز خوبی بود. از این نوع داستانها داریم؛ اما اینها با آن داستانهایی که اروپاییها یا روسها یا بعضی از امریکاییها نوشتهاند، قابل مقایسه نیست. در موضوعاتی چون تئاتر و رمان بلند، دستمان خالی است و چیزی نداریم. لکن درعینحال، ایران مایههای داستانی خیلی خوبی دارد. نمونهاش، همینهایی که شما برشمردید. مثل «خمسهی» نظامی[3] ؛ که چهار قسمتش قصه است. به جز «مخزن الاسرار» مابقی آثار نظامی همچون «لیلی و مجنون»، «خسرو و شیرین»، «اسکندر نامه» و «هفت پیکر»، قصه و داستان است.
بهکارگیری ظرفیت داستانی فرهنگ ایران در داستان و نمایشنامه
پس، این یک نکته که باید آن ظرفیت موجود داستانی این کشور و این فرهنگ غنی و عمیق را که بحمدالله امروز در اختیار ما ایرانیهاست، در خدمت داستان سرایی و داستانپردازی - چه به شکل داستان و چه به شکل نمایشنامه - در آوریم. این کار، البته تلاش میخواهد. افراد با ذوق، توانا و داستانپرداز را جمع کنید و از آنها استفاده کنید.
داستانهای فراوان مثنوی و منطقالطیر عطار
… زندگی میآموزد. در داستان، هر انسانی میتواند کمال مطلوبها و راههای زندگی خودش را پیدا کند. لذا چنانچه بنا شود راه غلط به ما نشان بدهد، از آن فلسفهی خودش دور افتاده است و دیگر ارزش ندارد. بنابراین، باید روی این نقطه تکیه کرد که بعضی از داستانها ارزش ندارد. و اما، در همین «مثنوی» - که دیدم باز مواردی را شما ذکر کردید - یا در «منطق الطیر» شیخ عطار[5] ، داستانهای زیادی وجود دارد. در همین «هزارویک شب» معروف که دنیا را پر کرده و گمان میکنم هر جایی که پای فرهنگ بشری رفته، اسم هزارویک شب هم وارد شده است، داستانهای بسیاری، از جمله «علاءالدین و چراغ جادو» و از این قبیل وجود دارد.