رفتن به محتوای اصلی

منصور عباسیشخص

نام‌های دیگر: منصور دوانیقی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دومین خلیفهٔ عباسی و رفتار او با امام صادق (ع) و علویان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۲/۰۵/۱۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۵
۱۳۶۲۱۳۶۵

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۳۵ پاراگراف)

سخت‌گیری منصور و تبعید و تهدید مکرر امام صادق

… قضیّه را. این مال دوران امام صادق (علیه الصّلاة و السّلام) است که البتّه خیلی این دوران پُرشورتر است تا وقتی‌که منصور می‌آید سرِ کار.وقتی منصور سر کار می‌آید، البتّه وضع سخت میشود و زندگى حضرت لااقل به دوران زندگى امام باقر برمیگردد و اختناق حاکم میشود؛ همان وقت [است] که حضرت را تبعید میکنند؛ بارها حضرت به حیره، به رمیله، به جاهای مختلف تبعید شدند. دفعات متعدّد و بارها منصور حضرت را خواست؛ یک بار گفت: قَتَلَنِیَ اللَّهُ اِن لَم اَقتُلک؛[46] یک بار خطاب فرستاد براى حاکم مدینه که «اَن اَحرِق عَلى جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ دارَه‌»،[47] خانه‌اش را آتش بزن، که حضرت آمدند در میان آتشها و یک نمایش غریبى را نشان دادند [و گفتند] «اَنَا ابنُ اَعراقِ …

سخت‌گیری، تبعید مکرر و تهدید امام صادق (ع)

..وقتی منصور سر کار می‌آید، البته وضع سخت می‌شود، و زندگی حضرت برمی‌گردد به دوران زندگی امام باقر؛ اختناق حاکم می‌شود. همان وقتی‌که حضرت را تبعید می‌کنند، بارها حضرت به حیره، به رُمَیله[5]، به کجا، کجا تبعید شدند. دفعات متعدد، بارها منصور حضرت را خواست. یک‌بار گفت: «قَتَلَنِیَ اللهُ اِنِ لَمْ اَقْتُلکَ».[6] یک‌بار خطاب فرستاد برای حاکم مدینه «اَن اَحرِق عَلَىٰ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ دارَهُ»، که خانه‌اش را آتش بزن. که حضرت آمدند در میان آتش‌ها و یک نمایش غریبی را نشان دادند «اَنَا ابنُ اَعراقِ الثَّریٰ»[7] که …

فشار بر فعالیت آموزشی و فقهی امام و گردآوردن فقیهان حجاز و عراق در مقر حکومت

تهدیدها و فشارها و سخت‌گیری‌های نامحدود منصور نسبت به فعالیت‌های آموزشی و فقهی امام که در بسی روایات تاریخی از آن یاد شده، ازجمله ناشی از همین توجه و احساس بوده است؛ و نیز تأکید و اصرار فراوان وی بر گردآوردن فقهای معروف حجاز و عراق در مقر حکومت خود ـ که باز مضمون چندین روایات تاریخی است ـ از احساس همین نیاز نشئت می‌گرفته است.

منع امام صادق (ع) از آموزش دین و منع مردم از پرسش از آن حضرت

… بنی‌عباس که خود در روزگار پیش از قدرت، سال‌ها را در محیط مبارزاتی علوی و در کنار پیروان و یاران آل علی گذرانیده و به بسیاری از اسرار و چم‌وخم‌های کنار آنان بصیرت داشتند،[25] نقش متعرضانۀ این درس و بحث و حدیث و تفسیر را پیش از اسلاف اموی خود درک می‌کردند. گویا به همین خاطر بود که منصور عباسی در خلال درگیری‌های رذالت‌آمیزش با امام صادق، مدت‌ها آن حضرت را از نشستن با مردم و آموزش دین به آنان، و نیز مردم را از رفت و آمد و سؤال از آن حضرت منع کرد؛ تاآنجاکه به نقل از «مُفَضَّل‌بن‌عُمَر» ـ چهرۀ درخشان و معروف شیعی ـ هرگاه مسئله‌ای در باب زناشویی و طلاق و امثال اینها برای کسی پیش می‌آمد، به‌آسانی نمی‌توانست به پاسخ آن حضرت دست یابد. 2پیشوای صادق، ص93-87

سرکوب و کشتار بنی‌الحسن و بزرگان بنی‌هاشم و مسموم‌کردن امام صادق (ع)

سال صدوچهل‌وهشت این‌طوری است اوضاع که بنی‌عباس بعد از درگیری‌های اول، بعد از اختلافات داخلی، بعد از آن جنگ‌هایی که بین خودِ بنی‌عباس در اول خلافتشان به‌وجود آمد فارغ شدند، گردنکشان بزرگی را که خلافت آنها را تهدید می‌کردند، مثل بنی‌الحسن، محمدبن‌عبدالله حسن، ابراهیم‌بن‌عبدالله حسن، بقیۀ اولاد امام حسن که جزو مبارزین و شورشگران علیه بنی‌عباس بودند، همۀ اینها را منکوب کردند، سرکوب کردند.[15] تعداد بسیاری از سران و گردنکشان را بنی‌عباس کشته، که در آن مخزن و انباری که بعد از مرگ منصور عباسی باز شد، معلوم شد که تعداد زیادی از شخصیت‌ها و افراد را کشته بود و جسدهایشان را در یک جایی گذاشته بود که اسکلت‌های آنها در آنجا آشکار بود. این‌قدر منصور از بنی‌الحسن و بنی‌هاشم، از خویشاوندان خودش، از کسانی که جزو نزدیکان خودش بودند، آدم‌های سرشناس و معروف را از بین برده بود که یک انبارِ اسکلت درست شده بود.[16] از همۀ اینها فارغ شد، نوبت به امام صادق رسید. امام صادق را هم با حیله مسموم کرد. در فضای زندگی سیاسی بنی‌عباس هیچ غباری دیگر وجود نداشت. در یک‌چنین شرایطی که منصور در کمال قدرت و در اوج سلطۀ ظاهری زندگی می‌کند، نوبت به امامت موسی‌بن‌جعفر علیه‌الصلاةوالسلام رسید که یک جوانی است تازه‌سال و با آن‌همه مراقب به‌طوری‌که کسانی که می‌خواهند بعد …

نکوهش امام حسن (ع) برای انتقام از فرزندان انقلابی او

منصور عباسی وقتی می‌خواهد از فرزندان امام مجتبی انتقام بگیرد، امام حسن علیه‌السلام را نکوهش می‌کند. در خطابه‌ای که برای عده‌ای از خراسانی‌ها ـ یک گروه خراسانی، برای چه‌کار رفته بودند پیش منصور، نمی‌دانم ـ ایراد کرد، گفت: و اما حسن، پدربزرگ شورشگران! این انقلابی‌ها، این‌کسانی‌که حالا حکومت ما را نمی‌پسندند، نیای بزرگ اینها که حسن است، کسی بود که خلافت را به مال دنیا فروخت و به کنج خانه پناه برد و به شهوات نفسی خود پرداخت و در بستر مُرد.[4]

بدنام‌کردن امام حسن برای سرکوب قیام نوادگان او

منصور اگر امام حسن علیه‌السلام را بدنام نکند، چگونه با انقلابیِ بزرگ زمان خود، محمدبن‌عبدالله‌بن‌حسنِ مثنّی، می‌تواند درآویزد و او را قلع‌وقمع کند؟ چگونه با ابراهیم‌بن‌عبدالله‌بن‌حسنِ مثنّی، نوۀ امام حسن مجتبی علیه‌السلام می‌تواند مبارزه کند؟ چگونه می‌تواند این بازوهای ورزیده و استواری را که از همه‌سو بلند شده‌اند تا ضربه‌های کاری را بر پیکر حکومت ننگین و غاصبانۀ او فرود آورند، قلع‌وقمع کند؟ باید بپردازد به امام مجتبی علیه‌السلام و این کار را هم کرد. و تأسف‌آور اینکه دست دوستان هم با دست دشمنان در این زمینه همکاری کرد.

دستور تخریب طاق کسری برای مصرف مصالح آن در ساخت بغداد

… گویا یک نفر به خالد برمکی[24] می‌گوید برویم طاق کسری را خراب کنیم و مصالح ساختمانی آن را در اینجا مصرف کنیم. از خالد می‌پرسند آیا چنین کنیم یا نه؟ می‌گوید این کار، مصلحت نیست. مصالح را درست کنید. می‌گویند او ایرانی است و دلش نمی‌خواهد طاق کسری خراب شود. منصور هم می‌گوید: بله! حرفش درست نیست. بروید و آنجا را خراب کنید! می‌روند و شروع می‌کنند به تخریب و درآوردن مصالح؛ اما می‌بینند که نمی‌شود و خیلی زحمت دارد. مبالغی پول خرج می‌کنند تا آجرها را سالم درآورند و به مقصد برسانند؛ اما می‌بینند بازهم نمی‌شود. یک سال می‌گذرد. به منصور می‌گویند این کار اصلاً به‌صرفه نیست. پول زیادی خرج کرده‌ایم و چیزی هم به‌دست نیامده است. محکم است …

سخت‌گیری و تبعید امام صادق (ع) پس از آگاهی از آموزش‌های او

… و از یمن و از جاهای دیگر که بنی‌عباس باید با اینها می‌جنگیدند، و امور را اداره می‌کردند؛ لذا به اینکه بخواهند به امام صادق علیه‌السلام بپردازند، نمی‌رسید. در نتیجه مجالی برای امام صادق علیه‌السلام به‌وجود آمد. این چندین‌هزار روایت را ما از آن ده سال داریم. بعد که منصور فارغ و آرام شد، دید عجب، همان کارهایی که در زمان بنی‌امیه فرزندان علی علیه‌السلام می‌کردند، از نو همین کارها شروع شده است. او آشناست، روش‌شناس است، برنامۀ بنی‌علی علیه‌السلام دست منصور است، باهم کار کرده‌اند، می‌داند اینها چه‌کاره‌اند، می‌داند از راه همین آموزش‌هاست که انقلاب‌های بزرگ به‌وجود آمده، می‌داند که در همین حلقه‌های درس و تعلیم است که مردان پولادین ساخته می‌شوند؛ این بود که به امام صادق علیه‌السلام پرداخت. امام صادق علیه‌السلام مدت‌ها تبعید بود، یک بار تبعید به حیره و یک بار تبعید به یکی دیگر از شهرهای عراق[14]. شخصی می‌گوید رفتم حیره، سه روز ماندم، نشد با امام صادق علیه‌السلام ملاقات کنم، ازبس محکم اطراف خانه‌اش را گرفته بودند؛ و داستان خیارفروش[15] و داستان‌های دیگر و غیرذلک که الی‌ماشاءالله فراوان است. چون فهمیدند که آموزش‌های تبلیغاتی شروع شده. یک مقداری از دوران …

تهدید امام صادق (ع) به قتل به‌سبب آگاهی از داعیهٔ امامت و رهبری او

بنابراین، امام ایده‌آل را از دست نمی‌دهد، هدف را از دست نمی‌دهد، و در [راه] این هدف، راه هم می‌پیماید، کوشش و تلاش هم می‌کند، [تاآنجاکه] مُعَلَّی‌بن‌خُنَیس، به جرم نگفتن نام اعضای حزبِ پنهانی شیعه، در مدینه به‌وسیلۀ عُمال بنی‌عباس کشته می‌شود. منصور عباسی، خطاب به امام صادق می‌کند، می‌گوید: «قَتَلَنِیَ اللهُ اِن لَمْ اَقتُلکَ»[16] خدا مرا بکُشد اگر تو را نکُشم! (53/8/19) می‌دانست که امام صادق داعیۀ امامت دارد و می‌دانست که امامت یعنی زمامداری، می‌دانست که شیعۀ امام صادق، منصور را نمی‌تواند آنجا ببیند و می‌دانست که اگر دستشان برسد، او را می‌کِشند پایین، امام صادق را می‌گذارند آنجا. اینها را می‌دانست، برای خاطر اینکه داعیه‌ها را می‌دانست، و تلاش‌ها را می‌دانست. می‌فهمید که این قلب عظیم دارد می‌تپد و یحیی‌بن‌زید ازطرفی، محمدبن‌عبدالله ازطرفی، و حسین‌بن‌علی، شهید فَخّ[17] ازطرفی مثل بازوهای نیرومندی دارند کار می‌کنند، می‌خواست این قلب را از تپش بیندازد. می‌دانست که امام صادق رهبر است و رهبری می‌کند؛ لذا می‌گفت که من …

زورگویی، تبعید و منع امام صادق (ع) از گردآوردن مردم

در یکی دیگر از این دفعات، به امام می‌گوید که برو، اما حق نداری در شهری که من هستم، در آن شهر باشی. [اینها نمونه‌ای از] زورگویی‌های منصور است! گاهی خودش امام را تبعید می‌کند و می‌آورد تحت نظر، اما خب [گاهی هم] بالاخره این‌طوری است، می‌گوید در آن شهری که من هستم، حق نداری باشی. بعد می‌گوید: «فَاقْعُدْ غَیرَ مُحْتَشِمٍ»[19] بنشین، در خانه بنشین، در را هم باز کن، اما حق نداری دور خودت مردم را جمع کنی، حق نداری با مردم روبه‌رو حرف بزنی. و البته این برای یک برهه‌ای از زمان است. و لابد امام علیه‌السلام گوش نکردند، کارشان را ادامه دادند، تعلیماتشان را، حفظ انتظامِ تشکیلاتی‌شان را، روح‌رساندن به اعماق تشکیلات را، مسائل مالی را، و خصوصیات دیگر را ـ که فراوان نشانه‌ها و نمونه‌ها دارد ـ ادامه …

انباشت اموال غصبی و دشنام به علویان برای بدنام‌کردن انقلابیون

..منصور عباسی ازجمله خلفایی بود که تحت فشار این امامزاده‌ها قرار گرفت. (51/11/26) منصور عباسی میلیون‌ها دِرهم و دینار از اموال مغصوب مسلمانان گرد آورد؛[6] درحالی‌که در کوه‌های طبرستان و مازندران، و در گوشه و کنارِ بسیاری از شهرها و روستاهای عراق و ایران، فرزندان راستین پیامبر ـ آن عناصر پاک و آن خون‌های گرم ـ آن‌قدر نان و پوشاک نداشته باشند که خود و زنان و فرزندانشان بتوانند یک وعده سیر شوند و یک نماز جماعت با پوشش لازم بگذارند. پیشوای صادق/ص8 [منصور] درملأعام و در حضور جمعیتی از مردم، رفت بر سر منبر، بنا کرد به اولاد امام حسن مجتبی علیه‌السلام و بقیۀ امامزادگانی که از اولاد امیرالمؤمنین علیه‌السلام بودند، دشنام‌دادن؛ و به خود آنها هم اکتفا نکرد، بلکه به پدران آنها، به امام حسن مجتبی علیه‌السلام و حتی به امیرالمؤمنین علیه‌السلام هم ـ که خود منصور یک‌وقتی از دُعات آن بزرگوار بود ـ بنا کرد بدگفتن و طعن‌زدن و اشکالات بیجا و بی‌مورد گرفتن، برای اینکه این انقلابیون را از نظرها بیندازد. این را شما به‌عنوان یک اصل موضوعی مسلّم در بررسی زندگی امامزادگانِ دوران ائمه علیهم‌السلام در دست داشته باشید و یادتان باشد که این روایات ضد امامزاده‌ها را دشمنانِ این انقلابیون درست کرده‌اند، برای اینکه این انقلابیون را از نظرها بیندازند. این یک مطلب کلی بود …

شایعه‌پراکنی دربارهٔ قدرت خود برای بازداشتن مؤمنان از پیوستن به مخالفان

… در زمان منصور، از اطراف جامعۀ دینیِ آن روز مخالفت‌ها شروع شده بود. ازجملۀ کسانی‌که منصور را به‌شدت تحت فشار قرار داده بودند، محمدبن‌عبدالله و ابراهیم‌بن‌عبدالله، دو فرزند عبدالله محض[5] بودند. این دو نفر به‌شدت با منصور مبارزه می‌کردند. منصور عاجز شده بود. با اینکه همه‌چیز در اختیار منصور بود و این دو برادر فداکار، جز ایمان و یک مشت مؤمن چیزی در اختیار نداشتند، درعین‌حال درمقابل تلاش و فعالیت و مبارزۀ بی‌امان این‌ها، منصور دست و پایش را گم کرده بود. شایعات فراوان، دایر بر قدرت و صلابت دستگاه منصوری در میان مردم منتشر می‌شد، فقط به منظور اینکه مؤمنین واقعی و شیعیان درست را از اینکه به این دو برادر بگروند مانع بشوند. ازجمله این: منصور شایعه کرده بود که من یک آیینه‌ای دارم که به این آیینه وقتی نگاه بکنم، می‌فهمم که ابراهیم‌بن‌عبدالله کجاست و وای به حال آن آدمی که من در آیینه نگاه کنم، ببینم ابراهیم در خانۀ آن است یا با او دارد فرار می‌کند. داستان آیینه؛ همانی‌که قبل از منصور به هزار سال، دو هزار سال، این پادشاهان جباری که در تاریخ بودند، جمشید و کی و کی، این جام جهان‌نما، به این صورت چیزی را درست کردند. لابد این‌هم به همان منظور بوده که دشمنان بدانند و تصور کنند که هیچ‌وقت نمی‌توانند خارج از …

سرکوب و کشتار بنی‌الحسن و مسموم کردن امام صادق (ع)

… خلافتشان به وجود آمد، از گردن‌کشان بزرگی که خلافت آنها را تهدید میکردند، مثل بنیالحسن، محمّدبن عبدالله حسن، ابراهیم بن عبدالله بن الحسن و بقیه‌ی اولاد امام حسن که جزو مبارزین و شورشگران علیه بنیعباس بودند، فارغ شدند و همه‌ی اینها را منکوب کردند، سرکوب کردند. تعداد بسیاری از سران و گردن‌کشان را بنیعباس کشتند که در آن مخزن و انباری که بعد از مرگ منصور عباسی باز شد، معلوم شد که تعداد زیادی از شخصیتها و افراد را کشته بود و جسدهایشان را در یک جائی گذاشته بود که اسکلتهای آنها در آنجا آشکار بود. اینقدر منصور از بنیالحسن و بنیهاشم، از خویشاوندان خودش، از کسانی که جزو نزدیکان خودش بودند، آدمهای سرشناس و معروف را از بین برده بود که یک انبار اسکلت درست شده بود. از همه‌ی اینها فارغ شد، نوبت به امام صادق رسید. امام صادق را هم با حیله مسموم کرد. در فضای زندگی سیاسی بنیعباس هیچ غباری دیگر وجود نداشت؛ در کمال قدرت. در یک چنین شرایطی که منصور در کمال قدرت و در اوج سلطه‌ی ظاهری زندگی میکند، نوبت به خلافت موسی بن جعفر (علیه‌الصّلاةوالسّلام) رسید که یک جوانی است تازه سال و با آن همه مراقب، به طوری که کسانی …

تهدید امام صادق (ع) به قتل و مسموم کردن او

… زیرا بنى‌عباس، منصور عباسى، سفاح، برادر منصور و دیگر کسانى که دور و بر اینها بودند روزگارى در کنار امام صادق، با دستگاه بنى‌امیه مبارزاتى داشتند و چون خود آنها از بنى‌هاشم بودند خصوصیات و ویژگیهاى کار امام صادق و ائمه را مى‌شناختند و لذا سخت‌گیرى مى‌کردند. امام صادق که در اواخر دوران بنى‌امیه این امکان را پیدا مى‌کرد که بیاید در منى در محشر عظیم مردم در منى بایستد و امامت خود را و استحقاق خلافت خود را به صداى بلند بیان بکند، در دوران بنى‌عباس این فرصت را هرگز پیدا نمى‌کرد و منصور عباسى و ابوالعباس سفاح که در زمان امام صادق این دو خلیفه‌ى عباسى بودند، روزبه‌روز فشار را بر آن حضرت تنگ‌تر و سخت‌تر مى‌کردند و منصور بعد از آنى که مشخص شد که فعالیتها و تلاشهاى انقلابى امام صادق همچنان ادامه دارد به آن حضرت بارها فرمود که «قتلنى الله ان لم أقتلک» یعنى خدا مرا بکشد، اگر تو را نکشم. بارها به منزل امام صادق افرادى را فرستاد که آن حضرت را دستگیر کنند؛ حتى یکى دو مرتبه دستور داد که آن حضرت را بکشند، اما معنویت امام صادق و ابهت و متانت الهى و معنوى آن حضرت مانع شد تا این‌که بالاخره در سن ۶۵ سالگى، امام صادق را مسموم کرد و حضرت در مدینه، در میان فرزندان و دوستان خود شهید شدند و رحلت کردند و جهان اسلام داغدار شخصیت عظیم امام صادق شد. بنده به همه‌ى برادرانى که توان تحقیق دارند، توصیه مى‌کنم که در زندگى این امام بزرگوار با این دید جدید، یعنى دید چهره‌ى تلاشگر و پرخاشجو و مبارزه‌گر امام صادق، یک نگاه بکنند بار دیگر این بزرگوار را از لابه‌لاى اخبار و روایاتى که در زندگى آن حضرت وارد شده است …

برخورد تند منصور با امام صادق (ع) تا شهادت آن حضرت در سال ۱۴۸

… هستند جزو وفاداران و مخلصین بنی‌عباس، هیچ ارادتی هم به اهل‌بیت نداشتند و هرچه هم جعل کرده، دروغ جعل کرده، برای خاطر اینکه حضرت را در سُمعۀ[9] آن روزِ محیط اسلامی یک‌چنین آدمی وانمود کند که باید درمقابل خلیفه تذلل کرد، تا دیگران هم تکلیف خودشان را بدانند. به‌هرحال، برخورد بین امام صادق و منصور خیلی تند است، تا به شهادت امام صادق منتهی می‌شود در سال صدوچهل‌وهشت. (1365/4/28)

آگاهی منصور از نکته‌های دقیق مبارزات علوی

در اینکه دستگاه حکومت بنی‌امیه تا چه اندازه به مفهوم معارضه‌آمیز بساط علمی و فقهی امام صادق توجه داشت، سند روشن و قاطعی در دست نیست؛ ولی گمان قوی بر آن است که در زمان بنی‌عباس و مخصوصاً منصور که از هوش و زیرکی وافری برخوردار بود و به‌خاطرِ اینکه سراسر عمر پیش از خلافت خود را در محیط مبارزات ضد اموی گذرانیده بود، از نکته‌های دقیق در زمینۀ مبارزات و مبارزان علوی آگاهی داشت، سران دستگاه خلافت به نقش مؤثر این مبارزۀ غیر مستقیم توجه می‌داشته‌اند.

احضار اجباری و تبعید امام کاظم (ع) از مدینه به بغداد

هم منصور حضرت را دعوت کرد، یعنی تبعید کرد، احضار اجباری کرد به بغداد. ـ البته اینهایی که عرض می‌کنم بعضی از آن حوادث است. وقتی انسان نگاه می‌کند زندگی موسی‌بن‌جعفر را، می‌بیند که از این حوادث زیاد است. یکی از موارد همین است که موسی‌بن‌جعفر علیه‌الصلاةوالسلام را از مدینه آورد بغداد. ـ مدتی در بغداد حضرت را تحت نظر نگه داشته، بر …

مقایسهٔ برخورد او با طاق کسری با برخورد امیرالمؤمنین (ع)

حالا شما برخورد منصور را با برخوردی که امیرالمؤمنین در خصوص طاق کسری داشتند، مقایسه کنید..[با آن] حرف‌های عبرت‌آموز؛ هیچ حرفی از خراب‌کردن به میان نیامد. وقتی‌که هست، باشد. چه عیب دارد؟ آن روح علوی را اینجا ببینید چگونه است! اهل خراب و ویران کردن نیست؛ اما فوری، از همین موقعیت برای انتقال آن مفاهیم عالی که در ذهن دارند، استفاده می‌کنند. (80/2/22)

آغاز خلافت منصور در سال ۱۳۶ و توقف بسیاری از پیشرفت‌ها

… سال 260 که دویست سال است، سه مرحله داریم؛ یک مرحله از سال 61 تا سال 136 یعنی شروع خلافت منصور عباسی؛ این یک مرحله است، که در این مرحله، حرکت از یک نقطه‌ای آغاز می‌شود، به‌تدریج کیفیت پیدا می‌کند، عمق پیدا می‌کند، گسترش پیدا می‌کند و اوج می‌گیرد تا سال 136. سال 136 که سال مرگ سفّاح و خلافت منصور است، وضع عوض می‌شود؛ مشکلاتی پدید می‌آید که بسیاری از پیشرفت‌ها را متوقف و معطل می‌کند.

استنباط فرستادن استاندار به مدینه برای از میان بردن یاران مبارز امام صادق (ع)

استاندار منصور [وقتی] وارد مدینه شد، برای اینکه مُعَلَّی‌بن‌خُنَیس را بشناسد، او را در همان روزهای اول طلب کرد. باز استنباط من این است که منصور، این استاندار را مخصوصاً فرستاده بود برای اینکه مدینه را تصفیه کند؛ دوستان و نزدیکان امام صادق علیه‌السلام را، و آن کسانی را که به شدتِ عمل در مبارزات شیعی شناخته‌شده بودند، بگیرد و از بین ببرد. اولین کسی که مورد نظر او قرار می‌گیرد، مُعَلَّی‌بن‌خُنَیس است. مُعَلَّی‌بن‌خُنَیس، هم مبارز است، و هم با امام صادق علیه‌السلام خیلی مأنوس است. همه این را می‌دانند. کارهای مالی امام دست او است و خیلی از روابط امام با شیعیانش به‌وسیلۀ او انجام می‌گیرد. …

سخت‌تر کردن روزافزون فشار بر امام صادق (ع)

… را می‌شناختند، لذا سخت‌گیری می‌کردند. امام صادق که در اواخر دوران بنی‌امیه این امکان را پیدا می‌کرد که بیاید در محشر عظیم مردم در مِنا، بایستد و امامت خود را و استحقاق خلافت خود را به صدای بلند بیان بکند[13]، در دوران بنی‌عباس این فرصت را هرگز پیدا نمی‌کرد. و منصور عباسی و ابوالعباس سفّاح ـ که در زمان امام صادق این دو خلیفۀ عباسی بودند ـ روزبه‌روز فشار را بر آن حضرت سخت‌تر می‌کردند. (62/5/14)

بدگویی از امیرالمؤمنین (ع) و امام حسن (ع) بر منبر

… هستند. شما خیال می‌کنید که وقتی منصور عباسی روی کار بیاید، دلش برای امیرالمؤمنین علیه‌السلام یا برای حسن‌بن‌علی علیه‌السلام یا برای حسین‌بن‌علی علیه‌السلام سوخته که بیاید این موهومات را، این بدآموزی‌ها را، این کج‌رَوی‌های فکری را از ذهن مردم بزداید! منصوری که استاندار مدینه است، می‌رود بر روی منبر می‌ایستد و در ملأعام، امیرالمؤمنین علیه‌السلام را به بدی یاد می‌کند؛ منصوری که با جمعی از گروه‌های انقلابیِ طرف‌دارِ خراسانی، از امام حسن علیه‌السلام به بدی یاد می‌کند و مسئلۀ تعدد زوجات امام حسن علیه‌السلام را مطرح می‌کند. منصوری که از فرزندان حسن‌بن‌علی علیه‌السلام و از فرزندان حسین‌بن‌علی علیه‌السلام دل پرخونی دارد؛ منصوری که با اینها در یک صف و در یک جبهه کار کرده، شهامت اینها را می‌داند، فداکاری اینها را به چشم دیده، توجه مردم را به اینها آزموده، خیال می‌کنید می‌آید موهومات …

لرزیدن در برابر عظمت امام (ع) و بازجویی از نامه و اسلحه و پول

… وضعی فجیعت‌بار بیرون می‌کِشند و پیش منصور می‌برند که امام هر دفعه با وضعی، با لحنی، با بیانی، خود را از منصور و از آسیب خشم او نجات می‌دهد. در زمینۀ این ملاقاتی که با منصور در نیمۀ شب شده، که شاید بیش از یک بار بوده، به نظر من بهترین روایت آن است که می‌گوید؛ وقتی امام وارد بارگاه منصور شد، درمقابل عظمت و متانت امام، منصور دست و پایش لرزید، نتوانست تصمیم بگیرد، لذا بود که از امام سؤالاتی کرد، آقا شما نامه نوشتید اینجا، آنجا، اسلحه خریدید، پول می‌گیرید، مردم را می‌شورانید. امام علیه‌السلام در اینجا آن‌چنان‌که مقتضی است، با او سخن گفت. پیداست که اگر امام اینجا می‌فرمود بله! خب به حیات امام خاتمه داده می‌شد و لطفی نداشت این کار، حُسنی ندارد که انسان مُشتش را پیش منصور باز کند تا او را بکُشند. امام فرمود: نه، نه‌خیر، این حرف‌ها را …

تلاش برای شناسایی جانشین امام صادق از راه وصیت

پس از شهادت امام صادق، دستگاه خلافت متمرکز بوده ببیند جانشین ایشان کیست. (83/6/21) منصور به استاندار حجاز، والی مدینه، گفت ببین جانشین چه کسی است؟ گفت ببین وصیت به چه کسی کرده؟ هرکس را که وصی خودش قرار داده، او امام بعدی است. فرهنگ شیعی را اینها می‌دانستند، می‌دانستند که امام را جز امام، کس دیگری وصایت نمی‌کند، می‌دانست که امام صادق صریحاً نمی‌نویسد امام بعد از من فلانی است، از روی تقیّه نمی‌کند این کار را. خواست از طریق تعیین وصی مشخص کند. رفتند تحقیق کردند که وصیِ جعفربن‌محمد چه …

دوران منصور از سخت‌ترین زمان‌ها برای خاندان پیامبر

حضرت در آغازِ پذیرفتن امامت، بیست‌ساله بودند. دوازده سال از دوران امامتِ ایشان در زمان منصور گذشته، که جزو سخت‌ترین زمان‌ها برای خاندان پیغمبر بوده. (83/6/21) هیچ دورانی ـ به گمان من ـ بعد از دوران امام سجاد، به‌سختی دوران موسی‌بن‌جعفر نبود. (64/1/23) آن‌کسانی‌که در دوران اختناق در ایران، دستشان به کار مبارزه آشنا بوده، می‌فهمند که مبارزۀ سیاسی چگونه است. رنج و هراس و دلهره و خطرش، کمتر از مبارزۀ در …

قتل امام صادق و قصد قتل امام بعدی

در طول دوران زندگی منصور و مهدی و موسی الهادی، امام تقیّه می‌کردند؛ دلیلش هم این است که آنها نکشتند امام را، آنها از هارون نجیب‌تر که نبودند، اگر خوفِ بر حکومت بود، برای مهدی هم بود، برای هادی هم بود، برای منصور هم بود. خب، منصور که امام صادق را به قتل رساند، می‌خواست امام بعدش را هم به قتل برساند. (60/3/9)

گریهٔ او بر رحلت امام صادق با آنکه خود به مسمومیتش فرمان داد

… با آنها بجنگند. خیلی‌هایشان می‌دانستند اینها دارای چه مقامات و چه مراتبی‌اند. وقتی خبر رحلت امام صادق را به منصور[13] دادند، منصور بنا کرد گریه کردن. تظاهر می‌کرد؟ پیشِ چه کسی؟ پیش نوکرهایِ خودش می‌خواست تظاهر کند؟ پیش ربیعِ حاجب[14] می‌خواست تظاهر بکند؟ تظاهر نبود، واقعاً دلش سوخت، واقعاً حیفش آمد که امام صادق بمیرد. اما چه کسی او را کشت؟ خودش! خودش دستور داد که امام صادق را مسموم کنند؛ اما وقتی‌که خبر رسید که کار از کار گذشته، قلبش تکان خورد منصور. پس منصور هم ولایت داشت؟!

ادعای فروش خلافت از سوی امام حسن (ع) و گرفتن آن به زور

… کمااینکه این حرف گفته می‌شد. بنی‌عباس یک سلسله‌ای داشتند که این سلسله احیاناً به علی‌بن‌ابی‌طالب هم می‌رسید یا به پیغمبر می‌رسید! نگویند علی‌بن‌ابی‌طالب را قبول داریم، جانشینی‌اش هم بالاخره رسید به هارون‌الرشید، همین‌طور رسید به تسلسل تا به هارون‌الرشید. منصور عباسی می‌گفت که امام حسن را ما قبول داریم، خلیفه، اما ایشان پول گرفتند و خلافت را فروختند. منطق منصور عباسی‌ست دیگر! خلافت را چون فروخت، پس حقی به خلافت ندارد. ما هم از آنهایی که خلافت به آنها فروخته شده بود، خلافت را به زور گرفتیم، برای ماست. حرف آنهاست. پس علی‌بن‌ابی‌طالب را قبول هم می‌کردند، رویِ سر، رویِ چشم هم می‌گذاشتند بر‌حسبِ ظاهر، اما در‌عین‌حال منافاتی نمی‌دیدند بین حکومت علی‌بن‌ابی‌طالب و حکومت هارون عباسی.

توقف بسیاری از پیشرفت‌های مبارزه با آغاز خلافت منصور

… سال ۶۱ هجری، تا سال ۲۶۰ ــ که ۲۰۰ سال است ــ ما سه مرحله داریم: یک مرحله از سال ۶۱ است تا سال ۱۳۵ یعنی شروع خلافت منصور عبّاسی، که در این مرحله حرکت از یک نقطه‌ای آغاز میشود، بتدریج کیفیّت پیدا میکند، عمق پیدا میکند، گسترش پیدا میکند و اوج میگیرد تا سال ۱۳۵. سال ۱۳۵ که سال مرگ سفّاح و خلافت منصور است، وضع عوض میشود؛ مشکلاتی پدید می‌آید که بسیاری از پیشرفتها را متوقّف و معطّل میکند. در یک مبارزه‌ی سیاسی، این‌جور چیزی پیش می‌آید و ما هم در این دوران خودمان مشاهده کردیم یک مرحله‌ی دیگر، از سال ۱۳۵ است تا سال ۲۰۲ یا ۲۰۳ که سال شهادت امام رضا است؛ این هم یک مرحله‌ی دیگر است که باز حرکت و مبارزه، از یک نقطه‌ی بالاتر از نقطه‌ی سال ۶۱ و عمیق‌تر …