رفتن به محتوای اصلی

مقدس‌مآبی

نام‌های دیگر: تقدس‌مآبی، خشک‌مقدسی، مقدس‌مآبان، مقدس‌نماها، مقدس‌نمایی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تظاهر به دینداری همراه با بی‌خبری از روح و اهداف اجتماعی دین.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نمازجمعه— ۱۳۶۸/۰۲/۰۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۷
۱۳۶۸۱۳۷۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

..من البته دو سه تا نکته را اضافه می‌کنم در این مورد. اولاً تعبیر خشک‌مقدس که حالا خیلی هم رایج شده، می‌گویند خوارجِ خشک‌مقدس، خیلی تعبیر دقیقی نیست. امروز ما خشک‌مقدس به آن‌طور آدم‌ها نمی‌گوییم. خشک‌مقدس آن آدمی است که کار به هیچ کاری ندارد، سرش را می‌اندازد پایین، البته ممکن است کسی را قبول نداشته باشد، نق هم می‌زند، اما یک گوشه‌ای نشسته، از لاک خودش هم بیرون نمی‌آید، کاری هم به کار مسائل اجتماعی ندارد، دست به شمشیر هم هرگز نمی‌برد. خشک‌مقدس در زمان ما به این‌طور آدم‌ها می‌گویند. خوارج این‌طوری نبودند، خوارج مردمی بودند که چند خصوصیت قطعی در آنها بود؛ یکی پایبندی به ظواهر دین به‌صورت سطحی ـ که حالا تکمیل خواهم کرد این پایبندی را با آن خصوصیات بعدی ـ آن چیزی را که خیال می‌کردند از دین است، به‌شدت به آن پایبند و متمسک بودند. این برای زمان امیرالمؤمنین فقط نیست، تا یک قرن و نیم بعد از زمان امیرالمؤمنین هم تقریباً خوارج در دنیای اسلام بودند، همین‌طور هم بودند. با بنی‌امیه درافتادند، [با] بنی‌عباس، با انواع و اقسام حکومت‌هایی که در طول این صدوپنجاه سال بودند، درافتادند.

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

بی‌ارزش شدن مقدس‌مآبان بی‌عمل در جامعهٔ علوی

مقدس‌مآب‌هایی که در نظامِ قبل برایشان ارزش وجود داشت، اگرچه کار نمی‌کردند؛ اما در این نظام برایشان هیچ ارزشی ملحوظ نیست...عبدالله عمرها! آقازادۀ عمر، که هم مقدس است، هم پیغمبر را دیده و روایت نقل می‌کند، هم فرزند خلیفۀ دوم است؛ این در جامعۀ عثمانی خیلی ارزش دارد، اما در جامعۀ علی ارزشی ندارد.

فشار مقدسان نادان بر امیرالمؤمنین برای صلح با معاویه

تا قرآن‌ها را بلند کرد، این مقدس‌های نادان بنا کرد دلشان لرزیدن که «وای قرآن»! آمدند اطراف علی را گرفتند، شمشیرها را کشیدند که باید بروی با معاویه صلح کنی! چرا؟ معاویۀ الان با معاویۀ دیروز مگر چه فرقی کرد که دیروز بد بود، دشمن بود، باید با او جنگید، امروز بایستی رفت با او صلح کرد، بایستی با او آشتی کرد؟ چه شده مگر؟ گفتند نه، اِلّولابدّ بایستی با او صلح کنی، چون قرآن را سر نیزه کرده. بابا دروغ است، فریب است، شما را گول می‌زند، به قرآن اعتقادی ندارد او، آلت دستش قرار نگیرید، بیخود برای او کار نکنید. (53/9/1) حضرت فرمود: شما اشتباه می‌کنید، شما اینها را نمی‌شناسید. این‌کسانی‌که امروز قرآن را به‌عنوان حَکَم مطرح می‌کنند، به قرآن اعتقاد …

امتناع مقدس‌مآبان از همراهی امیرالمؤمنین در جنگ با مسلمانان

..عده‌ای گفتند: «لا لَکَ وَ لا عَلَیکَ» ـ مقدس‌مآب‌ها بودند ـ به امیرالمؤمنین گفتند در جنگی که تو بخواهی بروی با کفار و مردمِ روم و سایر جاها بجنگی، ما با تو می‌آییم و در خدمتت هستیم؛ اما اگر بخواهی با مسلمانان بجنگی ـ با اهل بصره و اهل شام ـ ما در کنار تو نمی‌جنگیم؛ نه با تو می‌جنگیم، نه بر تو می‌جنگیم.[1] حالا امیرالمؤمنین اینها را چه‌کار کند؟

نادقیق بودن اطلاق خشک‌مقدس بر خوارج و معنای امروزی آن

..من البته دو سه تا نکته را اضافه می‌کنم در این مورد. اولاً تعبیر خشک‌مقدس که حالا خیلی هم رایج شده، می‌گویند خوارجِ خشک‌مقدس، خیلی تعبیر دقیقی نیست. امروز ما خشک‌مقدس به آن‌طور آدم‌ها نمی‌گوییم. خشک‌مقدس آن آدمی است که کار به هیچ کاری ندارد، سرش را می‌اندازد پایین، البته ممکن است کسی را قبول نداشته باشد، نق هم می‌زند، اما یک گوشه‌ای نشسته، از لاک خودش هم بیرون نمی‌آید، کاری هم به کار مسائل اجتماعی ندارد، دست به شمشیر هم هرگز نمی‌برد. خشک‌مقدس در زمان ما به این‌طور آدم‌ها می‌گویند. خوارج این‌طوری نبودند، خوارج مردمی بودند که چند خصوصیت قطعی در آنها بود؛ یکی پایبندی به ظواهر دین به‌صورت سطحی ـ که حالا تکمیل خواهم کرد این پایبندی را با آن خصوصیات بعدی ـ آن چیزی را که خیال می‌کردند از دین است، به‌شدت به آن پایبند و متمسک بودند. این برای …

نقد بسنده دانستن ظواهر دینداری و چاپلوسی به‌جای کار مؤمنانه

… و ذکر گفتن نیست. تلاش مؤمنانه هر کس، انجام دادن کار به مقتضای نیاز است. در میدان جنگ یک طور است و در میدان سازندگی درون ارتش طور دیگر. وقتی سازماندهی مطرح میشود، یک طور است و وقتی صحبت از ابزار و تجهیزات و یا نشان دادن آمادگی و مانور کردن است، طور دیگر است. ایمان و تقوا و دین در این جاها خودش را نشان میدهد، والاّ بعضی کسان خیال کردند که اگر زودتر از وقتْ به نمازخانه رفتند و ریشی هم گذاشتند و تسبیحی هم به دست گرفتند و احیاناً در مقابل این یا آن مسؤول خم و راستی هم شدند، قضیّه تمام است. البته قضیّه در یک دیدار دوستانه فعلاً تمام است، اما در مقام عمل، خیر! قضیّه این گونه تمام نمیشود، بلکه با کار مؤمنانه تمام خواهد شد.

کنار زده شدن متظاهران به دین فاقد بینش سیاسی و ناسازگاری برخی با انقلاب

آنچه آمریکا از آن میترسد، حتّى لفّاظى‌هاى سیاسى هم نیست. البتّه شما باید قدرت سیاسى پیدا کنید، قدرت تحلیل پیدا کنید، و اگر جوانى و ملّتى بینش سیاسى نداشته باشد فریب میخورد، او را از صحنه خارج میکنند، با ابزار دین او را کنار میزنند؛ مثل خیلى از کسانى که متظاهر به دین و مقدّس‌مآبى هستند که بینش سیاسى ندارند؛ خیلى راحت اینها را برمیدارند، میگذارند کنار. هنوز هم یک عدّه وجود دارند که خودشان را دین‌دار و متدیّن میدانند، و با این انقلابى که بر اساس دین است سر سازگارى ندارند؛ گوشه و کنار پیدا میشود. پس بینش سیاسى لازم است امّا همه‌چیز نیست؛ اصل قضیّه، آن ایمان الهىِ معنوى است که باید در دلهاى شما باشد. خودتان را دینى بسازید.

تردید مقدس‌مآبان زمان امیرالمؤمنین (ع) در جنگ و کناره‌گیری آنان

… ما بر اساس چیست؟ بر اساس دین نیست؟ شوراى نگهبان پس چه‌‌کاره است؟ قوانین قضائى، قوانین کشور، همه‌‌چیز بر اساس شرع مطهّر. [حالا که] یک حاکمیّتِ این‌جورى به وجود آمده، بنده عبایم را جمع کنم بکشم کنار، که من کارى به این کارها ندارم! چطور کارى به این کارها ندارى؟ مثل آن مقدّس‌‌مآب‌‌هاى زمان امیرالمؤمنین که علىّ‌‌بن‌‌ابی‌طالب دارد با معاویه و با اهل شام، یا با اهل بصره میجنگد، آمدند خدمتش که: یا اَمیرَالمُؤمِنینَ اِنّا قَد شَکَکنا فى هٰذَا القِتال؛[10] شک؟ چه شکّى؟ [گفتند] خب برادر مسلمانند؛ ما را بفرست برویم مرزدارى کنیم. گفت خب بروید؛ حاجتى به شما نداریم. واقعاً هم امیرالمؤمنین به امثال این افراد [نیاز نداشت] ــ حالا میگویند ربیع‌بن‌خثیم از اصحاب عبدالله‌بن‌مسعود [این را گفته]؛ من قطعاً نسبت نمیدهم ــ رفتند از دُور امیرالمؤمنین پراکنده شدند با همین خیالات باطل. امروز من و شما …

مدارای امیرالمؤمنین (ع) با کناره‌گیران از جنگ با مسلمانان و فرستادن آنان به مرز

… نیست ــ گفتند که یا امیرالمؤمنین! ما در جنگى که تو بخواهى بروى با کفّار و روم و مانند اینها بجنگى، با تو مى‌آییم، در خدمتت هستیم؛ امّا [اگر] بخواهى با مسلمانها بجنگى ــ با اهل بصره و با اهل شام و غیره ــ نه، ما نمیجنگیم؛ نه با تو میجنگیم، نه بر تو میجنگیم. خب حالا امیرالمؤمنین اینها را چه کار کند؟ امیرالمؤمنین اینها را کشت؟ ابداً، حتّى بداخلاقى هم نکرد، گفت خیلى خب، بروید، بروید لب مرز، مرزدارى کنید، خودشان گفتند ما را بفرست مرزبانى؛ یک عدّه‌اى از آنها را فرستاد طرف خراسان؛ همین ربیع‌بن‌خثیم ــ همین خواجه ربیع معروف مشهد ــ ظاهراً آن‌طور که نقل میکنند، جزو اینها است. با مقدّس‌مآب‌هاى این‌جورى که امیرالمؤمنین آن‌جور بداخلاقى نمیکرد؛ ولشان کرد بروند. اینها مقدّس‌مآبِ آن‌جورى نبودند؛ اینها جهل مرکّب داشتند؛ یک چیزى را طبق یک بینش …

عناصر به‌ظاهر متعبد و ناآگاه از روح اسلام در برابر امیرالمؤمنین (ع)

… از اسلام دانستم، آن‌جور من شما را حرکت خواهم داد و اداره خواهم کرد. این اتمام حجت‌ها را هم با مردم کرد امیرالمؤمنین و خلافت را قبول کرد. میتوانست امیرالمؤمنین در آن‌جا هم به خاطر حفظ مصالح و ملاحظه‌ی جوانب قضیه و این چیزها کوتاه بیاد، دل‌ها را به دست بیاورد. این‌جا هم با کمال قاطعیت بر اصول اسلامی و ارزش‌های اسلامی پافشاری کرد به طوری که آن همه دشمن در مقابل علی صف کشید و امیرالمؤمنین در یک اردوگاه، با تجلی کامل زر و زور و تزویر و در یک ارودگاه با چهره‌های موجه و معتبر و معروف، و در یک اردوگاه دیگر با عناصر مقدس‌مآب و علیالظاهر متعبد، اما ناآگاه از حقیقت اسلام، از روح اسلام، از تعالیم اسلام، از شأن و مقام امیرالمؤمنین، و اهل تَشَبُّث به خشونت و قصاوت و بداخلاقی، با این‌گونه افراد مواجه شد. در سه اردوگاه امیرالمؤمنین با سه خط جداگانه که ناکثین و قاسطین و مارقین باشند، امیرالمؤمنین جنگید که هرکدام از این وقایع نشان‌دهنده‌ی همان روح توکل به خدا و ایثار و دور شدن از منیت و خودخواهی در امیرالمؤمنین است.

تضعیف اسلام به‌دست مقدس‌مآبان جاهل با نیت خوب

… یعنی اگر چنانچه متوکل عباسی یا مروان اموی یا عبدالملک به‌خاطر فلان مصلحتِ سیاسی خود، لازم می‌دانستند که فلان بخش از اسلام را تحریف بکنند، فلان قاضی هم برای اینکه آقایی و ریاست علمی و دینی و نزدیکی‌اش به دستگاه خلافت محفوظ بماند، او را در این راه کمک می‌کرد. این دو جریان به‌هم می‌آمیخت و جریان سوم، جریان مردم جاهل، مردم مقدس‌مآبِ دُگمِ بی‌خبر، آنها هم به نوبۀ خود اسلام را تضعیف می‌کردند، منتها نه با نیّت بد، با نیّت خوب!

تکیه بر امور موهوم و جعلی به‌جای معارف قرآنی

… قرآنی، از کجاست؟ از چه طریقی و چه کسی است؟ گفت اینها را من جعل کردم! گفتند چرا جعل کردی؟ گفت چون دیدم که مردم به قرآن بی‌رغبت شدند؛ برای اینکه به قرآن رغبت بیشتری پیدا کنند، این ثواب‌ها را جعل کردم![5] خب، این طرز فکر یک آدمی است. این مسلّم غرض بدی هم ندارد. غرضش این است که مردم قرآن بخوانند، منتها عقلش به همین اندازه است که برای ترغیب مردم به قرآن‌خواندن، به‌جای اینکه بر فرهنگ اسلام، معرفت اسلامی و معرفت قرآنی و فرهنگ قرآنی، و ده‌ها و صدها نقطۀ درخشنده‌ای که در قرآن می‌شود پیدا کرد؛ به‌جای اینکه بر اینها تکیه کند، بر روی یک چیز موهوم و دروغی و جعلی تکیه می‌کند. اسلام در طول زمان با این‌گونه جریانات مواجه [بوده است].

خطای عابدان و زاهدان مشهور در تشخیص جبههٔ حق از باطل

عمار یاسر باشید! البته می‌شود طور دیگری هم بود، بعضی اشخاص از عمار یاسر، آبرویشان هم بیشتر بود، اما «عمار» نبودند. (79/12/30) بعضی‌ها آدم‌های مقدس‌مآب و متدیّن و اهل عبادت و اهل زهد بودند و در کتاب‌ها اسمشان در شمار عبّاد و زهّاد و اخلاقیون و آدم‌های حسابی ثبت شده است؛ اما اشتباه می‌کردند، اشتباهی به عظمت اشتباه گرفتن جبهۀ حق با باطل؛ بزرگ‌ترین اشتباه‌ها این است. اشتباه‌های کوچک، قابل بخشش است، آن اشتباهی که قابل بخشش نیست، این است که کسی جبهۀ حق را با جبهۀ باطل اشتباه کند و نتواند آن را بشناسد. عظمت امثال عمار یاسر، به همین است. عظمت آن اصحاب خاص امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌والسلام در همین …

رد تشبیه خوارج به خشک‌مقدس‌های گوشه‌نشین

من در سال گذشته عرض کردم که در شناخت خوارج اشتباه نشود. بعضی خوارج را به خشکِ مقدّسها تشبیه میکنند؛ نه. بحث سرِ «خشکِ مقدّس» و «مقدّس‌مآب» نیست. مقدس مآب که در کناری نشسته است و برای خودش نماز و دعا میخواند. این‌که معنای خوارج نیست. خوارج آن عنصری است که شورش طلبی میکند؛ بحران ایجاد میکند، وارد میدان میشود، بحث جنگ با علی دارد و با علی میجنگد؛ منتها مبنای کار غلط است؛ جنگ غلط است؛ ابزار غلط است؛ هدف باطل است. این سه گروه بودند که امیرالمؤمنین با اینها مواجه بود.