رفتن به محتوای اصلی

معلم

نام‌های دیگر: معلمان، معلمی، معلم علوم دینی، فرهنگیان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

جایگاه، وظایف و نقش معلم در تربیت نسل‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار وزیر و معاونان وزارت آموزش‌وپرورش و جمعى از معلّمان و دانش‌آموزان استان تهران— ۱۳۶۸/۰۳/۲۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

البته دوستانی که صحبت کردند، نگاه به نیروی انسانىِ آموزش و پرورش، نگاه به سازماندهی و تشکیلات آموزش و پرورش و نوع مدیریت‌ها را بدرستی تبیین کردند؛ اینها بسیار مهم است؛ تأمین معیشتی و کم کردن دغدغه‌ی زندگی از معلمان هم یکی از شرایط حتمی و لازم است؛ در این هیچ تردیدی نیست؛ همین پیشنهادهایی که شده و همین کارهایی که دارد انجام میگیرد، اینها هم ان‌شاءاللَّه باید دنبال شود؛ منتها من به شما معلمان عزیز - خواهران و برادران - میگویم مشکلات مادی نمیتواند و نباید یک معلمِ دیندار و متعهد را از پایبندی به وظایف معلمی باز بدارد. این حرف، توجیهی برای کم گذاشتن در کفه‌ی زندگی معلمان نیست؛ بالاخره هر مقدار که در توان دولت و مسؤولان هست، باید انجام گیرد؛ اما از طرف شما - که معلم هستید - میخواهم عرض کنم که این مشکلات نباید بتواند در عزم و تصمیم و احساس و انگیزه‌ی شما نسبت به این شغل پُرخطورت و مهم اثر بگذارد. آنها باید وظیفه‌شان را انجام دهند و ان‌شاءاللَّه هم انجام میدهند؛ اما شما هم توجه کنید که آینده‌ی کشور دست شما جامعه‌ی بزرگ معلمان است. آنچه مهم است، این است که این جامعه به حقیقتِ معنای معلمی - که در واقع همان منزلت معلمی است - خودش پایبند بماند. منزلت معلمی فقط این نیست که یکی را تکریم و احترام کنند و دستش را ببوسند؛ منزلت معلمی یعنی تأثیرگذاری در روند تاریخی و مرزبندی فرهنگىِ یک ملت. اگر جامعه‌ی معلمان بتواند این کار را انجام دهد، منزلت معلمی - به معنای حقیقی کلمه - حفظ شده.
در بین نامگذاریهای نمادینی که در طول سال، روزهایی به نامهای گوناگونی نامیده میشوند، به اعتقاد من روز معلم یک امتیاز و اهمیت ویژه‌ای دارد؛ و این اهمیت ناشی از اهمیت مقام معلم است. هنگامی که درباره‌ی معلم صحبت میکنیم، یک وقت معنای عام معلم را در نظر میگیریم که بسیار معنای با عظمت و با اهمیتی است. معلم یعنی کسی که در دل انسان یک چراغی را روشن میکند و او را از جهالتی به دانایی و معرفتی رهنمون میشود؛ این معنای معلم است. این بزرگترین چیزی است که در حیات انسان قابل تصور است.
خب، معلّم میخواهد چه‌کار بکند؟ من اینجا یادداشت کردم؛ تولید یک نسلی با این خصوصیّات: دانا باشد، باایمان باشد، دارای اعتمادبه‌نفس باشد، دارای امید باشد، دارای نشاط باشد، دارای سلامت جسمی و روحی باشد، روشن‌بین باشد، بااراده باشد، کم‌هزینه و پرفایده باشد؛ معلّم، نسلی این‌جوری را میخواهد تربیت کند؛ اینها چیز کمی نیست. اینکه گفته میشود معلّم کار انبیا را میکند، خب، این یک کلمه حرفی است که ما میزنیم؛ برویم در عمق این حرف؛ این حرف یعنی چه؟ یُزَکّیهِم وَ یُعَلِّمُهُمُ الکِتبَ وَ الحِکمَة؛[5] کار انبیا این است؛ کار انبیا نجات بشریّت است، کار انبیا ایجاد یک جامعه‌ی انسانیِ برتر و والاتر است؛ این است کار انبیا؛ میگوییم «معلّم، شاغلِ شغل انبیا است»، «معلّمی شغل انبیا است»، عمق این حرف و مغز این حرف این است. این شد معلّم.

شاهدها (۲۲۶ پاراگراف)

وظیفهٔ معلمان در پرورش نوجوانان با روحیهٔ کار و علم‌طلبی

عزیزان من! آنچه لازم است، «کار» و «تعلیم» است. معلّمین عزیز! باید جوانان را بسازید. باید نوجوانان را با روحیه کار، استقلال و علم‌طلبی، پرورش دهید، نه با روحیه مدرکطلبی. مدرک چیست؟ مدرک به این عنوان که نشان دهد فردی دارای این معلومات است، خوب است؛ اما نمیتواند منشأ اثری شود. آنچه مهم است، علم است. علم و کار، برای جامعه لازم است. همه مردم و مسؤولین بدانند: این‌که من عرض کردم «وجدان کاری»، یک تعارف نیست. باید برنامه‌ریزی کنند. «وجدان …

مسئولیت آموزش و پرورش میلیون‌ها کودک و نوجوان و جوان آیندهٔ کشور

آن بزرگوار که سالگرد شهادتش با این ایام مصادف است، نمونه آن چیزی است که بنده میخواهم امروز روی آن تکیه کنم. همان گونه که میدانید دو قشر معلّم و کارگر، فینفسه از اقشار برجسته جامعه‌اند. قشر معلم در کشور ما با چند میلیون جمعیت - شاید یک پنجم یا یک ششم جمعیت کشور - سرو کار دارد. یعنی در واقع، امر آموزش و پرورشِ جمعیتی چند میلیونی از جوانان، نوجوانان و نونهالان ما که آینده کشور متعلّق به آنهاست، بر عهده معلّمین است. قشر دیگر هم قشر کارگر است که حیات مادّی کشور، تولید کشور و تأمین زندگی ملت در دست اوست. بنابراین ملاحظه میکنید که اهمیت این دو قشر، خود به خود آشکار است و لازم نیست که ما بنشینیم و شرح و تفصیل بدهیم که به این دلیل معلّم مهم است و به این دلیل کارگر اهمیت دارد.

حضور معلمان و کارگران در میدان حوادث بزرگ کشور علاوه بر کار خود

یک وقت است که معلّم درسش را میدهد و بعد مشغول زندگی شخصی خود میشود. یا کارگر کارش را میکند و بقیه اوقات را به زن و فرزندش اختصاص میدهد. اما یک وقت است که این دو علاوه بر تدریس و کار، وقتی حادثه عظیمی در کشور اتفاق افتاد و آن حادثه حضور مردم را طلبید، کمر همّت را محکم میبندند و به وسط میدان میآیند. کارگران و معلّمین ما، چنین نقشی را از خود نشان دادند و اهمیتشان مضاعف گردید. البته ممکن است در بعضی کشورهای دیگرِ دنیا هم، چنین مواردی وجود داشته باشد که ما اطّلاع درستی نداریم. اما وضعیت این دو قشر در کشور ما همان است که گفتم. بنابراین دارای اهمیتند.

سنگین‌ترین وظیفهٔ معلمان: ساختن انسان‌های مؤمن و سالم

خب، وظیفه چیست؟ من میگویم وظیفه‌ى معلّم و فرهنگى و دانش‌آموز ــ که اینها در مرکز دایره قرار دارند ــ و همچنین همه‌ى کسانى که با امور فرهنگى کشور سروکار دارند، یک جهاد طولانى است، یک مبارزه‌ى طولانى است. این روزها روز بزرگداشت معلّم است امّا هیچ بزرگداشتى از این بالاتر نیست که من به معلّمین عرض بکنم که امروز سنگین‌ترین بخش کار که از غیر شما برنمى‌آید، بر دوش شما است. کارهاى آسان را دیگران کرده‌اند؛ امروز روزى است که معلّمین کشور باید آن کار مشکل را انجام بدهند؛ آن چیست؟ آن ساختن انسانهاى سالم اسلامى، مسلمان، مؤمن، متدیّن و سالم از لحاظ روحى و از لحاظ اعتقادى است؛ [ساختن] آن جوانى است که بتواند با دستهاى نیرومند خود چرخ مملکت را بگرداند؛ و این بزرگ‌ترین کار است.

درود خدا و فرشتگان و همهٔ خلایق بر معلم خیر در روایات

… که درباب معلّم است مطالعه شود، از دیدگاه اسلام، حقایقی برای انسان درباره تعلیم وتربیت روشن میگردد. مثلاً فرض بفرمایید در روایتی از رسول گرامی اسلام صلّیالله‌علیه‌وآله‌وسلّم نقل شده است که فرمود: «ان الله و ملائکته»؛ خداو فرشتگان «حتّی النملة فی جحرها»؛ حتّی مورچگان و خلاصه تمام آفرینش و خلایق «یصلّون علی معلّم الخیر[2] »؛ بر معلّمانِ نیکی درود میفرستند. این، امتیاز بسیار عظیمی است. یا در روایتی دیگر از همان بزرگوار است که «همه خلایق و فرشتگان و جاندران عالم، برای معلمین استغفار میکنند.» معنای این جملات چیست؟ تعلیم و آموزش دادن مگر از نظر اسلام چقدر ارزش دارد؟

منزلت معلم خیر در حدی که جز منافق به او اهانت نمی‌کند

… شیبة فیالاسلام»؛ کسیکه در اسلام و در راه اسلام، عمرش رابه سر آورده و محاسنش را سفید کرده است. دومی که مسأله مهمی است، «امام مُقسط»؛ رهبر و پیشوای عادل. و سومی «معلّم الخیر»؛ معلّمِ آموزنده نیکیها[4] ؛ یعنی همان که درس و سواد و دین و دانش را به مردم میآموزد. اهانت به او، عملی است که هیچ کس آن رامرتکب نمیشود، مگر منافق. این‌قدر ارزش تعلیم وتربیت ومعلم در جامعه‌بالا رفته‌است. این، نکته بسیارمهمی است. اما ممکن است معلّم درمحیط خانواده، در محیط کار، درمحیط زندگی و در داد و ستد، با کسی بگو مگو کند. یک کلمه این بگوید، یک کلمه آن بگوید. این طور نیست که حالا اگر یکی بگومگویی با معلّم کرد، بگوییم «این منافق است»! نه. از این قضایا درمحیط …

معلم محور حرکت جامعهٔ آموزش‌محور و معیار کار درست

… معلّم کجاست؟ مرکزآن دایره و محور آن حرکت. در هر کلاسی که هستید، در هر محیطی که هستید اگر در دانشگاه هستید و طرف حساب شما دانشجویان دوره‌های عالی هستند، یا در دبیرستان، یا حتّی در دبستان هستید، یا در کودکستان؛ اگر درحوزه هستید، درمحیط تعلیم وتربیت جدید هستید؛ هر جا هستید معلّم محور حرکت جامعه است؛ معلّم معیار کار درست درجامعه است و بایدیاد بدهد. این مهم است. این مهم است که یک نفر چنین نقش برجسته و بارزی را در اداره کشورش و پیشرفت دنیای محیط خود ایفا کند. در گذشته نگذاشتند این نقش‌درست ایفا شود.

قدردانی از فرهنگیان به‌عنوان خدمتگزاران کم‌مدعا و پرکار نظام

بنده باید تشکّر کنم از برادران عزیز که بار سنگینى را در سرتاسر کشور بر دوش دارید. خدمتگزاران کم‌مدّعا و کم‌توقّع و پُرکار نظام جمهورى اسلامى، شما فرهنگیان عزیز هستید؛ چه شما برادرانى که در کارهاى ادارى و مدیریّتها مشغول کارید، و چه کسانى که در بخشهاى آموزشى و تعلیم ‌و تربیت بچّه‌ها مباشرتاً[2] مشغول تلاش هستند؛ همه واقعاً بار سنگینى و مسئولیّت بزرگى را دانسته و آگاهانه بر دوش گرفته‌اید و با این مشکلاتى هم که هست ــ که آقاى …

لزوم قدرشناسی معلمان از افتخار معلم بودن

خب، آن وقت شما معلّمین هم باید قدر خودتان را بدانید ــ که من دیروز هم عرض کردم ــ یعنى اهمّیّت بدهید به معلّم بودن. معلّم بودن افتخارى است؛ فوق خیلى از چیزها است. هر کسى افتخار کند به اینکه معلّم است و قدر بدانند معلّم بودن را و تلاش کنند براى تعلیم‌ و تربیت که این یکى از بزرگ‌ترین ارزشهاى نظام اسلامى ما است. امیدواریم که خداوند متعال کمک کند، توفیق بدهد که این بساط تعلیم‌ و تربیت در کشور ما روزبه‌روز رنگین‌تر و گسترده‌تر بشود و آموزش‌وپرورش ان‌شاءالله‌ تلاشهاى خودش را به‌ جایى برساند که حقیقتاً در کلّ کشور خلأ تعلیم‌ و تربیت باقى نماند؛ در هیچ جا. ما تلاشهاى …

نقش معلم در تربیت نیروی انسانی کارآمد برای رفع ذلت استعماری

… به گردن او و به دست و پاى او بستند باز کند، و این فرهنگ غلط استعمارى را که میگفتند ایرانى نمیتواند کار بکند ــ آن روزى که نفت را میخواستند در این مملکت ملّى کنند، یکى از رجال پهلوى[7] گفت که ایرانى یک لولهنگ[8] نمیتواند بسازد، چطور میخواهد نفت را اداره کند؟ ــ این فرهنگى که خودِ استعمارگرها تلقین کردند و به ملّتهاى مسلمان و استعمارزده و به ملّت ما القا کردند که کارى از شما برنمى‌آید، صنعتتان را هم ما باید درست کنیم، کشاورزى‌تان را هم ما باید اصلاح کنیم، مدرسه‌تان را هم ما باید برنامه‌ریزى کنیم، دولتتان را هم ما باید بگردانیم ــ همین ذلّتى که خاندان پهلوى (لعنة الله‌ علیهم) و خاندان قاجار (لعنة الله‌ علیهم) بر سر این مملکت آوردند و بر این ملّت تحمیل کردند و ما را صد سال عقب انداختند ــ اگر بخواهیم این ذلّت برداشته شود، این استعداد درخشانِ ایرانى در اختیار مصالح و منافع ایران و اسلام قرار بگیرد، جز با تربیت نیروى انسانى کارآمد امکان‌پذیر است؟ این تربیت را که خواهد کرد؟ این سنگِ على‌الظّاهر تیره را، این فلزِ على‌الظّاهر گرفته را چه کسى خواهد تراشید و صیقل خواهد داد تا به تیغ بُرنده‌اى تبدیل بشود و همه‌کار انجام بدهد؟ معلّم؛ این، نقش معلّم است.

لزوم تدریس دلسوزانه با احساس نیاز کشور به هر ساعت درس

و درس دوّم اینکه راه نیمه‌کاره است؛ باید کار کرد. معلّمین باید کار کنند؛ خوب و از روى دلسوزى، از روى صمیمیّت، با احساس نیاز این کشور و این ملّت و این انقلاب به هر یک ساعت درس آنها؛ با این روحیه و با این وجدان درس بدهند. کارگران باید کار کنند با وجدان کار، با احساس مسئولیّت، با به‌کارگیرى روح خلاقیّت و ابتکار و با توجّه به اینکه هر یک چکش آنها، هر یک پیچ‌ومهره قرص کردن آنها، هر کارى را تمیز و خوب در آوردن، یک ضربه‌اى است بر پیکر استکبار و یک خدمتى است به انقلاب و ایران. این …

اهمیت کار سخت و بزرگ معلمان در ساختن انسان‌های حافظ انقلاب

نسلى که رژیم فاسد و مفسد و ظالم و بشدّت پلید گذشته را ندیده، نسلى که مقدّمات انقلاب را ندیده، نسلى که کتک‌ خوردن‌ها را در دوران غربت ندیده، نسلى که محنت جنگ را با گوشت و پوست خودش لمس نکرده، دارد نوبه‌نو مى‌آید زیر دست شما معلّمین؛ شما میخواهید از این نسل، انسانهایى بسازید که انقلاب را حفظ کنند؛ کار سختى است؛ این‌‌جور نیست؟ کار بزرگى است. به این کار بزرگ اهمّیّت بدهید و قدر این کار را بدانید.

محرومیت و قدرناشناختگی مجموعهٔ فرهنگیان کشور

و امروز جامعه‌ی فرهنگیان کشور ‌- منظورم از جامعه، [فقط] این جامعه‌ی شما نیست؛ مجموعه‌ی فرهنگیان کشور ‌- یک مجموعه‌ی محروم و قدرناشناخته و احترام‌نشده‌اى هستند؛ احترامى فراخور خودشان. چقدر در این مجموعه‌ی فرهنگى، تلاش و ابتکار و حسّ دلسوزى و حسّ خدمت و آن عزیزترین احساسهاى انسان یعنى عشق به نسل نو و آینده موج میزند؛ که این را مردم ما نمیدانند. اصلاً معلّم برایشان یک آدمى است مثل خودشان. یعنى من که پدر چند بچّه هستم، به معلّم این بچّه مثل …

لزوم حمایت از معلمان و تقویت معنویات و امور زندگی آنان

به نظر من از این مجموعه‌اى که در آن، این همه صفا هست، ارزش هست، معنویّت هست ‌- و مورد شناسایى مردم هم نیست این معنویّتها ‌- باید حمایت کرد، باید دفاع کرد. اگرچه شما خیلی‌تان هم معلّم هستید ‌- شأناً، یا فعلاً ‌- و این معنا شامل خود شما هم میشود، لکن شما به حیث جامعه‌ی اسلامى فرهنگیان ‌- نه به‌عنوان یک فردى از مجموعه‌ی فرهنگى کشور ‌- حقیقتاً دلسوزانه با این مجموعه باید برخورد کنید. ببینید واقعاً براى معلّمین کشور چه چیزى لازم است و از جهت تقویت معنویّاتشان یا کمک به اصلاح امور زندگی‌شان در این جهت چه کارى باید کرد؛ هر کارى لازم است بکنید؛ [اگر] واقعاً از عهده‌ی شما برمی‌آید، دریغ نکنید؛ چون جامعه‌ی فرهنگى کشور، بسیار جامعه‌ی عزیز و ناشناخته‌اى است از نظر مردم.امیدواریم که ‌ان‌شاءالله‌ خداوند به همه‌ی شما و به برادرهایى که زحمت کشیدند این بنا را پایه‌گذارى کردند ‌- که …

نقش طراز اول معلم و مربی در جامعه

من به شما فرهنگیان عزیز، اوّلاً عرض میکنم مسئله‌ی فرهنگ و تعلیم و تربیت، مسئله‌ی اوّل در نظام ما است. براى بلندمدّت، هیچ‌چیز در کشور اهمّیّت تعلیم و تربیت را ندارد. نقش معلّم و نقش مربّى در جامعه‌ی ما، نقش طراز اوّل است. درحقیقت سنگر مبارزه‌ی با کفر و استکبار جهانى و با ظلم و قلدرى شیاطین سیاسى عالم، همین سنگر مدرسه است؛ سنگر تعلیم و تربیت است؛ سنگر فرهنگ است. و این دانش‌آموزان نونهالى که در اختیار دستگاه فرهنگى قرار دارند، اینها عزیزترین و سرشارترین سرمایه و ذخیره‌ی این …

توصیه به فرهنگیان به اهمیت دادن به کار خود و صبر بر مشکلات آن

من مجدّداً میخواهم به شما برادران و خواهران فرهنگى عزیز تأکید کنم و توصیه کنم که این کار را مهم بشمارید، به آن اهمّیّت بدهید ‌-همچنان که میدهید- قدر آن را بدانید، با مشکلات آن صبر کنید، و بدانید که اساسی‌ترین کار و بنیادی‌ترین کار در جامعه‌ی ما این است. و ‌ان‌شاءالله‌ آموزش ‌و پرورش کامل، آموزش عالى کامل را به ‌دنبال خواهد داشت و این هر دو، نظام ادارى و تشکیلاتى و حکومتى کامل و حدّ عالىِ مطلوب را به‌ دنبال خواهند داشت؛ و اساس صلاح ملّت و دولت و کشور از اینجا است.امیدواریم خداى متعال به برکت روح بزرگ امام …

پیامد گرامیداشت معلم: سرافرازی معلم و ورود افراد بااستعداد به معلمی

اگر این کار را ما توانستیم بدرستی انجام بدهیم، اوّلاً خود آن معلّمی که داخل کلاس مشغول درس است، احساس سرافرازی میکند، دیگر احساس خستگی نمیکند؛ ثانیاً ــ همین‌طور که گفتیم ــ آن جوان بااستعدادی که دنبال کار میگردد، جزو اوّلین کارهایی که به ذهنش می‌آید، معلّمی است؛ افراد بااستعداد وارد میدان کار تعلیم میشوند، سطح کار معلّمی بالا میرود. این یک نکته در مورد معلّم.

معلم و کتاب درسی دو عنصر همه‌کارهٔ آموزش و پرورش

یک نکته هم در مورد کتاب درسی است. خب، این دو عنصرِ «معلّم» و «کتاب درسی» در کنار هم، در واقع همه‌کاره‌ی آموزش‌وپرورشند. کتاب درسی خیلی مهم است. بنده در باب کتاب درسی، چندین بار تا حالا ــ هم به طور عمومی در این جلسات معلّمان و آموزش‌وپرورشی‌ها، هم در جلسات خصوصی با مسئولین آموزش‌وپرورشِ گذشته ــ توصیه کرده‌ام، تأکید کرده‌ام؛ یک کارهایی هم کرده‌اند؛ حالا فرض کنید مثلاً‌ …

تأثیر هویت‌ساز رفتار و گفتار معلم بر نسل آینده‌ساز

… سایر دستگاه‌ها به‌کار‌گیرنده‌ی نیروی انسانی‌اند، آموزش‌و‌پرورش ایجادکننده‌ی نیروی انسانی است، ایجادکننده‌ی منابع انسانی است؛ بله، آموزش عالی هم داریم امّا پایه اینجا است. این دوازده سال را دستِ‌کم نباید گرفت. هویّت منابع انسانی در آموزش‌‌پرورش شکل میگیرد. معلّم وقتی که در میدان حضور فعّال دارد، در واقع دارد هویّت‌سازی میکند. شما رفتارتان، گفتارتان، موضع‌گیری‌تان، اشاره‌تان، گاهی در کلاس یک شوخی‌ای که میکنید، گاهی یک تشری که میزنید، همه‌ی اینها در مخاطبتان که آن نسل جوانی است که فردا باید تصمیم‌گیری کند و تصمیم‌سازی کند در کشور، سازنده است، تأثیرگذار است.

معلمان دارای تدریس برجسته یا عمر طولانی در معلمی به‌عنوان الگو

… و الگوی برای دیگران هستند؛ طلبه نگاه میکند به مرجع تقلید، به آن مدرّس بزرگ. در جامعه‌ی معلّمین، الگوها چه کسانی هستند؟ باید معرّفی بشوند. نهاد آموزش‌وپرورش نگاه کنند معلّمینی را که از لحاظ شاخصهای معلّمی یک برجستگی‌ای دارند، در سراسر کشور پیدا کنند. مثلاً فرض بفرمایید معلّمی هست که خوب تدریس میکند، تدریس برجسته‌ای دارد. معلّمی هست که زمان طولانی‌ای از عمر خودش را در تعلیم صرف کرده؛ ما معلّمینی را سراغ داشتیم ــ تعداد کمی، تعداد انگشت‌شماری ــ که پنجاه سال معلّمی کرده بودند، شصت سال معلّمی کرده بودند! خیلی مهم است؛ این یک الگو است. معلّمی که در مناطق دشوار معلّمی میکند؛ دوچرخه را سوار میشود میرود مثلاً فرض کنید که فلان منطقه‌ی دور، برای پنج شاگرد یا ده شاگرد درس میدهد و برمیگردد.

شوق‌آفرینی برای معلمان با معرفی قهرمانان معلمی

… این افراد را در سراسر کشور پیدا کنند، به عنوان قهرمان معرّفی کنند. از هر استانی به نوبت، به ترتیب، سه نفر، پنج نفر، ده نفر انتخاب بشوند، [به عنوان] قهرمان [معرّفی] بشوند و امتیازاتی به عنوان قهرمانی در نظر گرفته بشود. این کار هم یکی از کارهای لازم است؛ خب این کاری که عرض کردم برای معلّمین شوق‌آفرین است؛ ما به این شوق‌آفرینی نیاز داریم.

نگاه به شغل معلمی به‌عنوان جزئی از حرکت کشور و نظام

… یک کل احساس کند؛ بداند اینکه دارد حالا درس میخواند، این جزئی از یک حرکت جمعی و عمومی است، قطعه‌ای از مجموعه‌ی پیشرفت کشور است؛ این را به دانش‌آموز باید القاء کرد؛ البتّه خود معلّم قبل از دانش‌آموز باید این را در خودش احساس کند. این توصیه‌ی ما به معلّمین است؛ بدانید این کلاس شما یک نقطه‌ی جداافتاده‌ی از مجموعه نیست؛ این، یکی از اجزای مجموعه است که دارد با حرکت خود، این ماشین عظیم را، که اسمش کشور است، اسمش جامعه است، اسمش نظام است، حرکت میدهد و پیش میبرد؛ با این نگاه به شغل خودتان نگاه کنید، و این نگاه را به دانش‌آموز منتقل کنید. این همان هویّت دادن به دانش‌آموز است؛ یعنی احساس کند که جزو مجموعه‌ای است که دارد همه‌ی کشور را حرکت میدهد. کار او فقط یک کار شخصی نیست؛ بله، الان او دارد درس میخواند، او دارد یاد میگیرد، امّا این یادگیری جزئی است و قطعه‌ای است از یک کار بزرگی که در سطح کشور …

توضیح پیشرفت‌ها و پرهیز از انتقال نقاط ضعف به جوان

… کسی امید را در جوان امروز و نوجوان امروز تولید کند، به وجود بیاورد، تزریق بکند، در واقع به ساخت آینده‌ی کشور کمک کرده است. اینهایی که سعی میکنند از لج نظام یا از لج یک کسی یا از لج یک دولتی جوانها را ناامید کنند، در واقع دارند به آینده‌ی کشور لطمه میزنند. امیدآفرینی این است که پیشرفتها را برایشان توضیح بدهید، نقاط مثبت را توضیح بدهید، چشم‌اندازهای شوق‌انگیز را توضیح بدهید. ممکن است خود شما یک نقطه‌ضعفی را در کشور، در نظام، در کار دولت در ذهنتان داشته باشید، لزومی ندارد منتقل کنید و این کار را موجب ناامیدی کنید و جوان را ناامید کنید. شما سعی کنید او را به آینده امیدوار کنید. این امید است که او را به حرکت در خواهد آورد و در راه درست پیش خواهد برد. القاء امید، خدمت به آینده‌ی کشور است. این هم یک نکته.

توصیه به معلمان برای خواندن آثار شهید مطهری

… علم داشت، تعهّد داشت، دقّت داشت، پیگیری داشت، نظم و انضباط در کار داشت؛ خیلی خصوصیّات مثبت در این مرد بزرگ وجود داشت. بحمدالله شهادت او هم برکاتی برای کشور داشت؛ خود ایشان که خب به مقامات عالی رسید و آثار ایشان [هم] بر اثر این شهادت، در دل جامعه جا باز کرد. من توصیه میکنم نوشته‌های ایشان و تنظیم‌شده‌های سخنرانی‌های ایشان را، بخصوص معلّمین، حتماً نگاه کنند و بخوانند؛ خیلی به دردتان میخورد.

جایگاه بسیار بالا و مسئولیت به همان اندازه سنگین معلم

خب، این نقش و جایگاه معلّم است. جایگاه خیلی مهم است، خیلی بالا است، مسئولیّت هم به همین اندازه بالا است؛ مسئولیّت هم بالا است. چون راجع به این قضیّه خیلی صحبت کرده‌ایم ــ هم خود بنده صحبت کرده‌ام، هم همه صحبت کرده‌اند ــ من چند سرفصل کوتاه را عرض میکنم.

رصد شایستگی‌های حرفه‌ای و عمومی معلم در طول خدمت

البتّه علاوه‌ی بر این، شایستگی‌های حرفه‌ای معلّم و شایستگی‌های عمومی معلّم هم در طول خدمت بایستی رصد بشود؛ یعنی صرفاً [رصدِ] اوّلِ کار اهمّیّت ندارد؛ اوّلِ کار اهمّیّت دارد، لکن ادامه هم اهمّیّت دارد. و راهش این است که ضوابط گزینش کم‌رنگ نشود؛ خب یک مقداری سختی‌هایی دارد، گزینش‌های در چهارچوب ضوابط یک مقدار سخت است، [امّا] نگذارند این سختی موجب بشود که این ضوابط کم‌رنگ بشود.

موفقیت‌ها در پرورش نیروهای کارآمد به برکت معلمان

… منسوخ‌شده‌ی شرق و غرب نیست؛ نسلی است دانا، دانشمند، کارآمد، ماهر، آشنا با سبک زندگی اسلامی و سنّت‌های ایرانی؛ یک چنین نسلی لازم است تا بتواند آن تمدّن را بسازد. ما از اوّل انقلاب در صدد بودیم این نسل به وجود بیاید؛ البتّه نمیشود گفت بکلّی ناموفّق هم بودیم؛ نه، الحمدلله موفّقیّتهایی هم داشته‌ایم؛ در عرصه‌های مختلف، عناصر تربیت‌شده‌ی این‌ جوری به برکت همین معلّمین تحقّق پیدا کردند، بُروز پیدا کردند، خودشان را نشان دادند؛ در بخشهای مختلف ــ دیگر خودتان حالا میدانید ــ در اقتصاد، در مسائل نظامی، در سیاست، در غیره؛ امّا این کافی نیست. اگر بخواهیم آن تمدّن با آن فراگیری به وجود بیاید، ما بایستی این نسل را توسعه بدهیم، این تربیت گسترش پیدا بکند، فراگیر بشود. پس بنابراین اگر …

پرورش اخلاقی، علمی و رفتاری دانش‌آموز و نقش دین‌باوری معلم در آن

… معلّم ــ این امانت بسیار باارزشی است، این امانت دست شما است. گفت: «من که لوح ساده‌ام هر نقش را آماده‌ام».[8] این لوح ساده و نانوشته، آماده‌ی همه‌ی نقشها است؛ شما هستید که این نقش را ایجاد میکنید. باید با ارزش افزوده‌ای که زیر دست شما پیدا میکند خارج بشود. این امانت‌داری را بایستی به بهترین وجهی [انجام بدهید]؛ هم از لحاظ اخلاقی، هم از لحاظ علمی، هم از لحاظ رفتاری، هم از لحاظ آگاهی‌بخشی، دانایی‌بخشی؛ روح دانایی را در این امانت باید شما زنده کنید. و البتّه اگر معلّم ما دین‌باور و دین‌مدار باشد، این کار به بهترین وجهی انجام میگیرد که امیدواریم ان‌شاءالله این معنا باشد. این هم یک مطلب.

ترویج احترام و اکرام معلم به‌صورت فرهنگ عمومی

… وجود داشته باشد و نقشی داشته باشد که وقتی انسان آن فیلم را نگاه میکند، وقتی انسان این فیلم را میبیند، آرزو کند «کاشکی من معلّم بودم»! این کار، کار لازمی است؛ این کار، کار واجبی است. حالا من گفتم فیلم، نه اینکه یک فیلم درست کنیم و خیال کنیم که کار تمام شد؛ نه، اصلاً این یک جریانی باشد که مرتّباً به شکلهای مختلف، به شکلهای هنری، معلّم ترویج بشود، معلّمی ترویج بشود، احترام و اکرام معلّم به صورت یک فرهنگ عمومی دربیاید و در افکار عمومی اثر بگذارد. این هم این [عامل]. اگر چنانچه این [موضوع، عملی] شد، آن وقت جایگاه معلّم اعتلا پیدا میکند. و این یک مسئله‌ که مسئله‌ی حفظ جایگاه معلّمی است.

زیان ورود نیروی بی‌کیفیت به آموزش و پرورش

… راجع به فلان مسئله‌ی فقهیِ خیلی کمیاب که از یک فقیه هم آدم بپرسد، معلوم نیست حاضر باشد بتواند جواب بدهد، از یک جوانی بپرسند که اگر جواب نداد، رد بشود؛ این کارها را نکنید. یک گزینش درست و حسابیِ کاملاً خردمندانه و صحیح انجام بگیرد تا با گزینش وارد بشوند. نیروهای بی‌کیفیّت وارد آموزش پرورش نشوند؛ چون موجب ضرر خواهد بود. معلّمی که این ‌همه اهمّیّت دارد و این ‌همه ارزش دارد و ما درباره‌اش این ‌همه تعریف میکنیم، اگر عنصر بی‌کیفیّت بی‌فایده یا خدای‌ نکرده مضرّی باشد، طبعاً نتیجه‌ی عکس خواهد داد.