تواضع شاگرد در برابر استاد و حقوق متقابل معلم و متعلم از سنتهای حوزه
احترام به استاد هم یک مسئله است. یکی از سنتهای رائج حوزههای علمیه، تواضع شاگرد در مقابل استاد بود؛ احترام به استاد. «آداب المتعلمین» مینوشتند، که متعلم در مقابل معلم چه وظائفی دارد و معلم چه حقوقی بر او دارد؛ همچنان که متقابلاً متعلم بر معلم حقوقی دارد. اینکه استاد بیاید بگوید و برود، نه؛ حرف شاگرد را میشنفتند، گوش میکردند. اینها از قدیم معمول بوده است. در همین زمان ما بعضی از بزرگان بودند، الان هم هستند؛ شاگرد بعد از درس، تا خانهی استاد او را همراهی میکرد؛ بحث میکرد، صحبت میکرد، سؤال میکرد. گعده، گعدهی …
آداب احترام شاگرد به استاد در سنت علمی حوزه
در آدابالمتعلّمین، یعنى آداب احترام شاگرد به استاد، کتابها نوشته شد. شهید ثانى کتابى دارد [به نام] منیة المرید فى آداب المفید و المستفید که اصلاً آداب مفید یعنى استاد و مستفید یعنى شاگرد، در مقابل هم چیست. شاگرد بایستى مثل نوکر استاد باشد؛ واقعاً هم ماها در حوزههاى علمیّه همینجور بودیم. حقیقتاً اگر چنانچه یک استادى اجازه میداد که شاگرد دنبال سرش تا خانه او را بدرقه کند، این شاگرد خوشحال بود. اصلاً شاگرد، استاد را انتخاب میکند؛ چون آنجا اجبارى هم نیست؛ هنوز هم در حوزه همینجور است. [طلبه] …
احترام بیقیدوشرط دانشجو به استاد، حتی استاد کافر
من عرض میکنم اگر دانشگاه ما دانشگاه اسلامى است، یکى از بزرگترین مظاهرش باید احترام بیش از حدّ معمول دنیا به اساتید باشد، مخصوصاً از طرف شاگردها؛ شاگرد باید به استاد بىقیدوشرط احترام کند؛ اگر آن استاد بد هم هست و فرض بکنید یک استاد کافرى را آوردند گذاشتند در یک کلاس پُر از حزباللهىها، آیا این حزباللهىها باید به این کافر احترام کنند یا باید اهانت کنند؟ نخیر، باید احترام کنند، باید از او تجلیل کنند، باید او را بر خودشان مقدّم بدارند؛ چون استاد آنها است؛ هیچ دلیل دیگر نمیخواهد. حالا آن کسى را گفتیم که اصلاً معتقد به اعتقاد اینها نیست، چه برسد به استادى که خب مؤمن و مسلمان است. به هر حال احترام استاد در محیط دانشجویى و دانشگاهى خیلى بایستى محفوظ باشد.
تکریم استادان و فضلا در نظام رفتاری و اخلاقی حوزه
مسئلهی بعدی، مسئلهی نظام رفتاری و اخلاقی حوزههاست؛ که همین تحول - اگر تحولی انجام میگیرد - باید ناظر به این جهت هم باشد. چند تا سرفصل در این خصوص وجود دارد که من اینجا یادداشت کردهام: تکریم اساتید. نظام رفتاری و اخلاقی ما در حوزهها باید در این جهت حرکت کند؛ تکریم استاد، تکریم عناصر فاضل، بخصوص تکریم مراجع تقلید. هر کسی آسان به حد مراجع معظم تقلید نمیرسد؛ صلاحیتهای زیادی لازم است. غالباً مراجع قلههای علمی حوزههای علمیه محسوب میشوند. بنابراین احترام مراجع بایستی محفوظ باشد؛ باید تکریم شوند.