… صانع و توحید باری تعالی است. مسائل مهمی همچون: صفات حق تعالی، تعداد و معنی و نسبت آن با ذات حضرت حق (عزّاسمه)، مسألهی نبوت و فروع آن، مسألهی عدل، و نیز مسألهی امامت و مسائل مربوط به تکلیف و قیامت و غیرها ... همه و همه متفرعات آن مسأله و مبتنی بر آن است. متأسفانه مستشرقین و کسانی که احاطهی علمی لازم به مفاهیم اسلامی ندارند از این گونه اشتباهات در فهم مراد بزرگانی چون شیخ مفید میکنند که باید اینگونه جلسات و مباحثات، کجفهمیهای آنان را اصلاح و حقایق را روشن سازد. پژوهشگر غربییی که دربارهی افکار شیخ مفید مطالبی نوشته، گاه آن بزرگوار را فاقد نظام فکری مشخص و گاه صاحب نظام فکرییی که مبتنی بر امامت است معرفی میکند. چنانکه گفته شد این هر دو سخن خطا است. نظام فکری مفید در کتابها و رسالههای متعدد شیخ بزرگوار به روشنی ترسیم شده است و محور آن پس از مسألهی «معرفت» که مقدمهی طبیعی مسائل اعتقادی است، مسألهی ذات و صفات باری است، سایر مسائل اساسی بر حسب مراتب خود بر آن متفرعند. مسألهی امامت چنانکه گفته شد شاخص و …
پوشاندن جنبهٔ عاطفی پیامبر و ترسیم چهرهای خشن از او
یک نکتهی دیگر در زندگی پیغمبر را عرض بکنم که مکمّل آن نکتهی قبلی است، و آن عبارت است از جنبههای عاطفی و انسانی محض در زندگی ایشان در تمام مراحل. [این] نقطهی مقابلِ آن خصلت اوّل و خصوصیّت اوّل است، امّا مکمّل آن هم هست. اتّفاقاً روی این نکته از آن جهت باید تکیه کرد که مستشرقینی که دربارهی رسول خدا صحبت کردهاند، سعی کردهاند این نکته را مورد غفلت قرار بدهند و بپوشانند روی این نقطهی روشن را در زندگی پیغمبر؛ [لذا] از پیغمبر یک چهرهی خشن و آشتیناپذیر و خالی از مهربانی و عطوفت ترسیم کردند. در قرون وسطیٰ که دربارهی اسلام و رسول خدا بحث میشد، حرف زده میشد، مطلب نوشته میشد و [همین طور] در قرنهای بعد تا همین اواخر، غربیها و اروپاییها و مسیحیها غالباً نسبت به پیغمبر با این دید نگاه کردهاند. مسیحیها دربارهی حضرت مسیح روی جنبهی محبّت زیاد تکیه …
نقد کار غیرصادقانهٔ مستشرقان اروپایی در بزرگنمایی هخامنشیان
… شرح مفصلی از آنها گفتند، همهاش محل بحث است؛ چیزهای مسلّمی نیست. معلوم نیست دولت ماد در آن وقت تنها دولت متمرکز ایران بوده؛ اینها بین دانشمندان و متخصصانِ این کار محل اختلاف است. در همان دورهی ماد، به گمان زیاد ما چندین حکومت مقتدر در سرتاسر ایران داشتیم. البته فرنگیها اصرار داشتند هخامنشیها را بالا بیاورند و مطرح کنند و کوروش و داریوش را اولِ تاریخ بدانند؛ حتّی مادها را هم از خاطر بردهاند. کار مستشرقان اروپایی در این زمینه خیلی صادقانه نبوده، لیکن حفاریها و شناختها و نشانههای گوناگون تمدنی به ما نشان میدهد که در سرتاسر ایرانِ کنونی ما تمدنهای بسیار قدیمی - که بعضی شاید از تمدن مصر هم قدیمیتر باشد - وجود دارد؛ تمدنهای شش هزار ساله، هفت هزار ساله؛ از جمله در همدان است، از جمله در سیستان است، از جمله در مناطق دیگری از این کشور است. بنابراین نمیشود قاطع گفت اینجا تنها دولت متمرکز یا اولین دولت متمرکز وجود داشته؛ اینها حدسیات است. آنچه مسلّم است، این است که اینجا سه …
تحلیلهای مغرضانه و تشکیک در شخصیت پیامبر
تصادفی نیست که ما مشاهده میکنیم در این سالهای اخیر، مثل دوران قرون وسطی و دوران تحلیلهای مغرضانه مستشرقین،نسبت به ساحت مقدس نبیاکرم اهانت روا میدارند. در دوران قرون وسطی کشیشان مسیحی در نوشتهها، گفتارها و کارهای هنریشان و در دورانی که تاریخ نویسی مستشرقین باب شد، همانها در آثارشان به شخصیت پیغمبر اکرم اهانت میکردند. در قرن گذشته هم باز دیدیم که مستشرقین غیرمسلمانِ غربی یکی از نقاطی را که مورد تشکیک و در مواردی مورد اهانت قرار دادند، شخصیت مقدس و مبارک نبیاکرم بود!
تکرار ادعای اقتباس کلام شیعه از معتزله با تکیه بر منابع غیرشیعی
- بطور کلی کلام شیعه متخذ از معتزله دانسته شده و بخصوص دواصل توحید و عدل با این ادعا که از مکتب اعتزال وارد تشیع شده، دلیل بر این مدعا قلمداد شده است. درد گفتارهای ملل و نحل نویسان و متکلمین غیر شیعی از قدیم تا دورانهای متأخر و نیز در گفتار کسانی که در معلومات خود بیشتر به کتب غیر شیعی تکیه کردهاند - مانند مستشرقین - این سخن بارها و بارها تکرار شده است. حتی در زمان خود مفید، متکلم و فقیه حنفی معتزلی اهل «صاغان» که مفید در المسائل الصاغاینه با عنوان «شیخ گمراه» از او یاد میکند، دربارهی خود مفید نیز چنین گمان باطلی برده و با اشاره به او میگوید: شیخی در بغداد که مطالب خود را از معتزله گرفته است چنین و چنان گفته است. (رک: المسائل الصاغانیه ص ۴۱) البته محققین و نویسندگان شیعه - بجز آنان که همچون مستشرقان، بیشتر، از منابع غیر شیعی یا از خود مستشرقان استفاده کردهاند - از این اشتباه بر کنار ماندهاند، و این از برکات مفید و کار بزرگی است که او انجام داده است.[12]
رد ادعای رسیدن پیامبر به انقلاب از راه تفکر پیش از بعثت
… و انگیزشی بهوجود میآید، انقلابی در روح خود نبی ایجاد میشود. در زندگی معمولی او، در آمد و شدِ او، در جهتگیری اجتماعی او، خلاصه در سراسر وجود او، یک رستاخیزی به پا میشود، یک انقلابی بهوجود میآید. آدمِ بعد از وحی، آن آدم دیروزی یا دو ساعت قبلی نیست. اینیکه بعضی از نویسندگان بیاعتقاد به پیامبر اسلام، از این مستشرقین ـ که بعضیشان شاید هم بیغرض باشند، اما بعضیشان مسلّم مغرض هستند ـ در زمینۀ زندگی پیغمبر مینویسند که پیغمبر در طول عمرِ قبل از بعثتش مطالعه میکرد، تفکر میکرد، تدبر میکرد، و این تفکرات بود که او را رسانید به انقلابی که ایجاد کرد؛ این حرف با این وضعِ ظاهرش، غلط و دروغ است، مگر منظورشان حرف دیگری باشد.
ریشهٔ ادعایشان در بیاعتقادی به نبوت و وحی
… یک مسافرت معمولی، در وسط بیابان، در آن لحظۀ حساس، وقتی وحی الهی بر او نازل میشود، موسی دیگر همهچیز از یادش میرود. موسی آنوقتیکه رسالت را احساس میکند، انسانیست غیر از انسانِ یکلحظۀ قبل، در او یک شور دیگر، یک جوش دیگر، یک انگیزش دیگر بهوجود میآید. آن کسی این حرف را میزند که اعتقاد به نبوت و بعثت و وحی و ارتباط به عالم غیب، در مورد پیغمبران ندارد. حرفیست که مستشرق بیاعتقاد یا مغرض مینویسد و میزند، نویسندۀ کماطلاع و بیتحقیقِ غیر مغرض هم در کتابش، در نوشتهاش، در گفتهاش آن را تکرار میکند.
خیره شدن مستشرقان به ظواهر تمدن اسلامی قرون دوم تا چهارم
… اسلام پیدا شدند و آثار عظیم فرهنگهای قدیمی را به عربی ترجمه کردند و نشر دادند در میان مسلمانها. در همۀ رشتهها، از تاریخ و از حدیث و از علوم طبیعی و از طب و از نجوم و حتی از هنرهای زیبا و ظریف، مسلمانها آن روز شدند جزوِ نمونههای بسیار برجسته؛ درست است؟ بهطوریکه الآن هم وقتی یک آدمی مثل «گوستاو لوبون»[5] فرانسوی یا فلان نویسنده و مستشرق دیگر، که چشمش به همین ظواهر فقط خیره میشود، وقتی نگاه میکند، قرنهای دوم و سوم و چهارم اسلامی را قرن تشعشع اسلام میداند. «آدام مِتز»[6]، یک کتابی نوشته به نام تمدن اسلام در قرن چهارم هجری، یک مرثیهخوانی عجیبی میکند در این تمدنی که به نظر او عظیم است. یک تمدن عظیمی را در قرن چهارم هجری تشریح میکند. یک نفر مستشرق فرانسوی، یک مستشرق اروپایی، بهطورکلی، وقتیکه نگاه میکند به آن قرنهای سوم و چهارم و دوم هجری، هنوز چشمهایش خیره میماند. برای چیست این؟ برای خاطر این است که فعالیتها و انرژیها و نشاطهای عجیبی در آن روز، از جامعۀ اسلامی بروز کرده. اما من از شما سؤال میکنم، آیا اینهمه نشاط و فعالیتی که آن روز انجام گرفت، بالمآل به سود جامعۀ اسلامی و انسانیت تمام شد؟ میپرسم از شما.
نارسایی طبقهبندی غربی ژول لابوم از قرآن برای مسلمانان
… میگیرد [امّا] این مرد همینطور روان، اینهمه کتاب [تألیف کرده]! بنابراین، بزرگى ایشان یکى به خاطر این است که ملّاى بزرگى است، ثانیاً از جهت اینکه کارهاى بزرگ کرده. ببینید چقدر کار بزرگ، این مرد انجام داده! اوّلین تفسیر موضوعى را تفصیلالآیات را مجلسى نوشته. شما در این ۲۵ جلد بحار که نگاه کنید، مىبینید بر حسب موضوعات مختلفى که [دارد]، بمراتب از موضوعات ژول لابوم[6] مفیدتر و بهدردبخورتر است. یعنى تفصیلى که ژول لابوم فرانسوى کرده، تفصیلى نیست که یک مسلمان به آن احتیاج دارد؛ [زیرا] سبک نگرش غربى او، هادى او بوده براى تفصیل قرآن. [امّا علّامهی مجلسى] یک تفصیلى کرده که یک عالِم دینى از آن تفصیل میتواند استفاده بکند. بنابراین ایشان اوّلین مفصّل قرآن است؛ اوّلین قرآن موضوعى را ایشان نوشته، و به همان مناسبت، ایشان تفسیر کرده این آیات مفصّله را. [همچنین] اوّل کسى که نهجالبلاغه را تفصیل …
تحقیقات شبهعلمی خاورشناسان در تخریب چهرهٔ پیامبر
… و کذلک ذکری ولادة ولده الإمام جعفر بن محمّدٍ الصّادق (علیه و علی آبائه السّلام) حامل لواء رسالته و العمل فی سبیله، و من هنا فإنّی أبارک لکلّ المسلمین فی العالم و أرجو لهم من الله تعالی توفیق التّأسّی بالرّسول الأکرم و التّحرّک باتّجاه أهدافه السّامیة. و لقد کان (صلّی الله علیه و آله و سلّم) مظهراً للإسلام و لذا کانت معرفته و حبّه و إکرام ذکراه مؤدّیةً لعظمة الإسلام، و من هنا رأینا أعداء الإسلام سواءً منهم من کان فی القرون الوسطی، قرون الکتّاب الصّلیبیّین العاملین علی تشویه صورة نبیّ الإسلام أو من کان فی زماننا هذا یقود الهجوم الثّقافیّ ضدّ الإسلام موجّهاً الإهانة بشکلٍ علنیّ لشخصیة رسول الله و کذلک ما نراه فی کتابات المستشرقین و دراساتهم شبه العلمیّة فی القرن التّاسع عشر و القرن العشرین، رأینا هؤلاء جمیعاً یعملون علی تشویه الصّورة الحقیقیّة لنبیّ الإسلام (صلّی الله علیه و آله و سلّم) بهدف ضرب الإسلام نفسه. هذا و من جهةٍ أخری فإنّ علینا نحن المسلمین لکی یعرف الإسلام معرفةً حقیقیّةً أن نعرف الرّسول معرفةً حقیقیّةً. إنّنا نری هذه الفریضة واجباً مؤکّداً حتّی فی زماننا هذا، حیث تتّسع المعارف الإسلامیّة و نحسّ بالفراغ الکبیر فی مجالها، و ها أنا أشیر إلی بعض الأمثلة …
گرهافزایی مستشرق بهظاهر بیغرض در ماجرای صلح امام حسن
… ولی در نسلهای بعد ـ نمیگویم عموماً و همه، میگویم غالباً ـ هرچه دربارۀ واقعۀ امام مجتبی، بهصورت نقل تاریخ یا بهصورت توجیه مسئله سخن گفته شد و قلمفرسایی شد، جز بر ابهام این واقعه و کدرکردن سیمای منوّر امام مجتبی علیهالسلام چیزی نیفزود. مسئله این است. کار به جایی رسید در دورۀ ما، که مستشرقِ به ظاهر بیغرض و بینظر ـ که برای او، مسئلۀ معاویه و حسن علیهالسلام ازلحاظ تعصب فرقهای و طایفهای، مطرح نیست ـ گرهی بر گرهها میافزاید و اظهار نظر میکند و بهتان میبندد. فیلیپ حِتّی[7] در تاریخ عرب مطالبی را راجعبه امام مجتبی علیهالسلام مینویسد که خواندن و بازگوکردن آن شرمآور است. و عجیبتر اینکه مترجم کتاب هم بهجای اینکه لااقل تذکر بدهد که این مستشرق به همۀ منابع آشنا نبوده است یا دسترسی پیدا نکرده، حاشیهای میزند که …