مخالف نبودن با مد و نوگرایی غیرافراطی به شرط قبله نبودن اروپا
دو نکته را عرض میکنم و عرایضم را پایان میدهم. اشاره کردم به مسألهی تقلید فرهنگی. البته تقلید فرهنگی خطر خیلی بزرگی است، اما این حرف اشتباه نشود با اینکه بنده با مُد و تنوع و تحول در روشهای زندگی مخالفم؛ نخیر، مُدگرایی و نوگرایی اگر افراطی نباشد، اگر روی چشم و همچشمىِ رقابتهای کودکانه نباشد، عیبی ندارد. لباس و رفتار و آرایش تغییر پیدا میکند، مانعی هم ندارد؛ اما مواظب باشید قبلهنمای این مُدگرایی به سمت اروپا نباشد؛ این بد است. اگر مدیستهای اروپا و امریکا در مجلاتی که مُدها را مطرح میکنند، فلانطور لباس را برای مردان یا زنانِ خودشان ترسیم کردند، آیا ما باید اینجا در همدان یا تهران یا در مشهد آن را تقلید کنیم؟ این بد است. خودتان طراحی کنید و خودتان بسازید.
از بزرگترین عوامل انحراف زنان و جامعه و لزوم مقاومت زنان در برابر آن
به اعتقاد بنده گرایش به سمت مُدگرایى در زنان و تجمّلگرایى و تازهطلبى و افراط در کار آرایش و نمایش در مقابل مردان، یکى از بزرگترین عوامل انحراف جامعه و انحراف زنان ما است. در مقابل اینها خانمها بایستى مقاومت کنند.
ابزار غرب برای مشغول کردن زنان به ظواهر و بازداشتن از ارزشهای واقعی
آنها براى اینکه از زن آنچنان موجودى که مورد نظر خودشان هست به وجود بیاورند، محتاج این هستند که دائماً مُد درست کنند و چشمها و دلها و ذهنها را به همین چیزهاى ظاهرى و کوتهنظرانه مشغول کنند. کسى که به این چیزها مشغول شد، به ارزشهاى واقعى کِى خواهد رسید؟ مجال پیدا نمیکند برسد. زنى که در فکر باشد از خود وسیلهاى براى جلب نظر مردها بسازد، کِى فرصت این را پیدا خواهد کرد که به طهارت اخلاقى فکر کند و بیندیشد؟ مگر ممکن است چنین چیزى؟ آنها این را میخواهند؛ آنها نسبت به زنهاى جوامع دنیاى سوّم مایل نیستند زن داراى فکر روشنى باشد، آرمانخواه …
تقلید جوانان از مدهای کهنهٔ غربی؛ عقبگرد نه تجدد
… همان روشها و حتّی همان منشهای شخصیتىِ ظاهری؛ یعنی لباس پوشیدن، ریش گذاشتن، سبیل گذاشتن و زلف گذاشتن. داگلاسْ نامی در یک گوشهی فرنگ پیدا شده بود و سبیلش را به شکل خاصی اصلاح کرده بود؛ در ایران این سبیل شد مُد! زمان جوانی ما بیتلها خط ریش کج میگذاشتند؛ جوانهای ما بعد از آنکه سالها از بروز چنین پدیدهای گذشته بود، از آنها تقلید میکردند! این، تجدد است؟! این، قهقرا رفتن و عقبگرد است؛ اینکه تجدد نیست.
افراط در آرایش و مدپرستی و مشغلهٔ اصلی شدن آن مایهٔ انحطاط
این زیبایی و زیباسازی، بایستی موجب این نشود که در جامعه انحطاط و فساد به وجود آید؛ یعنی ابتذال اخلاقی نباید به وجود آید. چگونه؟ راههایش مشخّص است. اگر ارتباط بیقید و شرط و بیبندوباری در روابط زن و مرد وجود داشته باشد، این موجب فساد خواهد شد. اگر به صورت افراطی به شکل مُدپرستی درآید، این به فساد خواهد انجامید. اگر این مقوله زیباسازی و رسیدن به سر و وضع و لباس و امثال اینها، مشغله اصلی زندگی شود، انحراف و انحطاط است؛ مثل اینکه در دوره طاغوت، آن خانمهای اعیان و اشراف، پشت میز آرایش مینشستند. فکر میکنید چند ساعت مینشستند؟ شش ساعت! این واقعیت دارد و ما خبرهای دقیق داشتیم که شش ساعت مینشستند! یک انسان، این مدّت برای آرایش صرفِ وقت کند که میخواهد مثلاً به عروسی برود و موی سرش …
پوچ بودن ارزشهای آرایش و مد و تفاخر
خوشبختانه زنان ما این را نشان دادند که هنگام مبارزه میتوانند محور مبارزه قرار گیرند. این را، هم در دوران انقلاب و هم در دوران جنگ و تا امروز نشان دادهاند. آنچه در این میان جایی ندارد یا جای زیادی ندارد، پرداختن به ارزشهای پوچ و خیالی و بیهوده است؛ چیزهایی که متأسفانه در جوامعِ زنان دنیا، به آنها خیلی اهمیت داده میشود. مسائلی مانند آرایشها و لباس پوشیدنها و مُدها و تفاخرها و غیره، ارزشهای پنداری و پوچند. غرب و دستگاهها و شبکههای صهیونیستی و کسانی که میخواهند از این طریق شرکتهای خودشان را پولدارتر کنند و به فکر منابع و منافع مادّی خودشانند، سرِ زنان و مردان را با این ارزشها گرم میکنند؛ اما در جوامع اسلامی، به این چیزها اهمیت کمتری داده میشود.
بازماندن از تحقیق و علم با اشتغال همت به لباس و مد و جلوهگری
… بشوند، وقت زیادى از آنها صَرف میشد براى اینطور چیزها؛ براى رسیدگى به مُد، براى مسائل مربوط به چیزهایى که در یک محیط غیر اسلامى براى زنها حتماً وجود دارد؛ ارتباطات نامشروع، ارتباطات خطرناک، گفتگوها و مذاکرات در آن زمینههایى که بین خود زنها و دخترها هست؛ ببینید، اینها یک چیزهایى است که وقت را میگیرد که البتّه وقت، مهمترین سرمایه انسان است و هیچ سرمایهاى در دنیا عزیزتر از وقت نیست امّا بیش از وقت هم، همّت آنها را میگیرد. یک دخترى که همّتش به مسئلهى لباس و مُد و رفیق پسر و مذاکرات اینجورى و چه جورى در فلان مهمانى ظاهر شدن و چه جورى به فلان مجمع راه پیدا کردن و چه جورى راه رفتن که دیگران از او خوششان بیاید [باشد]، کسى که اینجور به این چیزها فکر میکند، چقدر میتواند خودش را در تحقیق صَرف کند؟ چقدر میتواند غرق کند خودش را در معلومات؟ یک عدّهى معدودى میتوانستند به آن جاها برسند.
پرهیز از اسارت در مد در ارزیابی آثار ادبی
… نویسندههاى روسى، چه نویسندههاى فرانسوى، چه نویسندههاى انگلیسى، اینهایى که رمانهاى معروف را خلق کردند، داستانهاى بزرگ را نوشتند، صادق هدایت چیزى نیست در قبال آنها. البتّه یک چیزى در ایران هست؛ خب، در همان حد باید او را تفخیم[6] کرد و نه بیشتر. آدم، اسیر مُد نباید باشد.