رفتن به محتوای اصلی

مبارزه با ظلم

نام‌های دیگر: مبارزه با ظالمان، مبارزه با حکومت ظالم

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ایستادگی در برابر ستم و ستمگران و تکلیف دینی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران به مناسبت نیمه شعبان— ۱۳۵۹/۰۴/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۹۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

[در] دنبالۀ نامه، امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌والسلام به جناب محمدبن‌ابی‌بکر، فرمودند: «اِشتَدِّ عَلَی الظَّالِمِ وَ خُذ عَلَیهِ» ـ یکی از دستورات اساسی و اولیه این است ـ در محیط حکومت تو قهراً کسانی هستند که تعدی می‌کنند، ظلم می‌کنند، یا به زیردستان خود، یا به آحاد مردم. مثل کسانی که اموال این‌وآن را غصب می‌کنند، یا زورگویی می‌کنند، و امثال اینها، که این ظلم است. دایرۀ ظلم گاهی محدود است، گاهی هم وسیع است، به‌قدر یک کشور، به‌قدر یک شهر. فرمود بر اینها سخت بگیر، سخت‌گیری کن! با ملایمت و نرمش و گذشت، با ظالم رفتار نکن! سخت‌گیری‌کردن هم به این نیست که ما به او ظلم کنیم، بایستی جزای ظلمِ او را به او بچشانیم. سخت‌گیری به این است. «و خُذ عَلَیهِ» یعنی مؤاخذه کن! از او صرف‌نظر نکن!

شاهدها (۱۹ پاراگراف)

وظیفهٔ همهٔ انسان‌ها در موضع‌گیری قولی یا عملی در برابر قدرت ستمگر

… نیست که آن قدرت با مؤمنین بد عمل کند؛ نه، یَعمَلُ فی عِبادِ الله؛ در بین بندگان خدا، در بین آحاد بشر، هر جبهه‌ای، هر قدرتی، هر مرکز ستمگری که در بین مردم این کارها را انجام بدهد: یَعمَلُ فی عِبادِ الله بِالجَورِ وَ العُدوان، آن وقت نتیجه چیست؟ وظیفه چیست؟ و لَم یُغَیِّر عَلَیهِ بِقَولٍ وَ لا فِعل، کسی که یک چنین قدرتی را در مقابل خودش ببیند و در مقابل او موضع نداشته باشد، موضع نگیرد، مخالفت نکند ــ حالا این مخالفت گاهی با قول است، گاهی با فعل است؛ هر دو جور؛ گاهی اقتضا میکند شما در مقابل قدرت ستمگر وارد عمل بشوید، گاهی شرایط مناسب برای وارد عمل شدن نیست، اقلّاً موضع بگیرید؛ ببینید! اینها تکلیف امروز ما را مشخّص میکند ــ کانَ حَقّاً عَلَى اللَهِ اَن یُدخِلَهُ مُدخَلَه، خدای متعال حقّی بر عهده‌ی خودش قرار داده که این کسی را که در مقابل ظلم و جور و عدوانِ به عبادالله موضع نمیگیرد و حرکت نمیکند، به همان جایی، به همان سرنوشتی دچار کند که آن ظالم را دچار خواهد کرد، یعنی جهنّم؛ مسئله این است. امام حسین میگوید من برای این حرکت کردم.

تکلیف قیام در برابر حاکمان ظالم و تغییردهندهٔ دین به نقل از پیامبر (ص)

… قرنهای بعدی نشان داد. یک نسخه‌ای نوشت؛ منتها نسخه‌ی حسین‌بن‌علی، نسخه‌ی لفاظی و حرافی و «دستور بده، خودت بنشین» نبود؛ نسخه‌ی عملی بود. او خودش حرکت کرد و نشان داد که راه این است. ایشان از قول پیغمبر نقل میکند که آن وقتی که شما دیدید که اسلام کنار گذاشته شد؛ ظالمین بر مردم حکومت میکنند؛ دین خدا را تغییر میدهند؛ با فسق و فجور با مردم رفتار میکنند؛ آن کسی که در مقابل این وضع، نایستد و قیام نکند، «کان حقّا علی اللَّه ان یدخله مدخله»؛ خدای متعال با این آدم ساکت و بیتفاوت هم مثل همان کسی که «مستحلّ حرمات اللَّه» است، رفتار خواهد کرد. این نسخه است. قیام امام حسین این است. در راه این قیام، جان مطهر و مبارک و گرانبهای امام حسین که برترین جانهای عالم است، اگر قربانی شود به نظر امام حسین، بهای …

امکان و حتمیت نابودی بنای ظلم در سطح جهان

اوّلین درس عملی از این موضوع این است که نابود کردن بنای ظلم در سطح جهان، نه فقط ممکن است، بلکه حتمی است. این، مطلب بسیار مهمّی است که نسلهای بشری امروز معتقد نباشند که در مقابل ظلم جهانی، نمیشود کاری کرد. امروز وقتی ما با نخبگان سیاسی دنیا از ظلمهای مراکز قدرت بین‌المللی و سیستم جهانىِ ظلم - که امروز به سرکردگی استکبار در همه دنیا وجود دارد - صحبت میکنیم، …

خصم ظالم بودن یعنی مدعی ظالم شدن و گرفتن گریبان او

بعد از آن [میفرماید]: و کونا لِلظّالِمِ خَصماً وَ لِلمَظلومِ عَونا؛ خصم ظالم باشید. خصم غیر از دشمن است. یک وقت کسى دشمن ظالم است، خیلى خوب، از ظالم بدمان مى‌آید، دشمن او هستیم؛ این کافى نیست. خصم یعنى مدّعى‌اش باش؛ دشمنى که مدّعى او است، دشمنى که گریبان ظالم را میگیرد؛ ظالم را رها نکنید. بشریّت بعد از امیرالمؤمنین و تا امروز، به‌ خاطر نگرفتن گریبان ظالمها بدبخت و روسیاه شد. اگر گریبان ظالمها را دستهاى باایمان میگرفت، ظلم در دنیا این‌قدر پیش نمیرفت، بلکه برمى‌افتاد؛ امیرالمؤمنین این را میخواهد. کُونا لِلظّالِمِ خَصما؛ خصم ظالم باش. در دنیا هر …

تکلیف ملت ایران به مبارزه با ظلم جهانی مستکبران

… نشانی ازظلم و جور آنها نباشد؟ همان‌طور که امیرالمؤمنین علیه الصّلاة و السلام، در آن دوران نسبت به یک نظام فرمودند؛ امروز میشود نسبت به نظام استکباری گفت: «ما من بیت وبر و لا مدر الا دخل فیها ظلمهم و نبا بها سوء رأیهم[6] » ظلمشان تمام زوایای عالم راگرفته است. این ظلم - ظلم جهانی - از سوی مستکبرین و قلدرهای عالم، تکلیفی را روی دوش ما میگذارد. آن تکلیف چیست؟ مبارزه با ظلم. کار ملت ما مبارزه باظلم وجور و بیعدالتیو حق‌کشی و مردم‌کشی است. چگونه میشود این مبارزه را انجام داد؟ این مبارزه را با دست خالی از سلاح، شاید بشود انجام داد؛ اما با دست خالی از علم و معرفت وایمان، نمیشود. با بیکاری و بیهودگی و هرزگىِ - خدای ناکرده - نسلهای روبه‌رشد، نمیشود انجام داد. این مبارزه را با هشیاری کامل، با ایمان …

وجوب قیام در برابر هر حاکمی با این ویژگی‌ها در هر زمان و مکان

… عَطَّلُوا الحُدودَ» حدود الهی را معطل کردند. «وَ استَأثَروا بِالفیَءِ» بیت‌المال مسلمان‌ها را به خودشان اختصاص دادند. «وَ اَحَلُّوا حَرامَ اللهِ» حرام خدا را حلال کردند، «وَ حَرَّموا حَلالَهُ» و حلال خدا را حرام کردند. می‌فهماند که برای چه دارد قیام می‌کند. اینها معیار و ملاک است؛ هرجای دنیا و هروقتِ تاریخ حاکمی پیدا بشود که این خصوصیات را داشته باشد، وظیفۀ حسینی در آنجا زنده می‌شود. آنجایی که انسان می‌بیند بر مردم مسلمان یک‌چنین وضعیتی دارد می‌گذرد که در این خطبه، امام حسین علیه‌السلام بیان کرده است، آدم بایستی قیام کند. (62/7/24) بعد فرمود: «وَ اَنا اَحَقُّ مَن غَیَّر» من از همۀ مسلمان‌ها شایسته‌ترم به اینکه اقدام و قیام کنم، خب، من پسر پیغمبرم. اگر پیغمبر بر تک‌تک مسلمان‌ها این تغییر را، یعنی همین اقدام را واجب کرده است، خب، بر حسین‌بن‌علی، پسر پیغمبر، وارث علم و حکمت …

چشاندن جزای ظلم به ظالم، نه ظلم کردن به او

… مردم. مثل کسانی که اموال این‌وآن را غصب می‌کنند، یا زورگویی می‌کنند، و امثال اینها، که این ظلم است. دایرۀ ظلم گاهی محدود است، گاهی هم وسیع است، به‌قدر یک کشور، به‌قدر یک شهر. فرمود بر اینها سخت بگیر، سخت‌گیری کن! با ملایمت و نرمش و گذشت، با ظالم رفتار نکن! سخت‌گیری‌کردن هم به این نیست که ما به او ظلم کنیم، بایستی جزای ظلمِ او را به او بچشانیم. سخت‌گیری به این است. «و خُذ عَلَیهِ» یعنی مؤاخذه کن! از او صرف‌نظر نکن!

ارزش وقف زندگی برای مبارزه با زور و تجاوزطلبی

… منطقه‌ی اهواز و منطقه‌ی جنوب عراق و غرب ایران و جنوب غربی ایران، مبارزه‌ی تن‌به‌تن کردند؛ هم مرحوم آسیّدمصطفیٰ کاشانی، هم پسر ایشان مرحوم آسیّدابوالقاسم کاشانی که آیت‌الله کاشانی معروف ما این دوّمی است. بعد هم مبارزات اینها ادامه پیدا کرد. این اهمّیّت دارد؛ اینکه یک انسانی، یک انسان باشخصیّتی، زندگی خودش را وقف کند برای مبارزه‌ی با زور، با ظلم، با تجاوزطلبی، خیلی برای یک ملّت مهم و باارزش است؛ قدرش را باید دانست. حالا بعضی‌ها به مرحوم آیت‌الله کاشانی به خاطر یک اختلاف نظرات سیاسی اعتراض میکنند؛ دیگر توجّه ندارند که این مرد کسی است که ده‌ها سال با کمال شجاعت، با انگلیس‌ها مبارزه کرد.

تعهد علما به تحمل نکردن سیری ظالم و گرسنگی مظلوم

… اگر در دانش هسته‌ای، دانش پزشکی، فیزیک، مدیریّت یا هر دانش دیگری یک رتبه‌ی علمی‌ای به دست آوردید، این طبعاً برای شما در هر دو جهت مسئولیّت ایجاد میکند؛ یعنی هم خود آن دانش در خدمت به مردم باید قرار بگیرد و هم آن اعتباری که شما به‌ خاطر این علم پیدا میکنید. این جمله‌ی معروف امیرالمؤمنین (علیه السّلام) در این زمینه، حرف را تمام میکند: وَ ما اَخَذَ اللهُ عَلَی العُلَماءِ اَلّا یُقِرّوا عَلیٰ کِظَّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِ مَظلوم؛[6] یعنی خدای متعال این تعهّد را از علما گرفته، از دانشمندان گرفته که در این زمینه تحمّل نکنند «کِظَّة ظالم» و «سَغَب مظلوم» را؛ نباید تحمّل کنند پُرخوری ستمگر و گرسنگی ستمدیده را؛ اَلّا یُقِرّوا. باید عکس‌العمل نشان بدهیم، واکنش نشان بدهیم. امروز، در قضیّه‌ی غزّه، این [وظیفه‌ی] واکنش بر دوش همه‌ی ما وجود دارد؛ باید واکنش نشان بدهیم؛ عدّه‌ای گرسنه‌اند، عدّه‌ای زیر بمبارانند، عدّه‌ای دارند صدتا صدتا به شهادت میرسند. در این جبهه‌بندی‌های متعدّدی که وجود دارد در سطح جهان، در سطح کشور، عالِم ــ چه …

دعوت اسلام به ایستادگی در برابر ظلم و دفاع از مظلوم

ما از خاستگاه اسلام حرف زدیم، اما آنچه که اسلام برای بشریت و برای سعادت انسان در نظر گرفته است، سودش و فایده‌اش مخصوص معتقدین به اسلام نیست. اسلام میگوید در مقابل زور گوئی و ظلم بایستید؛ از مظلوم دفاع کنید؛ از فشار قدرتمندان زورگو نهراسید؛ در مقابل توطئه‌ی شیادانی که راهزن زندگی بشرند، هشیار باشید. اسلام میگوید انسانها به فطرت خودشان برگردند. اسلام طرفدار حق است، طرفدار عدل است. این چیزها درمانهائی برای درد بشریت است. بشریت در طول تاریخ از ظلم و بی‌عدالتی و تبعیض رنج برده است. نسلهای بشری از …

ناروا بودن سکوت و بی‌طرفی عالم دین در برابر ظلم

آنچه در درجه‌ی اول من در این جمع نورانی و معنوی به نظرم میرسد که عرض کنم، همین حکایت سنگینی مسئولیت است. علماء دین در اسلام، پیشروان اصلاح و ترقی و پیشرفت ملتند. این مسئولیت بر عهده‌ی عالمان دین گذاشته شده است. اینکه در خطبه‌ی نهج البلاغه هست که: «و ما اخذ اللَّه علی العلماء ان لا یقارّوا علی کظّة ظالم و لا سغب مظلوم»؛[1] یعنی عالم دین در مقابل ظلم، بیعدالتی، تجاوز انسانها به یکدیگر نمیتواند ساکت و بی‌طرف بماند. بی‌طرفی در اینجا معنا ندارد. فقط مسئله این نیست که ما حکم شریعت و مسئله‌ی دینی را برای مردم بیان کنیم. کار علماء کار انبیاء است. «انّ العلماء ورثة الأنبیاء».[2] انبیاء کارشان مسئله‌گوئی فقط نبود. اگر انبیاء فقط به این اکتفا میکردند که حلال و حرامی را برای مردم بیان کنند، این که مشکلی …

لزوم ایستادگی با قول و فعل در برابر سلطان جائر هنگام خطر برای دین

… متناسبِ با این خطر وجود دارد، انسان باید اقدام کند و دنیا نباید جلوی انسان را بگیرد؛ ملاحظه‌کاری و محافظه‌کاری نباید مانع انسان شود؛ لذت و راحت و عافیتِ جسمانی نباید مانع راهِ انسان شود؛ انسان باید حرکت کند. اگر حرکت نکرد، ارکان ایمان و اسلام او بر جا نیست. «انّ رسول‌اللَّه (صلّیاللَّه‌علیه‌وآله) قال: من رأی سلطانا جائرا مستحلّا لحرم اللَّه و لم یغیّر علیه بفعل و لاقول کان حقّا علی اللَّه ان یدخله مدخله»؛ منطق، این است. وقتی اساس دین در خطر است، اگر شما در مقابل این حادثه‌ی فزیع، با قول و فعل وارد نشوید، حقِ علی اللَّه است که انسان بیمسؤولیت و بیتعهد را با همان وضعیتی که آن طرف مقابل - آن مستکبر و آن ظالم - را با آن روبه‌رو میکند، مواجه کند.

لزوم آمادگی سربازان امام زمان برای مبارزه با ظلم و تبعیض امروز

… می‌آید و اوضاع را درست میکند؛ ما امروز دیگر چه کار کنیم! چه لزومی دارد ما حرکتی بکنیم! این مثل آن است که در شب تاریک، انسان چراغ روشن نکند؛ چون فردا بناست خورشید عالمتاب بیاید و روز شود و همه دنیا را روشن کند. خورشیدِ فردا، ربطی به وضع کنونی من و شما ندارد. امروز اگر ما میبینیم در هر نقطه دنیا ظلم و بیعدالتی و تبعیض و زورگویی وجود دارد، اینها همان چیزهایی است که امام زمان برای مبارزه با آنها می‌آید. اگر ما سرباز امام زمانیم، باید خود را برای مبارزه با اینها آماده کنیم.

کینهٔ ستمگران نسبت به کسانی که ملت را علیه ستم برمی‌انگیزند

امّا حادثه دومی که قاعدتاً وقتی با آن عظمت مواجه میشویم باید انتظارش را داشته باشیم، دشمنی دشمنان است. این را باید بدانید که وقتی شما در رفع ظلم از مظلوم مؤثّرید، ظالم کینه شما را در دل خواهد گرفت. این، امری قهری است که وقتی در برانگیختن یک ملت برای مقابله با ستم، موجود مستعد و آماده‌ای هستید، باید بدانید که ستم و ستمگر و زمینه‌های ستم خیز، شما را نفی میکنند و برای نفی شما دست به هر کاری که بتوانند، میزنند. البته آنها عقلا هستند - عقلای مادّی و نه عقلای واقعی - آنها زیرکند، و از راههای آسانتر شروع میکنند. اوّل سعی میکنند شاید با تطمیع بتوانند شما را از سرِ راه خود دور کنند. اگر نتوانستند، با تهدید؛ اگر نشد، با عمل؛ اگر نشد، با تبلیغات؛ اگر نشد، با ترور جسم؛ اگر …

ملاک برخورد ظالم، کافر و طاغی بودن است نه فرادست بودن

… به خون چه کسی؟ به خون فرادست! خب فرودست و فرادست یک حدّی که ندارد؛ یعنی در این سلسله‌مراتب اجتماعی، هر کسی در جایی که ایستاده، هم فرودست است، هم فرادست است؛ خب فرودست و فرادست است از لحاظ اقتصادی، از لحاظ اجتماعی؛ در همه جا همین‌‌‌جور است، هیچ فرقی نمیکند. آن‌ وقت وانگهی، ما کدام فرادست را میزنیم؟ آن که ظالم است، آن که کافر است، آن که طاغی است، آن که متعرّض به دیگران است، ما این را میزنیم؛ ملاک اینها است. اگر [این] نباشد، خب فرودست باشد، فرادست باشد، فرقی نمیکند؛ یعنی شما الان این کمند خیال را پرتاب کردید، دارید صید میکنید مفاهیم را. خب وقتی که میخواهید جلو بیاورید، حالا خیال میرود، هر جا که میخواهد و شما هم گاهی نمیخواهید، امّا او میرود، امّا هر جا او رفت که …

پایداری در مبارزه با ظالم بدون انتظار حمایت حاکمان، در کلام امام

… دلها و جانهاى مستعد را فرامیگیرد و به او حضورى معنوى میبخشد. آرى، چنان‌که او خود میگفت ما در مکّه باشیم یا نباشیم، دل و روحمان با ابراهیم در مکّه است. دروازه‌هاى مدینة‌الرّسول را به روى ما ببندند یا بگشایند، رشته‌ی محبّتمان با پیامبر هرگز پاره و سست نمیشود. به سوى کعبه نماز میگزاریم و به سوى کعبه میمیریم و خداى را سپاس میگزاریم که در میثاقمان با خداى کعبه پایدار مانده‌ایم و منتظر هم نمانده‌ایم که حاکمان بی‌شخصیّتِ بعضى کشورهاى اسلامى و غیراسلامى از حرکت ما پشتیبانى کنند. ما مظلومینِ همیشه‌ی تاریخِ محرومان و پابرهنگانیم و غیر از خدا کسى را نداریم و اگر هزار بار قطعه‌قطعه شویم، دست از مبارزه با ظالم برنمیداریم.[18]و اکنون که براى دوّمین بار دست جُور و عدوان،[19] راه خانه‌ی خدا را بر مسلمانان خداجوى ایران بسته و به‌حساب آمریکا و اسرائیل بر ملّتى که برترین پرچم مبارزه با شیطان بزرگ و دولت غاصبِ دست‌نشانده‌اش را برافراشته است، جفا روا داشته و امّت داغدار ما را که رخت عزاى امام فقیدِ اسلام را بر تن دارد، داغدارتر کرده است، اینجانب نکاتى را از باب تذکّر به برادران و خواهران حاضر در صحنه‌ی حج و به همه‌ی مسلمانان عالم و نیز به ملّت بزرگ ایران عرض میکنم:

لزوم حرکت قاطع علیه هرگونه ظلم از هر کسی

… ما بیاییم مثلاً درس فقه به او یاد بدهیم؛ یا آن‌‌ کسى که میخواهد فقیه بشود، بیاییم درس طبیعى به او بدهیم؛ باید مقدّمات متناسب با نتیجه و غایت باشد. غایت، جامعه‌‌ى آرمانىِ مهدوى است با همان خصوصیّاتى که گفتم؛ پس ما هم باید مقدّمات را همان ‌‌جور فراهم بکنیم. ما باید با ظلم نسازیم و باید علیه ظلم __ هرگونه ظلمى و از هر کسى __ حرکت قاطع بکنیم. ما باید جهت خودمان را جهت اقامه‌‌ى حدود اسلامى قرار بدهیم و در جامعه‌‌ى خودمان هیچ مجالى براى گسترش اندیشه‌‌ى غیر اسلامى و ضدّ اسلامى ندهیم. نمیگویم با زور، نمیگویم با قهر و غلبه __ میدانیم که با اندیشه و فکر، جز از راه اندیشه و فکر نمیشود مبارزه کرد __ بلکه …

ناکارآمدی نصیحت و زبان نرم با ستمگران مسلح و مجهز

بعد حسین‌بن‌علی علیه‌السلام این حقیقت را بیان می‌کند که در راه رسیدن به ارزش‌های والا، در راه رسیدن به عدالت، در راه رسیدن به جامعۀ انسانی، در راه ریشه‌کن‌کردن ظلم و تجاوز، باید آزارها و سختی‌ها را تحمل کرد. ظالمین مسلّحند، ظالمین مجهّزند. با نصیحت و به زبان نرم، با ستمگران عالم نمی‌شود حرف زد. باید زحمت‌ها را تحمل کنید، شما تحمل کنید تا یک جامعه‌ای، تا یک دنیایی، تا یک عده انسان محروم و مظلومی نجات پیدا کنند، تا دنیا آباد بشود. می‌فرماید: «وَ لَو صَبرتُم عَلَی الاَذَی وَ تَحَمَّلتُمُ المَئونَةَ فی ذاتِ اللهِ کانَت اُمورُ اللهِ عَلیکُم تَرِدُ وَ …

دشواری قیام در برابر ظلم فراگیر و نیاز آن به دل و شجاعت

… نفر] شجاعِ دل‌دارِ قویِ ازهیچ‌کس‌نترسِ همۀ دنیای کفر را با چشم حقارت نگاه بکن، حاضر شدند که از همه‌چیز هم بگذرند، بگویند ما می‌خواهیم برویم در کنار پسر پیغمبر و کشته بشویم. اهمیتش به‌خاطر این بود که کار سختی بود، تصمیم‌گیری‌اش آسان نبود، کار سخت بود. سختی‌اش نه به‌خاطر این بود که شمشیر تیز است ـ خب شمشیر در همۀ جنگ‌ها تیز است؛ در همۀ جنگ‌ها هم شمشیر بود ـ سختی‌اش به‌خاطر این بود که قیام درمقابل آن‌چنان ظلم همه‌گیر و مُسَیطِر، دل می‌خواهد،..و کسی این گُردۀ قوی و نیرومند را نداشت، جز همان یک عدۀ معدود. (63/8/19) [همان‌ها] که تا لحظۀ آخر با امام حسین ماندند؛ شب عاشورا هم آنجا بودند، روز عاشورا هم برای کشته‌شدن از یکدیگر سبقت می‌جستند و باهم شوخی می‌کردند که دارند به لقای الهی می‌رسند و شهید می‌شوند. (67/5/29)