رفتن به محتوای اصلی

قدرت

نام‌های دیگر: قدرت در اسلام

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

توانایی و اقتدار سیاسی و اجتماعی و شیوهٔ به‌کارگیری آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم فارغ‌التحصیلى دانش‌آموختگان دانشگاه علوم انتظامى— ۱۳۷۲/۰۴/۲۶

سیر زمانی

از ۱۳۷۲ تا ۱۴۰۲
۱۳۷۲۱۴۰۲

فقط سال ۱۳۸۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

برای دفاع از آرمانهای متعالی، هر ملتی احتیاج دارد به این‌که خود را قوی کند. البته تعریف قدرت از نظر منطق دین و معنویت، با تعریف قدرت در منطق مادّی بسیار متفاوت است. منطق مادّی، قدرت را در ابزارها و وسایل مشاهده میکند؛ در اتم، در سلاح شیمیایی، در سلاح میکربی، در وسایل گوناگون پیشرفته مادی. اینها همه قدرت نیست. بخش عمده قدرت در وجود انسانهایی است که میخواهند این قدرت را به‌کار بیندازند. وقتی مجموعه‌ای حقّانیت دارد و برای حق و آرمانها و ارزشهای والا تلاش و مجاهدت میکند و آماده است برای این مجاهدت، وجود و امکانات و همه توان خود را به‌کار گیرد، قدرت واقعی آن‌جاست. مجموعه‌ای که برای حق و ارزشهای حقّانی تلاش میکند، از قدرت به شکل حیوانی استفاده نمیکند؛ ظلم نمیکند، استکبار نمیورزد، انسانها را تحقیر نمیکند، به سرزمین دیگران تعرّض و تجاوز نمیکند، ملتها و منافع و امکانات آنها را از آنها سلب نمیکند و به خود متعلّق نمی‌سازد. این اخلاق قدرت معنوی است. قدرت مادّی از اخلاق بویی نبرده است و خبری ندارد. قدرتهای مادّی برای حق و ارزشهای حقّانی به‌کار گرفته نمیشوند. منطق صاحبان قدرت مادّی، منطق جنگل است. چون قدرت مادّی دارند، حق را متعلّق به خودشان میدانند و این غلط است؛ این معادله باطلی است.
از دورانهای قدیم و مختلف تاریخ تا امروز، چنگیزها و نرونها و صدّامها و بوشها - آدمکشان حرفه‌ای - تعریف و هدفشان از قدرت، تعریفی غلط و ضدّانسانی و هدفی نامعقول و ناپسندیده بوده است. تعریف آنها از قدرت عبارت است از سلطه بر انسانها و هدفشان از قدرت هم عبارت است از بیاعتنایی به جان و آبرو و ارزش انسانها؛ تسلّط و سیطره هرچه بیشتر بر جان و مال بشر. این با هدف و روشهای قدرت در اسلام به‌کلّی و از بُن و بنیاد متفاوت است. قدرت در فرهنگ اسلامی یعنی خدمت به انسانیت و انسانها و خدمت به ارزشهای بشری از موضع قوی، نه از موضع ضعف. به همین نسبت، روشهای نظامیگری و قدرتمداری هم از دید اسلام به‌کلّی با دید فرهنگ جاهلی و زورمدارىِ زورمداران گذشته و امروز متفاوت است.
خب، حالا باید چه‌کار کنیم؟ کشور باید مصونیّت پیدا کند؛ مسئولین کشور باید کشور را مصونیّت بدهند. همه‌ی این کارهایی که در زمینه‌ی اقتصاد و مانند اینها دولت انجام داده یا بنا است انجام بدهد، احتیاج دارد به اینکه کشور مصونیّت داشته باشد؛ چه‌کار کنیم این مصونیّت به وجود بیاید، یا اگر هست افزایش پیدا کند؟ باید این توانمندی‌هایی را که اشاره کردم، افزایش بدهیم؛ این توانمندی‌ها باید روزبه‌روز افزایش پیدا کند. این همانی است که در قرآن کریم [آمده‌]: وَ اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ وَ مِن رِبَاطِ الخَیل.[16] قوّه، شامل همه‌ی اینها است؛ قوّه فقط تفنگ و سلاح و مانند اینها نیست؛ قوّه اعم است از قوّه‌ی مادّی و معنوی، از قوّه‌ی اقتصادی و نظامی، از قوّه‌ی علمی و اخلاقی. اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّة؛ هرچه میتوانید قوّه را زیاد کنید. خب این کاری است که بایستی انجام بدهیم؛ البتّه آن هم به عهده‌ی خود ماها است؛ یعنی کسی که باید این کار را انجام بدهد، ما مسئولین هستیم؛ مردم به تَبَع ما وارد میدان میشوند و کار میکنند. پس توانمندی‌ها را باید افزایش بدهیم. افزایش [شامل‌] اینها است: تقویت ایمان اسلامی؛ که این وظیفه‌ی دولت است، وظیفه‌ی حوزه‌های علمیّه است، وظیفه‌ی دستگاه‌های تبلیغی است، وظیفه‌ی وزارت ارشاد است، وظیفه‌ی سازمان تبلیغات اسلامی است؛ وظیفه‌ی اینها است. ایمان اسلامی را باید تقویت کنید. هرجایی که با جوانها ارتباط دارد؛ دانشگاه یا آموزش‌وپرورش. ایمان اسلامی یک وظیفه‌ی بزرگی است که متوجّه به همه‌ی اینها است، بایستی انجام بدهند.

خدمت به انسان‌ها و ارزش‌های بشری از موضع قوی

… حرفه‌ای - تعریف و هدفشان از قدرت، تعریفی غلط و ضدّانسانی و هدفی نامعقول و ناپسندیده بوده است. تعریف آنها از قدرت عبارت است از سلطه بر انسانها و هدفشان از قدرت هم عبارت است از بیاعتنایی به جان و آبرو و ارزش انسانها؛ تسلّط و سیطره هرچه بیشتر بر جان و مال بشر. این با هدف و روشهای قدرت در اسلام به‌کلّی و از بُن و بنیاد متفاوت است. قدرت در فرهنگ اسلامی یعنی خدمت به انسانیت و انسانها و خدمت به ارزشهای بشری از موضع قوی، نه از موضع ضعف. به همین نسبت، روشهای نظامیگری و قدرتمداری هم از دید اسلام به‌کلّی با دید فرهنگ جاهلی و زورمدارىِ زورمداران گذشته و امروز متفاوت است.

تفاوت تعریف قدرت در منطق دین و معنویت با منطق مادی

برای دفاع از آرمانهای متعالی، هر ملتی احتیاج دارد به این‌که خود را قوی کند. البته تعریف قدرت از نظر منطق دین و معنویت، با تعریف قدرت در منطق مادّی بسیار متفاوت است. منطق مادّی، قدرت را در ابزارها و وسایل مشاهده میکند؛ در اتم، در سلاح شیمیایی، در سلاح میکربی، در وسایل گوناگون پیشرفته مادی. اینها همه قدرت نیست. بخش عمده قدرت در وجود انسانهایی است که میخواهند این قدرت را به‌کار بیندازند. وقتی مجموعه‌ای حقّانیت دارد و برای حق و آرمانها و ارزشهای والا تلاش و مجاهدت میکند و آماده است برای این مجاهدت، وجود و امکانات و همه توان خود را به‌کار گیرد، قدرت واقعی آن‌جاست. …

وبال بودن قدرت برای قدرت و روا بودن آن برای مبارزه با ظلم

… بیعت و خواست مردم بر من مسجّل و منجزّ نمیشد که در مقابل ظلم بایستم و با تبعیض مبارزه و از مظلوم دفاع کنم، باز هم قبول نمیکردم. یعنی امیرالمؤمنین میگوید من قدرت را به‌خاطر قدرت نمیخواهم. حالا بعضیها افتخار میکنند: ما باید برویم، تا قدرت را به دست بگیریم! قدرت را برای چه میخواهیم؟ اگر قدرت برای خودِ قدرت است، وِزر و وبال است؛ اگر قدرت برای مبارزه با ظالم در همه‌ی ابعاد ظلم و ستم - داخلی، اجتماعی و اقتصادی که حادترینش است - میباشد، خوب است. بنابراین، پایه‌ی مشروعیت حکومت فقط رأی مردم نیست؛ پایه‌ی اصلی تقوا و عدالت است؛ منتها تقوا و عدالت هم بدون رأی و مقبولیت مردم کارایی ندارد. لذا رأی مردم هم لازم است. اسلام برای رأی مردم اهمیت قائل است. فرق بین دمکراسی غربی و مردم‌سالاری دینی که ما مطرح …

رد شر ذاتی قدرت و ثروت و وابستگی خیر و شر آن به نحوهٔ استفاده

… صباح آمده‌ایم آن‌جا را آباد کنیم. در نطقی که میکنیم، در امضایی که میکنیم، در مشورتی که میدهیم، در تصمیمی که میگیریم، در عزل و نصبی که میکنیم، به آخرت و رضای الهی و محاسبه اُخروی نقش و تأثیر دهیم. این به نظر من مهمّ است. اگر این‌طور شد، آن‌گاه قدرت میشود خیر. بعضی تصوّر میکنند قدرت یا ثروت ذاتاً شرّ است؛ در حالیکه این‌طور نیست؛ قدرت و ثروت مثل بقیه مواهب زندگی، زینت زندگی است: «زینة الحیاة الدّنیا[6]». ما از این قدرت چگونه استفاده میکنیم؟ اگر استفاده خوب کردیم، خیر است؛ اگر در خدمت مردم قرار دادیم، خیر است؛ اگر در خدمت ترویج اخلاق و معنویّت و صلاح و رستگاری انسانها قرار دادیم، خیر است؛ اما اگر در خدمت مطامع شخصی و هواهای نفسانی قرار دادیم و مثل حیوانهای درنده، علیه این و آن به کار گرفتیم، …