رفتن به محتوای اصلی

قدرت

نام‌های دیگر: قدرت در اسلام

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

توانایی و اقتدار سیاسی و اجتماعی و شیوهٔ به‌کارگیری آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم فارغ‌التحصیلى دانش‌آموختگان دانشگاه علوم انتظامى— ۱۳۷۲/۰۴/۲۶

سیر زمانی

از ۱۳۷۲ تا ۱۴۰۲
۱۳۷۲۱۴۰۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

برای دفاع از آرمانهای متعالی، هر ملتی احتیاج دارد به این‌که خود را قوی کند. البته تعریف قدرت از نظر منطق دین و معنویت، با تعریف قدرت در منطق مادّی بسیار متفاوت است. منطق مادّی، قدرت را در ابزارها و وسایل مشاهده میکند؛ در اتم، در سلاح شیمیایی، در سلاح میکربی، در وسایل گوناگون پیشرفته مادی. اینها همه قدرت نیست. بخش عمده قدرت در وجود انسانهایی است که میخواهند این قدرت را به‌کار بیندازند. وقتی مجموعه‌ای حقّانیت دارد و برای حق و آرمانها و ارزشهای والا تلاش و مجاهدت میکند و آماده است برای این مجاهدت، وجود و امکانات و همه توان خود را به‌کار گیرد، قدرت واقعی آن‌جاست. مجموعه‌ای که برای حق و ارزشهای حقّانی تلاش میکند، از قدرت به شکل حیوانی استفاده نمیکند؛ ظلم نمیکند، استکبار نمیورزد، انسانها را تحقیر نمیکند، به سرزمین دیگران تعرّض و تجاوز نمیکند، ملتها و منافع و امکانات آنها را از آنها سلب نمیکند و به خود متعلّق نمی‌سازد. این اخلاق قدرت معنوی است. قدرت مادّی از اخلاق بویی نبرده است و خبری ندارد. قدرتهای مادّی برای حق و ارزشهای حقّانی به‌کار گرفته نمیشوند. منطق صاحبان قدرت مادّی، منطق جنگل است. چون قدرت مادّی دارند، حق را متعلّق به خودشان میدانند و این غلط است؛ این معادله باطلی است.
از دورانهای قدیم و مختلف تاریخ تا امروز، چنگیزها و نرونها و صدّامها و بوشها - آدمکشان حرفه‌ای - تعریف و هدفشان از قدرت، تعریفی غلط و ضدّانسانی و هدفی نامعقول و ناپسندیده بوده است. تعریف آنها از قدرت عبارت است از سلطه بر انسانها و هدفشان از قدرت هم عبارت است از بیاعتنایی به جان و آبرو و ارزش انسانها؛ تسلّط و سیطره هرچه بیشتر بر جان و مال بشر. این با هدف و روشهای قدرت در اسلام به‌کلّی و از بُن و بنیاد متفاوت است. قدرت در فرهنگ اسلامی یعنی خدمت به انسانیت و انسانها و خدمت به ارزشهای بشری از موضع قوی، نه از موضع ضعف. به همین نسبت، روشهای نظامیگری و قدرتمداری هم از دید اسلام به‌کلّی با دید فرهنگ جاهلی و زورمدارىِ زورمداران گذشته و امروز متفاوت است.
خب، حالا باید چه‌کار کنیم؟ کشور باید مصونیّت پیدا کند؛ مسئولین کشور باید کشور را مصونیّت بدهند. همه‌ی این کارهایی که در زمینه‌ی اقتصاد و مانند اینها دولت انجام داده یا بنا است انجام بدهد، احتیاج دارد به اینکه کشور مصونیّت داشته باشد؛ چه‌کار کنیم این مصونیّت به وجود بیاید، یا اگر هست افزایش پیدا کند؟ باید این توانمندی‌هایی را که اشاره کردم، افزایش بدهیم؛ این توانمندی‌ها باید روزبه‌روز افزایش پیدا کند. این همانی است که در قرآن کریم [آمده‌]: وَ اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ وَ مِن رِبَاطِ الخَیل.[16] قوّه، شامل همه‌ی اینها است؛ قوّه فقط تفنگ و سلاح و مانند اینها نیست؛ قوّه اعم است از قوّه‌ی مادّی و معنوی، از قوّه‌ی اقتصادی و نظامی، از قوّه‌ی علمی و اخلاقی. اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّة؛ هرچه میتوانید قوّه را زیاد کنید. خب این کاری است که بایستی انجام بدهیم؛ البتّه آن هم به عهده‌ی خود ماها است؛ یعنی کسی که باید این کار را انجام بدهد، ما مسئولین هستیم؛ مردم به تَبَع ما وارد میدان میشوند و کار میکنند. پس توانمندی‌ها را باید افزایش بدهیم. افزایش [شامل‌] اینها است: تقویت ایمان اسلامی؛ که این وظیفه‌ی دولت است، وظیفه‌ی حوزه‌های علمیّه است، وظیفه‌ی دستگاه‌های تبلیغی است، وظیفه‌ی وزارت ارشاد است، وظیفه‌ی سازمان تبلیغات اسلامی است؛ وظیفه‌ی اینها است. ایمان اسلامی را باید تقویت کنید. هرجایی که با جوانها ارتباط دارد؛ دانشگاه یا آموزش‌وپرورش. ایمان اسلامی یک وظیفه‌ی بزرگی است که متوجّه به همه‌ی اینها است، بایستی انجام بدهند.

شاهدها (۲۲ پاراگراف)

نفی استعلا در منطق قدرت اسلامی برخلاف نظام‌های مادی

بنده یک نکته‌ای خطاب به خود نیروهای مسلّح دارم که این هم به نظر من خیلی مهم است؛ و آن، این است که منطق قدرت در اسلام، منطق «استعلاء» نیست. در نظامهای مادّی چرا، قدرت به معنای استعلاء است. استعلاء یعنی علوّ بر دیگران، خود را از دیگران برتر دانستن، خود را بر دیگران تحمیل کردن، تنه‌ی خود را بر دوش دیگران انداختن، دیگران را تحقیر کردن؛ [در نظامهای مادّی] قدرت این است؛ کسی که قدرت پیدا کرد، استعلاء پیدا میکند. یکی از مفاهیم منفی در قرآن کریم همین …

خدمت به انسان‌ها و ارزش‌های بشری از موضع قوی

… حرفه‌ای - تعریف و هدفشان از قدرت، تعریفی غلط و ضدّانسانی و هدفی نامعقول و ناپسندیده بوده است. تعریف آنها از قدرت عبارت است از سلطه بر انسانها و هدفشان از قدرت هم عبارت است از بیاعتنایی به جان و آبرو و ارزش انسانها؛ تسلّط و سیطره هرچه بیشتر بر جان و مال بشر. این با هدف و روشهای قدرت در اسلام به‌کلّی و از بُن و بنیاد متفاوت است. قدرت در فرهنگ اسلامی یعنی خدمت به انسانیت و انسانها و خدمت به ارزشهای بشری از موضع قوی، نه از موضع ضعف. به همین نسبت، روشهای نظامیگری و قدرتمداری هم از دید اسلام به‌کلّی با دید فرهنگ جاهلی و زورمدارىِ زورمداران گذشته و امروز متفاوت است.

تفاوت تعریف قدرت در منطق دین و معنویت با منطق مادی

برای دفاع از آرمانهای متعالی، هر ملتی احتیاج دارد به این‌که خود را قوی کند. البته تعریف قدرت از نظر منطق دین و معنویت، با تعریف قدرت در منطق مادّی بسیار متفاوت است. منطق مادّی، قدرت را در ابزارها و وسایل مشاهده میکند؛ در اتم، در سلاح شیمیایی، در سلاح میکربی، در وسایل گوناگون پیشرفته مادی. اینها همه قدرت نیست. بخش عمده قدرت در وجود انسانهایی است که میخواهند این قدرت را به‌کار بیندازند. وقتی مجموعه‌ای حقّانیت دارد و برای حق و آرمانها و ارزشهای والا تلاش و مجاهدت میکند و آماده است برای این مجاهدت، وجود و امکانات و همه توان خود را به‌کار گیرد، قدرت واقعی آن‌جاست. …

دو آسیب قدرت‌ها: سوءاستفاده از قدرت و معطل گذاشتن آن

معمولاً قدرتها از دو ناحیه ضربه میخورند: یک ناحیه، سوء استفاده‌ی از قدرت است؛ یک ناحیه، عدم استفاده‌ی از قدرت است. گاهی هست که انسان یک قدرتی دارد، از این سوء استفاده میکند؛ [یعنی] در جهت اهواء شخصی خودش، اهواء گروهی خودش، در جهت فساد و امثال اینها استفاده میکند؛ این یک جور ضایع کردن قدرت است؛ یک جور هم این است که انسان از این قدرت استفاده نکند؛ اصلاً معطّل بگذارد که این هم تضییع قوّت است؛ این هم کفران نعمت الهی است؛ فرقی نمیکند. تنبلی کردن، غفلت کردن، موجب میشود که این اقتدار از بین برود.

قدرت برای خدا و خدمت نعمت و برای منافع مادی نقمت

… هدفِ قدرت، منافع مادی شد، قدرت، بزرگترین وزر و وبال برای انسان خواهد بود. کسانی که قدرت و منصب و مقام را برای بهره‌مندیهای خود، پُر کردن کیسه‌های خود و دنیای خود میطلبند، آن‌جایی که منافع آنان با منافع مردم اصطکاک پیدا میکند، نمیتوانند به نفع مردم کار کنند. قدرت به خودی خود نه نعمت است، نه نقمت؛ اگر برای خدا و برای خدمت شد، نعمت است؛ اگر برای دستاوردهای مادی و ارضای هوس‌های انسانی شد، میشود نقمت.

قدرت نعمت در راه خدا و خدمت و نقمت در اهداف شخصی؛ قدرت هدف نیست

… در طول سالهای متمادی تشکر و قدردانی کنم، این را هم بخصوص لازم است بگویم و ذکر کنم که شما کار را ادامه دادید و پیش بردید. در روزهای آخر و هفته‌های آخر، کارهای خوبی در بخش‌های مختلف انجام گرفت، که نشان‌دهنده‌ی زنده بودن دولت بود. امیدواریم همیشه همین‌طور باشد. اگر ما از قدرتی که در اختیار یک مسؤول قرار میگیرد، برای خدا و خدمت به مردم استفاده کنیم، این قدرت میشود نعمت؛ اما اگر برای اهداف شخصی از آن استفاده کنیم، همین قدرت میشود نقمت و مایه‌ی انحطاط و سقوط ارزش‌های انسانی در درون خود انسان؛ انعکاس‌اش هم در جامعه و در میان مردم ظاهر خواهد شد. قدرت، هدف نیست؛ وسیله‌یی است برای این‌که انسان بتواند به اهداف والا برسد. هر قدمی در راه خدمت، ما را به این اهداف نزدیک میکند.

وبال بودن قدرت برای قدرت و روا بودن آن برای مبارزه با ظلم

… بیعت و خواست مردم بر من مسجّل و منجزّ نمیشد که در مقابل ظلم بایستم و با تبعیض مبارزه و از مظلوم دفاع کنم، باز هم قبول نمیکردم. یعنی امیرالمؤمنین میگوید من قدرت را به‌خاطر قدرت نمیخواهم. حالا بعضیها افتخار میکنند: ما باید برویم، تا قدرت را به دست بگیریم! قدرت را برای چه میخواهیم؟ اگر قدرت برای خودِ قدرت است، وِزر و وبال است؛ اگر قدرت برای مبارزه با ظالم در همه‌ی ابعاد ظلم و ستم - داخلی، اجتماعی و اقتصادی که حادترینش است - میباشد، خوب است. بنابراین، پایه‌ی مشروعیت حکومت فقط رأی مردم نیست؛ پایه‌ی اصلی تقوا و عدالت است؛ منتها تقوا و عدالت هم بدون رأی و مقبولیت مردم کارایی ندارد. لذا رأی مردم هم لازم است. اسلام برای رأی مردم اهمیت قائل است. فرق بین دمکراسی غربی و مردم‌سالاری دینی که ما مطرح …

رد شر ذاتی قدرت و ثروت و وابستگی خیر و شر آن به نحوهٔ استفاده

… صباح آمده‌ایم آن‌جا را آباد کنیم. در نطقی که میکنیم، در امضایی که میکنیم، در مشورتی که میدهیم، در تصمیمی که میگیریم، در عزل و نصبی که میکنیم، به آخرت و رضای الهی و محاسبه اُخروی نقش و تأثیر دهیم. این به نظر من مهمّ است. اگر این‌طور شد، آن‌گاه قدرت میشود خیر. بعضی تصوّر میکنند قدرت یا ثروت ذاتاً شرّ است؛ در حالیکه این‌طور نیست؛ قدرت و ثروت مثل بقیه مواهب زندگی، زینت زندگی است: «زینة الحیاة الدّنیا[6]». ما از این قدرت چگونه استفاده میکنیم؟ اگر استفاده خوب کردیم، خیر است؛ اگر در خدمت مردم قرار دادیم، خیر است؛ اگر در خدمت ترویج اخلاق و معنویّت و صلاح و رستگاری انسانها قرار دادیم، خیر است؛ اما اگر در خدمت مطامع شخصی و هواهای نفسانی قرار دادیم و مثل حیوانهای درنده، علیه این و آن به کار گرفتیم، …

خطر قدرت در دست انسان اسیر خودخواهی و هوای نفس

اینها برای ما درس است؛ همان درسهای ماندگار تاریخ، همان چیزهایی که امروز و فردا، بشریت به آنها نیازمند است. تا وقتی که خودخواهیهای انسان بر او حاکم است، هرچه قدرتِ اجراییش بالاتر باشد، خطرناکتر است؛ تا وقتی که هواهای نفسانی بر انسان غالب است و تا وقتی انسان همه چیز را برای خود میخواهد، هرچه قدرتش بیشتر است، خطرناکتر و سبعتر و درنده‌تر است. نمونه‌هایش را در دنیا میبینید. هنر اسلام همین است که به کسانی اجازه میدهد از نردبان قدرت بالا روند که توانسته باشند لااقل در بعضی از این مراحل امتحان داده و قبول شده باشند. شرطی که اسلام برای مسؤولیتها میگذارد، خارج شدن از بسیاری از این هواها و هوسهاست. ما …

پیوستگی قدرت با اخلاق در اسلام و ظالمانه بودن قدرت بی‌اخلاق

… توصیفاتی در مورد این‌طور کسی می‌کنند، بعد می‌فرمایند: «فَکانَ اَوَّلَ عَدلِهِ نَفیُ الهَوَی عَن نَفسِهِ»[2] اولین قدم او در راه عدالت این است که هواوهوس را از خودش دور کند. «یَصِفُ الحَقَّ وَ یَعمَلُ بِهِ» حق را بر زبان جاری کند، توصیف کند، به حق هم عمل کند. لذاست که در اسلام، قدرت با اخلاق پیوسته است. قدرت عاری از اخلاق، یک قدرتِ ظالمانه و غاصبانه است. رو‌ش‌هایی که برای کسب قدرت به‌کار گرفته می‌شود، باید روش‌های اخلاقی باشد؛ رو‌ش‌هایی که برای حفظ قدرت به‌کار گرفته می‌شود، باید روش‌های اخلاقی باشد.

رد کسب قدرت به هر قیمت و با هر وسیله در اسلام

در اسلام، کسب قدرت به هر قیمتی وجود ندارد. این‌طور نیست که برای به‌دست‌آورن قدرت، کسی یا جمعی حق داشته باشند به هر روشی، به هر وسیله‌ای ـ همان‌طورکه امروز در خیلی از مناطق دنیا رایج است ـ متشبّث[3] بشوند برای اینکه قدرت را به‌دست بیاورند. نه! قدرتی که از این راه به‌دست بیاید، این قدرت، قدرتِ نامشروع است، قدرت ظالمانه است. حفظ قدرت هم به‌این‌ترتیب قدرت ظالمانه است.

عیب نبودن تسلط فی‌نفسه و عیب بودن هدف قرار دادن آن

… نه‌اینکه در نظام امامتی و خلافتی سلطه وجود ندارد؛ چرا، آنجا هم سلطه هست. آن‌کسی‌که مدیر یک تشکیلاتی است، باید بر تشکیلات خودش مسلط باشد، مدیر یک جامعه است، باید بر امور جامعه مسلط باشد؛ باید قدرت قبض و بسط و اقدام و تنبیه و تشویق و این چیزها داشته باشد. تسلط‌داشتن فی‌نفسه عیب نیست؛ اما اگر هدف، تسلط‌داشتن بود، این عیب است. در نظام سلطنتی، نظام، سلطنتی است؛ یعنی بر مبنای تسلط است. تلاش می‌کند، خود را به آب‌وآتش می‌زند، جنگ می‌کند، از سبک جنگ‌های قدیم که کسانی و گردن‌کلفت‌هایی، پول‌دارهایی، سردارانی، شجاعانی جنگ می‌کردند برای اینکه زمام قدرت را به‌دست بگیرند. هدف آنها …

وسیله بودن حکومت و قدرت برای هدف‌ها و ارزش‌ها

خاصیت و ویژگی و ممیّزۀ حکومت الهی، این است که در آن، قبضه‌کردن قدرت، اصل نیست؛ پیاده‌کردن اصول اصل است، پیاده‌کردن دین خدا اصل است، عمل به دین خدا اصل است...حکومت و قدرت، به‌خودی‌خود، ارزشی ندارد؛ یک وسیله است برای هدف‌ها، برای آرمان‌ها، برای ارزش‌ها. این خصوصیت حکومت حق است، و این خصوصیت از رأس قله که شروع می‌شود، همین‌طور تا پایین‌ترین دامنه‌های این بدنۀ قدرت، یعنی عوامل حکومت، بایستی ریزش کند و این روحیه و این اخلاق تا پایین بیاید. (68/2/7)

«قوه» در آیهٔ «و اعدوا لهم» شامل توان مادی و معنوی، اقتصادی، نظامی، علمی و اخلاقی

… دولت انجام داده یا بنا است انجام بدهد، احتیاج دارد به اینکه کشور مصونیّت داشته باشد؛ چه‌کار کنیم این مصونیّت به وجود بیاید، یا اگر هست افزایش پیدا کند؟ باید این توانمندی‌هایی را که اشاره کردم، افزایش بدهیم؛ این توانمندی‌ها باید روزبه‌روز افزایش پیدا کند. این همانی است که در قرآن کریم [آمده‌]: وَ اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ وَ مِن رِبَاطِ الخَیل.[16] قوّه، شامل همه‌ی اینها است؛ قوّه فقط تفنگ و سلاح و مانند اینها نیست؛ قوّه اعم است از قوّه‌ی مادّی و معنوی، از قوّه‌ی اقتصادی و نظامی، از قوّه‌ی علمی و اخلاقی. اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّة؛ هرچه میتوانید قوّه را زیاد کنید. خب این کاری است که بایستی انجام بدهیم؛ البتّه آن هم به عهده‌ی خود ماها است؛ یعنی کسی که باید این کار را انجام بدهد، ما مسئولین هستیم؛ مردم به تَبَع ما وارد میدان میشوند و کار میکنند. …

ارزشمندی قدرتی که برای عدالت و حقیقت باشد

امیرالمؤمنین (علیه‌الصّلاةوالسّلام) به ابن‌عباس فرمود: ارزش ذاتی حکومت برای من از این کفش وصله‌خورده کمتر است - «الّا ان اقیم حقاً» - مگر این‌که حقی را اقامه کنم؛ آن وقت قدرت ارزش پیدا میکند. امیرالمؤمنین با معارضانِ همین قدرت به جنگ برمیخیزد. قدرتی که برای عدالت و حقیقت است، ارزشمند است؛ این نعمت خداست؛ منتها شیطان باید ما را دچار تسویل نفسانی نکند. نباید اهواء و هوس‌های خودمان را به اشتباه جای آرمانها بگذاریم و خود را توجیه کنیم. به انتقادها و عیوبی که برای ما میشمارند، گوش فرا دهیم و خود را اصلاح کنیم تا وقتیکه با خدای متعال ملاقات میکنیم، بتوانیم عذر …

خطر بیشتر روح استکبار در صاحبان قدرت و پول و مقام

… هر جا قرار دارد، حدّ قانونی خود را بشناسد و از آن تجاوز نکند. تجاوز از حد، عبارت است از همان مفهوم زشت و ننگین استبداد و استکبار. بزرگترین خطر برای انسان این است که دچار استبداد و استکبار شود. همه هم میتوانند به این آفت مبتلا شوند؛ باید مواظب خودشان باشند. البته کسانی که تمکّن اجتماعی آنها بیشتر است، بیشتر در معرض این آفت قرار دارند. کسی که روح استکبار دارد، اگر قدرت و پول بیشتر و مقامِ بالاتر داشته باشد، خطرش برای خود و برای مردم بیشتر است؛ لذا باید بیشتر مواظب خود باشد. کسانی که در جامعه دچار فساد میشوند - فساد مالی، فساد اخلاقی، فساد سیاسی - هم خودشان را تباه میکنند، هم به مردم ضرر میزنند؛ که عامل اصلىِ آن همین است که انسان در مقابل حدود قانون و شرع، احساس تنگىِ جا کند؛ بخواهد هر مانعی را از سر راه خود بردارد. وقتی انسان …

قدرت و امکانات در منطق اسلامی فقط برای خدمت به مردم و آرمان‌های نظام

… انتخابات دنیا مشاهده میکنید. یک نمونه‌اش را هم در انتخابات اخیر امریکا دیدید. آن‌جا دعوا بر سر قدرت است؛ دست به یقه‌اند؛ هر طرف میخواهد قدرت را به حزب و مجموعه خودش منتقل کند. مسأله، مسأله کسب قدرت است. صریحاً هم میگویند: تلاش میکنیم تا به قدرت و مقام برسیم. در منطق اسلامی، قدرت و عزّت و آبرو و خوشنامی و امکانات، فقط و فقط برای خدمت به مردم و حرکت دادن خود و جامعه و کشور در راه نظام مقدّس اسلامی و رسیدن به آرمانهای بلندی است که انسانها نیازمند آنند. این مسند، مسابقه برای خدمت و زحمتکشی است. هر کس که آماده است تا بیش از دیگران زحمت بکشد و توقّعی را که مسؤولان کشورهای دیگر از مقام و موقعیت خود دارند، نداشته باشد، داخل این میدان شود. نباید کسانی تصوّر کنند که رسیدن به ریاست یا فلان مقام - همچنان که در دنیا …

خطر خودگم‌کردگی، شتاب‌زدگی و تحقیر دیگران هنگام دستیابی به قدرت

… مسؤولان، این است که اگر مشکلی پیش آید، آنها میتوانند در سایه آن آرامش، تصمیم درست را اتّخاذ کنند؛ دستپاچه و مضطرب و دلباخته در حوادث نشوند؛ مثل صخره‌ای، بلکه مثل کوهی، در مقابل حوادثِ دشوار و سخت بایستد و اگر خوشی و راحتی و گشایشی پیش آید، خود را گم نکنند. این هم یک خطر دیگر برای انسانهای مؤثّر است که به مجرّد این که دستشان به جایی بند شد و تا در مقابل خود میدانی را مشاهده کردند و توانستند قبض و بسطی صورت دهند و احساس گشایش و آسایشی کنند، خودشان را گم کنند؛ تصمیمهای عجولانه بگیرند؛ دیگران را تحقیر نمایند؛ خودخواهیهای خودشان را گسترش و به آن میدان دهند. اگر «سکینه» باشد - یعنی آن وقار و اطمینان الهی - از این هم جلوگیری میکند؛ نمیگذارد کارهایی از انسان سربزند که لازمه و نشانه انسانهایی کوچک است؛ انسانهایی که مثل پر کاه با هر نسیمی به حرکت در میآیند. در واقع انسانی که این سکینه را دارد، در این تشبیه، مثل …

مطلوب بودن قدرت تنها هنگام به کار رفتن در خدمت مردم

دوّم، احساس مهربانى و خدمت نسبت به مردم است. این قدرت، آن ‌وقتى زیبا و مقدّس و مطلوب است که در خدمت مردم به‌ کار برود. به مردم مهربانى کنید؛ براى آنها همچون برادرانى مهربان و خدمتگزارانى صمیمى و دوستانى که در هنگام آسایشِ آنها بیدارند تا به آنها آرامش ببخشند، ظاهر شوید.

گرایش طبیعی تودهٔ مردم به صاحب قدرت و گمراه شدن مردم و حاکمان

… ترجیح می‌داد سوار بر الاغ بشود و نه اسب. اگر به حساب امروز و در مقیاس‌های امروز محاسبه کنیم، ترجیح می‌داد سوار مثلاً ماشین ژیان بشود، نه ماشین بنز. می‌گفت این متواضع‌تر است، «ذَلِکَ اَرفَق». از تحقیر انسان‌ها درمقابل منیّت حاکم به‌شدت جلوگیری می‌کردند. می‌دانید مردم، یک روحیۀ علاقه‌مندی به قدرت دارند. به‌طور طبیعی، توده‌های مردم این‌طورند و گرایش به کسی که قدرت دارد، همواره در ذهن عامۀ مردم هست. این، خود مردم را و همچنین حکام را گمراه می‌کند. امیرالمؤمنین بعد از جنگ صفین وارد کوفه که شدند، یکی از بزرگان قبایلِ حول‌وحوش کوفه، با جمعی از مردم آمدند. امیرالمؤمنین سواره حرکت می‌کردند، اینها هم پیاده در رکاب امیرالمؤمنین راه می‌رفتند. چند قدمی که حرکت کردند، امیرالمؤمنین توجه کردند، دیدند اینها دارند …

تبدل ماهیت مبارزان پس از رسیدن به حکومت

… میانه- خیلی هم میجنگیدند لکن بعد از آنکه اشغال برطرف شد و حکومت تشکیل شد، دیگر از گروه‌ها خبری نبود؛ تمام شد، میرفتند. عرض کردیم، یا به قدرت میرسیدند -که همانهایی که به قدرت میرسیدند، به آفات قدرت هم دچار میشدند؛ این را بنده بالعیان در بعضی از کشورها دیدم؛ همان کسانی که در سنگرهای سخت، روی خاک، روی زمین، چند سال مبارزه کرده بودند تا به حکومت رسیده بودند، بعد در دوران حاکمیّتشان همان‌جور رفتار میکردند که مثلاً فرمانده‌ی پرتغالی که قبل از اینها بر این کشور حاکم بود رفتار میکرد؛ رفتار اینها هم مثل رفتار آنها بود، فرقی نمیکرد؛ هدف از مبارزه رسیدن به قدرت بود؛ این را بنده در موارد متعدّدی خودم مشاهده کردم- و به این شکل میشد و در واقع تبدّل ماهیّت میدادند؛ یا نه، دیگران به قدرت میرسیدند، اینها مثلاً حزب تشکیل میدادند؛ مثل بعضی از احزابی که در همین کشورها هست که آن حزبها هم در واقع مبارزه‌شان مبارزه‌ی برای رسیدن به …

بی‌اعتنایی و ناسپاسی، طبع صاحبان قدرت

… بود، چون قدرت در اختیارِ او بود، چون اگر مردم با او بیعت نمی‌کردند، شمشیر را بر آنها مسلط می‌کرد؛ از روی ترس، گروه‌گروه می‌آمدند با حجاج‌بن‌یوسف بیعت می‌کردند. عبدالله عمر در خلال هزاران نفر آدم دیگر آمد نزدیک خیمه‌های حجاج که در بیرون شهر اردو زده بودند؛ گفت بگویید عبدالله عمر آمده، به خیالش که احترامش می‌کنند، او را با آغوش باز می‌پذیرند، گرم برمی‌دارند،[8] نمی‌دانست که قدرت، طَبعش بی‌اعتنایی و بی‌چشم‌ورویی‌ست. خیال می‌کرد که چون یک روزگاری به معاویه کمک کرده و به خاندان پیغمبر کمکی نرسانده، حالا قَدرش را می‌دانند. نمی‌دانست که اینها نمک می‌خورند و نمکدان می‌شکنند. آمد، گفت عبدالله عُمَرَم. به حجاج گفتند عبدالله عمر است. گفت بگویید بیاید داخل. آمد داخل. حجاج برایش تکان نخورد، احترام نکرد، از روی کاغذ سرش هم بلند نکرد که نگاه کند و با او خوش‌آمدی بکند. گفت امیر دستت را بده با تو بیعت کنم. چه کسی می‌گوید؟ عبدالله عمر. به …