رفتن به محتوای اصلی

قاسطینگروه و سازمان

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

عنوان جبههٔ معاویه و اهل شام در جنگ با حکومت امیرالمؤمنین (ع).

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نمازجمعه— ۱۳۷۷/۱۰/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۷۷ تا ۱۳۹۷
۱۳۷۷۱۳۹۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

ماجرای اقتدارِ همراه با مظلومیت امیرالمؤمنین که منتهی به این شد، این‌طور خلاصه میشود: در زمان این حکومت - حکومت کمتر از پنج سال امیرالمؤمنین - سه جریان در مقابل آن حضرت صف‌آرایی کردند: قاسطین و ناکثین و مارقین. این روایت را، هم شیعه و هم سنّی از امیرالمؤمنین نقل کردند که فرمود: «امرت ان اقاتل النّاکثین و القاسطین و المارقین»[3] . این اسم را خودِ آن بزرگوار گذاشته است. قاسطین، یعنی ستمگران. ماده «قسط» وقتی که به‌صورت مجرّد استعمال میشود - قَسَط یقسِط، یعنی جار یجور، ظَلَم یظلِم - به‌معنای ظلم کردن است. وقتی با ثلاثی مزید و در باب افعال آورده میشود - اقسط یقسط - یعنی عدل و انصاف. بنابراین، اگر «قسط» در باب افعال بکار رود، به معنای عدل است؛ اما وقتی که قَسَط یقسِط گفته شود، ضدّ آن است، یعنی ظلم و جور. قاسطین از این ماده است. قاسطین، یعنی ستمگران. امیرالمؤمنین اسم اینها را ستمگر گذاشت. اینها چه کسانی بودند؟ اینها مجموعه‌ای از کسانی بودند که اسلام را به‌صورت ظاهری و مصلحتی قبول کرده بودند و حکومت علوی را از اساس قبول نداشتند. هر کاری هم امیرالمؤمنین با اینها میکرد، فایده نداشت. البته این حکومت، گرد محور بنی‌امیّه و معاویةبن ابیسفیان - که حاکم و استاندار شام بود - گرد آمده بودند؛ بارزترین شخصیتشان هم خودِ جناب معاویه، بعد هم مروان حکم و ولیدبن‌عقبه است. اینها یک جبهه‌اند و حاضر نبودند که با علی کنار بیایند و با امیرالمؤمنین بسازند. درست است که مغیرةبن شعبه و عبداللَّه بن عبّاس و دیگران در اوّلِ حکومت امیرالمؤمنین گفتند: «یا امیرالمؤمنین! اینها را چند صباحی نگهدار» اما حضرت قبول نکرد. آنها حمل کردند بر این که حضرت بیسیاستی کرد؛ لیکن نه، آنها خودشان غافل بودند؛ قضایای بعدی این را نشان داد. امیرالمؤمنین هر کار هم که میکرد، معاویه با او نمیساخت. این تفکّر، تفکّری نبود که حکومتی مثل حکومت علوی را قبول کند؛ هرچند قبلیها، بعضیها را تحمّل کردند.
سه گروه با امیرالمؤمنین مواجه شدند: گروه قاسطین؛ یعنی بنی‌امیه و اهل شام. اینها اهل عملِ به ظلم و روش ظالمانه بودند؛ کارشان هم با امیرالمؤمنین به‌شدت ظالمانه بود. گروه دیگر ناکثین - بیعت‌شکنان - بودند؛ یعنی همرزمان و دوستان قدیمی امیرالمؤمنین که طاقت عدالت او را نیاوردند و با او درافتادند؛ کسانی‌که علی را می‌شناختند و به او اعتقاد داشتند. بعضی از آنها حتی در روی کارآمدن امیرالمؤمنین هم نقش داشتند و با او بیعت کرده بودند؛ اما طاقت عدالت امیرالمؤمنین را نیاوردند و با او درافتادند؛ چون دیدند آن حضرت به آشنایی و سابقه و رفاقت توجهی نمی‌کند. یک گروه هم مارقین بودند؛ یعنی آن جمعیت افراطی و متعصب در نظرات خود؛ بدون این‌که اعتقاد دینی آنها ریشه معرفتیِ درستی داشته باشد.
در زمان این حکومت ـ حکومت کمتر از پنج سال امیرالمؤمنین ـ سه جریان درمقابل امیرالمؤمنین صف‌آرایی کردند. یک جریان تعبیر شده است از آنها به قاسطین، جریان دیگر ناکثین، جریان سوم مارقین. این روایت را، همه ـ شیعه و سنی ـ از امیرالمؤمنین نقل کردند که فرمود: «اُمِرتُ اَن اُقاتِلَ النّاکِثینَ وَ القاسِطینَ وَ المارِقینَ».[42] این اسم را خودِ آن بزرگوار گذاشته. قاسطین، یعنی ستمگران. مادۀ «قسط» این‌طوری است وقتی‌که به‌صورت مجرد استعمال بشود ـ قَسَطَ یَقسِطُ، یعنی جَارَ یَجورُ، ظَلَمَ یَظلِمُ ـ به‌معنای ظلم‌کردن است. وقتی با ثلاثی مزید و باب اِفعال ـ اَقسَطَ یُقسِطُ ـ گفته شود، یعنی عَدَلَ، اَنصَفَ. این قسط و عدل که گفته می‌شود «قسط» به‌معنای عدل به‌کار می‌رود وقتی‌که اَقسَطَ یُقسِطُ گفته شود، اما وقتی قَسَطَ یَقسِطُ گفته شود ضد آن است، یعنی ظلم، جور. قاسطین از این ماده است. قاسطین، یعنی ستمگران، کسانی که ظلم کردند. امیرالمؤمنین اسم اینها را گذاشت ستمگر. اینها چه کسانی بودند؟

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

معنای قاسطین و نپذیرفتن اساس حکومت علوی از سوی آنان

… یظلِم - به‌معنای ظلم کردن است. وقتی با ثلاثی مزید و در باب افعال آورده میشود - اقسط یقسط - یعنی عدل و انصاف. بنابراین، اگر «قسط» در باب افعال بکار رود، به معنای عدل است؛ اما وقتی که قَسَط یقسِط گفته شود، ضدّ آن است، یعنی ظلم و جور. قاسطین از این ماده است. قاسطین، یعنی ستمگران. امیرالمؤمنین اسم اینها را ستمگر گذاشت. اینها چه کسانی بودند؟ اینها مجموعه‌ای از کسانی بودند که اسلام را به‌صورت ظاهری و مصلحتی قبول کرده بودند و حکومت علوی را از اساس قبول نداشتند. هر کاری هم امیرالمؤمنین با اینها میکرد، فایده نداشت. البته این حکومت، گرد محور بنی‌امیّه و معاویةبن ابیسفیان - که حاکم و استاندار شام بود - گرد آمده بودند؛ بارزترین شخصیتشان هم خودِ جناب معاویه، بعد هم مروان حکم و ولیدبن‌عقبه است. اینها یک جبهه‌اند و حاضر …

قاسطین یعنی ستمگران، با توضیح لغوی مادهٔ «قسط»

… کردند. یک جریان تعبیر شده است از آنها به قاسطین، جریان دیگر ناکثین، جریان سوم مارقین. این روایت را، همه ـ شیعه و سنی ـ از امیرالمؤمنین نقل کردند که فرمود: «اُمِرتُ اَن اُقاتِلَ النّاکِثینَ وَ القاسِطینَ وَ المارِقینَ».[42] این اسم را خودِ آن بزرگوار گذاشته. قاسطین، یعنی ستمگران. مادۀ «قسط» این‌طوری است وقتی‌که به‌صورت مجرد استعمال بشود ـ قَسَطَ یَقسِطُ، یعنی جَارَ یَجورُ، ظَلَمَ یَظلِمُ ـ به‌معنای ظلم‌کردن است. وقتی با ثلاثی مزید و باب اِفعال ـ اَقسَطَ یُقسِطُ ـ گفته شود، یعنی عَدَلَ، اَنصَفَ. این قسط و عدل که گفته می‌شود «قسط» به‌معنای عدل به‌کار می‌رود وقتی‌که اَقسَطَ یُقسِطُ گفته شود، اما وقتی قَسَطَ یَقسِطُ گفته شود ضد آن است، یعنی ظلم، جور. قاسطین از این ماده است. قاسطین، یعنی ستمگران، کسانی که ظلم کردند. امیرالمؤمنین اسم اینها را گذاشت ستمگر. اینها چه کسانی بودند؟

مخالفت با عدالت علوی با دستاویز قرار دادن احترام صحابه و اصل شورا

… قبول نداشتند؛ خود علی و بیعت مردم با علی را هم قبول نمی‌کردند و زیر بار او نمی‌رفتند؛ به رفتار عادلانه و تقسیمِ به قسط و عمل به عدل هم مطلقاً اعتقادی نداشتند؛ چون اگر می‌خواستند به عدالت میدان بدهند و اسم عدالت را بیاورند، اول گریبان خودشان گرفته می‌شد. برای این‌که با عدالت علوی مبارزه کنند، آمدند به احترامِ به صحابه و اصل شورا متمسک شدند. این مطلب خیلی مهمی است. برای این‌که اصل عدالت را بکوبند و ارزش عدالت را که محور حکومت امیرالمؤمنین بود، از یادها ببرند، آمدند ارزش اسلامی دیگری را - که البته اهمیت آن به‌مراتب کمتر از ارزش عدالت است - در مقابل امیرالمؤمنین عَلَم کردند. قصد آنها حمایت از آراء صحابه یا از خود صحابه یا از شورای صحابه نبود. امیرالمؤمنین در نامه‌ای[3] همین معنا را به نحوی به معاویه می‌نویسد و می‌گوید تو می‌خواهی بین مهاجرین و انصار قضاوت کنی؟ تو می‌خواهی به ما یاد بدهی؟! شما تازه‌مسلمانان می‌خواهید اسلام را به …

جبههٔ دشمن آشتی‌ناپذیر با حکومت علوی

… کاری به این دوستان و خودیهای غافل ندارم؛ بحثِ من برسر دشمن است که سلسله جنبان این حرکت، به بیرون از این مرزها مربوط است. در داخل مرزها هم کسانیکه اساس کار دست آنهاست، جزو دشمنانند؛ مثل جبهه قاسطین که من سال گذشته در مورد امیرالمؤمنین علیه‌السّلام عرض کردم. در مقابلِ حکومت علوی، سه جبهه وجود داشت: قاسطین و مارقین و ناکثین. مارقین و ناکثین، جبهه داخلی و جبهه خودی بودند؛ منتها خودیهای فریب خورده و به دام افتاده - یا به دام ثروت طلبی و مقام‌خواهی و عقده‌های خودشان، یا به دام جهالتها و حماقتها و تعصّبهای خودشان - اما جبهه قاسطین، جبهه دشمن بود؛ جبهه آشتیناپذیر بود؛ با علی آشتیبکن نبود. آمدند به امیرالمؤمنین علیه‌السّلام عرض کردند: «یا امیرالمؤمنین! بگذارید جناب معاویة بن ابیسفیان چند صباحی در رأس حکومت بماند» اما حضرت فرمود: «نه؛ اگر من حاکمم، او نمیتواند استاندار این حکومت باشد؛ باید کنار برود.» آنها امیرالمؤمنین …

پذیرش ظاهری و مصلحتی اسلام و نپذیرفتن اساس حکومت علوی به محوریت بنی‌امیه

اینها مجموعه‌ای از کسانی بودند که اسلام را به‌صورت ظاهری و مصلحتی قبول کرده بودند و حکومت علوی را از اساس قبول نداشتند. اصلاً حکومت علی را قبول نداشتند، هر کار هم امیرالمؤمنین با اینها می‌کرد، فایده نداشت. البته این حکومت، گِرد محور بنی‌امیه و معاویةبن‌ابی‌سفیان ـ که حاکم و استاندار شام بود ـ گرد آمدند؛ شخصیت‌های بزرگشان هم، بارزترین شخصیتشان خودِ جناب معاویه است، بعد مروان حَکم است، ولیدبن‌عُقبَه است، قبل از اینها که خب در رأسشان ابوسفیان بود و دیگران و دیگران. اینها یک جبهه‌اند. اینها به‌هرحال با علی کنار بیا نبودند، حاضر نبودند با امیرالمؤمنین بسازند. …

ستمگرانی که موضع طبقاتی و اشرافی‌شان با علی و قرآن نمی‌سازد

و اما گروه سوم، «وَ قَسَطَ آخَرونَ» و ستم کردند مردم دیگری. آن‌کسانی‌که بنیادشان با ستم است، آن‌کسانی‌که به اقتضای موضع طبقاتی خود و موضع اشرافی خود نمی‌توانند با علی کنار بیایند؛ نه با علی، نمی‌توانند با قرآن کنار بیایند. همان کسانی که پدرانشان، هم‌جبهگانشان، رفقا و هم‌پیالگانشان در میدان دیگری، در مکه با همین قرآن و با همین اسلام و با همین نماز جنگیدند. حالا که بعد از مدتی، دیدند همان موضع طبقاتی را در زیر پرچم اسلام و قرآن، و در زیر نام دروغ بندگی خدا و قبول این آیین؛ بهتر می‌شود به‌دست آورد، حالا آمدند دنبال این دین، به‌حسب ظاهر، شدند مدافع سینه‌چاکش! و بنابراین دل آنها از ایمان خبری ندارد و در روح آنها از …

معارضان اصلی با ماهیتی یکسان در لباس کفر یا اسلام

… از بزرگ‌ترین موانع آن تلاش مقدسند، در همۀ زمان‌ها و در همۀ دوران‌ها. آنها هم بر اثر ندانستن، بر اثر نَیندیشیدن، بر اثر چشم و گوش را بازنکردن، بر اثر عمل‌نکردن به توصیۀ قرآن، جزو مزاحمین راه علی و حکومت علوی و هر تلاش مقدسی هستند که در این راه انجام بگیرد. و گروه سوم، معارضین اصلی، معارضین اساسی، آن‌کسانی‌که موضع طبقاتی‌شان اجازه نمی‌دهد مکتبی مانند اسلام را بپذیرند، آن‌کسانی‌که در همۀ دوران‌ها، افرادِ تیپ آنها با انبیا و عبادالله‌الصالحین جنگیدند و خون آنها را ریخته‌اند. البته یک روزی این گروه سوم در شکل کفر جلوه می‌کند، یک روزی در لباس اسلام، اما ماهیت همان است که بوده است. در هر دو جا حقیقت یکی است. (53/9/1)

جبههٔ دشمن و آشتی‌ناپذیر با حکومت علوی

اما جبهۀ قاسطین، جبهۀ دشمن بود. جبهۀ آشتی‌ناپذیر بود. با علی، آشتی‌بکن نبود. آمدند به امیرالمؤمنین عرض کردند که یا امیرالمؤمنین! بگذارید جناب معاویةبن‌ابی‌سفیان چند صباحی در رأس حکومت بماند. حضرت فرمود نه، اگر من حاکمم، او نمی‌تواند استاندار این حکومت باشد؛ باید برود کنار. آنها امیرالمؤمنین را تخطئه کردند، گفتند بی‌سیاستی کرده؛ حتی …

بنی‌امیه و اهل شام، اهل عمل و روش ظالمانه

سه گروه با امیرالمؤمنین مواجه شدند: گروه قاسطین؛ یعنی بنی‌امیه و اهل شام. اینها اهل عملِ به ظلم و روش ظالمانه بودند؛ کارشان هم با امیرالمؤمنین به‌شدت ظالمانه بود. گروه دیگر ناکثین - بیعت‌شکنان - بودند؛ یعنی همرزمان و دوستان قدیمی امیرالمؤمنین که طاقت عدالت او را نیاوردند و با او درافتادند؛ کسانی‌که علی را می‌شناختند و به او اعتقاد داشتند. بعضی از آنها حتی در روی کارآمدن امیرالمؤمنین هم نقش داشتند و با او بیعت کرده …

جناح قدرت‌طلبان شام به سرکردگی معاویه و بنی‌امیه

… را می‌شناختند، به او اعتقاد داشتند. بعضی از آنها حتی در روی کار آمدن امیرالمؤمنین هم نقش داشتند، با او بیعت کرده بودند. همین‌ها با امیرالمؤمنین درافتادند؛ زیرا اینها هم عدالت امیرالمؤمنین را طاقت نیاوردند؛ دیدند او به آشنایی و سابقه و رفاقت توجهی نمی‌کند. (82/8/23) یک جناح، جناح فرصت‌طلب‌ها و قدرت‌طلب‌ها، و جناح یک دستگاه سلطنتی بود در شام، که در رأس آن معاویه قرار داشت و عدۀ زیادی از رؤسای قبایل، از نان‌خواه‌ها، نام‌خواه‌ها، قدرت‌طلب‌ها جمع شده بودند آنجا و نان و نَوال[1] شامی‌ها را می‌خوردند و با امیرالمؤمنین می‌جنگیدند. (63/4/1) یعنی بنی‌امیه و اهل شام که قاسطین نامیده شدند. (82/8/23)

مخالفت بنیادین با حکومت امیرالمؤمنین (ع) و جایگزینی امثال حجاج به جای حکومت علوی

… بیعت را زیر پا گذاشتند به‌خاطر زخارف[4] دنیوی، به‌خاطر هوسها و آلودگی‌های دنیایی؛ و مارقین [یعنی] کج‌فهم‌ها و نادانها و جاهلهایی که به خیال اسلام، به خیال تبعیّت از قرآن، در مقابل قرآن مجسّم که امیرالمؤمنین است ایستادند؛ این جبهه‌ی مقابلِ امیرالمؤمنین است. قاسطین که دشمنان بنیانی بودند، با اصل حکومت امیرالمؤمنین مخالف بودند و بعدها تاریخ نشان داد که بدیلی که اینها برای حکومت امیرالمؤمنین میتوانستند ارائه کنند چه بود: حجّاج‌بن‌یوسف‌ها و عبیدالله‌زیادها و یوسف‌بن‌عمر ثقفی‌ها کسانی بودند که از طرف آن قاسطین، از طرف آن دشمنان بنیادین، جایگزین حکومت عدل علوی شدند. سهم‌خواهان و دنیاطلبان هم به‌نحو دیگری و کج‌فهم‌ها هم به‌نحو دیگری. البتّه کج‌فهمی مربوط به توده‌های مارقین بود و رؤسای آنها احتمالاً با دشمنان بی‌زدوبند نبودند کمااینکه در تاریخ چنین چیزی را در مورد خوارج میگویند و ادّعا میشود.

آمریکا، رژیم صهیونیستی و وابستگان داخلی، مخالفان اصل نظام اسلامی

در مورد امام بزرگوار هم همین سه جبهه وجود داشتند، یعنی جبهه‌ی مخالفین امام راحل هم از این سه بخش ترکیب شده است. آمریکا، رژیم صهیونیستی و وابستگان آنها در داخل، قاسطینِ در مقابلِ امام بزرگوار ما بودند. اینها کسانی بودند که با اصل حکومت جمهوری اسلامی و نظام اسلامی و حاکمیّتِ انسانی مثل امام بزرگوار مخالف بودند؛ آنها هم دنبال جایگزین برای این حکومت بودند و هستند؛ جایگزینهای آنها هم حجّاج‌بن‌یوسف‌های امروزند؛ آنها هم معلوم است که چه کسانی [هستند]. در جبهه‌ی مخالفین امام، ناکثین یعنی بیعت‌شکنان، همان همرهان سست‌کمربندند. وای از آن همرهان سست‌کمربند که در مقابل …

پایگاه و نفوذ چندده‌ساله در شام و نپذیرفتن حکومت علوی

… می‌خواستند بجنگند، البته کمتر از سی سال بود، بیست‌وچند سالی گذشته بود. سال‌ها در شام حکومت کرده بودند، نفوذی پیدا کرده بودند، پایگاهی پیدا کرده بودند. دیگر آن روزهای اول نبود که تا یک کلمه بگویند، به آنها بگویند: آقا، شما تازه‌مسلمانید، چه می‌گویید؛ جایی باز کرده بودند. اینها یک جریان؛ که جریانی بودند که اساساً حکومت اسلامی را، حکومت علوی را قبول نداشتند و طور دیگری می‌خواستند حکومت باشد و دست خودشان باشد؛ که بعد هم نشان دادند. بعد دنیای اسلام تجربۀ حکومت اینها را چشید. یعنی همان معاویه‌ای که در زمان رقابت با امیرالمؤمنین، آن‌طور به بعضی از اصحاب روی خوش نشان می‌داد و محبت نشان می‌داد، بعداً همان حکومت، تبدیل شد به برخوردهای خشن، تا رسید به زمان یزید، حادثۀ …