تاریکترین دورهٔ تاریخ ایران به سبب ضعف و بیعرضگی و عیاشی پادشاهان
دورهى قاجار به نظر من جزو تاریکترین دورههاى تاریخ ایران است؛ بنده بارها گفتهام خدا لعنت کند پادشاهان قاجار را که در دوران پیشرفت و علم و آن وقتى که وقت علم و فرهنگ بود، آن کارى را که باید بکنند نکردند و ایران را به این روز انداختند؛ من به آنها یک سر سوزن اعتقاد و ارادت ندارم امّا یک نکته وجود دارد و آن اینکه آنها مردمان ضعیف و بىعرضه و شکمپرست و زنباره و اهلدنیایى بودند که به فکر عیش و عشرت خودشان بودند و کار به خیر و شرّ قضایا نداشتند، نمیفهمیدند؛ ناصرالدّینشاه میخواست پادشاهى کند، سلطنت کند، لذّت ببرد، کارى نداشت که بر سر ملّت چه مىآید و چه نمىآید؛ ضعف بود، بىاعتنائى بود ــ که البتّه از بزرگترین گناهان است براى یک رهبر و یک مسئول یک کشور ــ امّا کارى که خاندان پهلوى کردند بمراتب از آنچه در دوران …
دشمنی شاهان قاجار با نفوذ دین با وجود تدین ظاهری شخصی
دوران قاجار نیز، همینطور بود. منتها دوران قاجار، دشمنِ عملِ فردیِ دین نبودند؛ دشمن نفوذِ دین بودند. همین «فتحعلی شاه» و «محمّدشاه» و اینها هم که در شرح حالشان میخوانید شب جمعه، فتحعلی شاه یک آخوند مخصوص داشت که میآمد برایش دعای کمیل میخواند؛ اگر یک دینداری، اندکی با قدرت و سلطنت او اصطکاک پیدا میکرد، یا در محیط کار او خودی نشان میداد، با مشت میکوبید توی مغز دین و دیندار. اینطوری بودند اینها! محمّد شاه نیز همین گونه بود. «ناصرالدین شاه» هم از همهشان بدتر بود. «مظفرالدین شاه» نیز همینطور بود. اینها در عمل شخصی خودشان، تدیّن ظاهری داشتند. به دوران پهلوی که رسید، به کلّی همه چیز از بیخ و بن کنده شد. چون بنای تقلید از اروپاییها …
احترام به علما برای گرفتن حکم جهاد و اجازهٔ اخذ وجوه
… و زرنگتر بوده و خیلى جواب درستى نداده. خب مرحوم شیخ جعفر، ساکن ایران نبوده است و از دور مسائل را میدیده و خیلى وضع دربار قاجار را نمیدانسته، ایشان راحتتر آنچه را آنها میخواستند ــ فتوا و اجازه و حکم و مانند این چیزها ــ تا حدود زیادى در اختیارشان گذاشته؛ یعنى شیخ جعفر کاشفالغطاء یا میرزاى قمى را دربار فتحعلى شاه احترام میکرده است، امّا براى چه؟ براى حکم جهاد با روسها، براى گرفتن اجازهى اخذ وجوه از مردم و براى اینطور چیزها. آنها هم البتّه غالباً آدمهاى زرنگى بودند؛ مثل میرزاى قمى که شما [وقتى] نگاه کنید جامعالشّتات را، انسان حظ میکند که مرد ملّائى به این زیرکى و به این هوشیارى [باشد]؛ واقعاً خیلى انسان لذّت میبرد از آن زرنگى و هوشیارى میرزاى قمى. پس حتّى در آن دورانها هم حوزه …
جدایی گرجستان و شهرهای قفقاز به سبب ضعف پادشاهان قاجار
… داشته باشد. آذربایجان در واقع خطّ مقدّم جبههى ملّت ایران در مقابل متجاوزین و متجاسرین[2] در طول تاریخ چند قرن گذشته تا امروز بوده است؛ و چقدر بجا است که جوانان آذربایجانى، بخصوص جوانان و نوجوانان تبریزى با این تاریخ پُرشکوه و باعظمت هر چه بیشتر آشنا بشوند. در گذشتهى دور، در آن وقتى که کشور عزیز ما مورد تهاجم همسایهى شمالى آن روز ما، یعنى کشور روسیه قرار گرفت و به خاطر ضعف پادشاهان قاجار و بىلیاقتى رجال نظامى و سیاسى، گرجستان و هفده شهر قفقاز از ایران عزیز جدا شد، آن نیرویى که توانست لشکر روس را که سرمست از پیروزىها به جلو مىآمد، بر سر جاى خود متوقّف کند، تبریز بود. تبریزىها جلوى لشکر مهاجم را توانستند بگیرند و یک بار این منطقه از ایران عزیز را نجات بدهند.