بیتوجهی به کارگر و تولید از سر حماقت و عقبماندگی ذهنی
… و پژوهشگران مکرّر گفتهام، بعد هم تحقیقاتی که گزارش میکنند، همه تأیید میکند این معنا را؛ در مورد کارگرها هم عقیدهی بنده این است. کارگر ایرانی یکی از بهترین کارگرهای دنیا است، یعنی دست هنرمند او و اندیشه و فکر و انگیزهی بالای او از متوسّط جهانی بالاتر است. و این در حالی است که در دوران اختناق، در دوران ظلم پهلوی، قبل از آن هم در دوران غفلت و خواب دائمی قاجاری، به کار و کارگری و جامعهی کارگری و تولید و مسائل ملّی توجّهی نمیشده است؛ البتّه در دوران قاجار بهخاطر حماقت و عقبماندگی ذهنی، در دوران پهلوی بهخاطر خیانت. درعینحال در دوران انقلاب که نیروی کار و کارگر تحرّکی پیدا کرده و نشاط جدیدی پیدا کرده است و ازلحاظ کمّیّت و کیفیّت پیش رفته، ما مشاهده میکنیم که متوسّطِ تواناییها و برجستگیهای کارگر ایرانی از متوسّط دنیا بالاتر است.
بقای حکومت قاجار با تضمین روسیهٔ تزاری
… واکنش ملّت ایران به دویست سال سلطهی بیگانگان بر این کشور است. این را خوب است جوانهای ما، اهل فکر و تحقیق ما، مورد توجّه قرار بدهند. تا قبل از انقلاب، حدود دویست سال قدرتهای سلطهگر بر این کشور مسلّط بودند و حکومتها زیر سایهی قدرتهای بیگانه حکومت میکردند. حکومت قاجار با تضمینِ دولتِ تزاریِ روسیه بر سرِ پا بود؛ یعنی در جنگهای ایران و روس، در قضیّهی ترکمانچای، عبّاسمیرزای قاجاری [از روسها] قول گرفت که حکومت در خاندان قاجار باقی بماند؛ یعنی خاندان قاجار زیر پرچم و ضمانت روسها زندگی میکردند. بعد انگلیسها آمدند، رضاخان را سر کار آوردند؛ همان انگلیسها محمّدرضا را سر کار آوردند؛ بعد در بیستوهشتم مرداد سال ۳۲ آمریکاییها وارد میدان شدند و محمّدرضا را تجدید سلطنت کردند؛ یعنی در طول این سالهای متمادی، حکومتهای ما را یا این قدرت یا آن قدرت میآورد …
سوء سیاست و تنبلی شخصیتهای مؤثر در وضع کشور
… پیش آمد؛ ما را از پیشرفت باز داشتند. نمیگوییم این کار تماماً به وسیلهی پیشروان علم انجام گرفته و قدرتهای داخلی و سیاستهای دیکتاتوری و مستبدانهی داخلی یا سوء ادارهی دولتها تأثیری نداشته؛ این بخش قضیه را منکر نیستیم؛ اما آن بخش هم مهمترین تأثیر را گذاشت. در دوران قاجاریه، سوء سیاست، بدفهمی، مالدوستی و تنبلىِ مهمترین شخصیتهای مؤثر، در وضع کشور تأثیر میگذاشت؛ اما وقتی در همین دوره هم کسی مثل امیرکبیر به وجود میآید و نقش پیشرفت علمی و تأثیر علم در پیشرفت را در سطوح سیاسیون بدرستی کشف میکند، نقش عامل دوم - که عامل خارجی است - خودش را بروشنی نشان میدهد؛ سعی میکنند این شعله را بخوابانند. این نشاندهندهی این است که …
جانشینی فاسدی پس از فاسد دیگر و هیچکاره بودن مردم
… تهران کودتا کرده بود و خودش را پادشاه نامیده بود. بعد هم که خواست از ایران برود - یعنی خواستند او را ببرند؛ چون پیر شده بود و بهدردشان نمیخورد - پسرش را جانشین خودش کرد! آخر این پسر کیست و چیست!؟ پس مردم چهکارهاند و رأی آنها چیست!؟ اینها اصلاً مطرح نبود. قبل از آنها هم قاجاریه بودند. یک فاسد میمرد، یک فاسد دیگر به جای خودش میگذاشت. مردم در اداره و تعیین حکومت، هیچکاره محض بودند. مردم این را نمیپسندیدند. مردم میخواستند که حکومت متعلّق به آنها باشد؛ برخاسته از آنها باشد؛ رأی آنها در آن اثر داشته باشد.
مقایسهٔ رجال دوران قاجار و پهلوی با مسئولان کنونی
… تا به امروز در دنیا و در ایران خودمان روی کار آمدهاند نگاه کنید! آیا دولتی مثل این دولت و دولتمردانی مثل این دولتمردان که پاک، سالم، وطندوست، مردمدوست، خداپرست و خداترس باشند سراغ دارید؟ چرا انسان با اینها مخالفت کند؟ تاریخ خودمان را بردارید و بخوانید. این از تاریخ دوران پهلوی که هیچ؛ واویلاست. تاریخ دوران قاجاریه را بخوانید و ببینید در اواسط و اواخر این سلسله، رجال کشور چه کسانی بودهاند! ببینید کسانی که امروز بر سر کارند، جانشین کیانند!
جدایی گرجستان و شهرهای قفقاز به سبب ضعف پادشاهان قاجار
… داشته باشد. آذربایجان در واقع خطّ مقدّم جبههى ملّت ایران در مقابل متجاوزین و متجاسرین[2] در طول تاریخ چند قرن گذشته تا امروز بوده است؛ و چقدر بجا است که جوانان آذربایجانى، بخصوص جوانان و نوجوانان تبریزى با این تاریخ پُرشکوه و باعظمت هر چه بیشتر آشنا بشوند. در گذشتهى دور، در آن وقتى که کشور عزیز ما مورد تهاجم همسایهى شمالى آن روز ما، یعنى کشور روسیه قرار گرفت و به خاطر ضعف پادشاهان قاجار و بىلیاقتى رجال نظامى و سیاسى، گرجستان و هفده شهر قفقاز از ایران عزیز جدا شد، آن نیرویى که توانست لشکر روس را که سرمست از پیروزىها به جلو مىآمد، بر سر جاى خود متوقّف کند، تبریز بود. تبریزىها جلوى لشکر مهاجم را توانستند بگیرند و یک بار این منطقه از ایران عزیز را نجات بدهند.
فروختن کشور به بیگانگان و غارت منابع به دست پادشاهان قاجار
… یعنى در دورانى که جهان، تازه به جادّهى دانش و صنعت قدم نهاده بود و ایران میتوانست با بیدارى و تحرّک مناسب، سهم خود را در پیشرفت علمى و صنعتى بشریّت ایفا کند و از نتایج آن بهرهمند شود، در اسارت حکّام ظالم و مستبد و بىخبر و وابسته، از قافله عقب ماند. پادشاهان پهلوى و قاجار به جاى سازندگى کشور و زنده کردن استعدادهاى خدادادى بشرى و طبیعى آن، ایران را به خارجیانِ سوداگر و چپاولگر فروختند و منابع را به غارت بیگانگان دادند و یا راکد و معطّل گذاردند و استعدادهاى انسانى را به هدر دادند و به جاى مصلحت ملّت، مصالح دولتها و کمپانىهاى خارجى را مقصد خود ساختند؛ به طورى که خطّ آهن وقتى با صد سال تأخیر به کشور ما وارد شد، در تعیین مسیر آن، به جاى رعایت مصالح ملّت و نیازهاى بازرگانى، مصلحت نظامى دشمنان در نظر گرفته شد.