رفتن به محتوای اصلی

فلسفهٔ اسلامی

نام‌های دیگر: فلاسفهٔ شیعه، فلسفه‌ستیزی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

سنت فلسفی در جهان اسلام، سیر تاریخی و فیلسوفان آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جلسه نهم تفسیر سوره بقره— ۱۳۷۰/۰۸/۰۱

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۷۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

من همین جا عرض کنم: حوزه‌ی علمیه‌ی قم که بحمداللَّه در رشته‌ی فقاهت - که ما هم بارها گفته‌ایم رشته‌ی اصلی در حوزه‌های علمیه‌ی ماست - پیشرفتهای خوبی کرده است، مبادا پرچم فلسفه‌ی اسلامی را زمین بگذارد. من احساس خطر میکنم. فلسفه‌ی اسلامی، فلسفه‌ی بسیار والایی است. فلسفه‌ی اسلامی، آن منطق عقلانیای است که میتواند بیپایگی بسیاری از تفکّرات شبه فلسفی و فلسفی را روشن کند. فلسفه‌ی اسلامی، افتخار حوزه‌های علمیه است. پرچم فلسفه‌ی اسلامی، همیشه در دست حوزه‌های علمیه بوده و بیش از همه در دورانهای اخیر، حوزه‌ی علمیه‌ی قم آن را در دست داشته است. مبادا این پرچم را زمین بگذارید. من از چند طریق هشدارهایی شنیدم که برایم قدری نگران کننده است. فلسفه‌ی اسلامی باید در سطوح مختلف، با شیوه‌های خوب، با کتابهای قوی و با استفاده از متون راقىِ گذشته تدریس شود.
فلسفه‌ی اسلامی - همان‌طور که شما فرمودید و درست هم گفتید - فقه اکبر است؛ پایه‌ی دین است؛ مبنای همه‌ی معارف دینی در ذهن و عمل خارجی انسان است؛ لذا این باید گسترش و استحکام پیدا کند و برویَد و این به کار و تلاش احتیاج دارد.

لزوم تقویت فلسفه و کلام اسلامی در کنار فقه در حوزه‌ها

… تصوّر بشود که ما یک مُشت فقیه عالى‌مقام تربیت کنیم و حکمت و کلام را کنار بیندازیم! ابداً؛ این اشتباه بزرگى است. حالا مذاقهاى افراد، در زمینه‌ى حکمت الهى متفاوت است؛ بعضى معتقد به شیوه‌اى در کار فهم فلسفه‌ى اسلامى هستند؛ برخى معتقد به شیوه‌ى دیگرى هستند؛ ما وارد آن مباحث نمیخواهیم بشویم امّا به ‌هر حال فلسفه‌ى اسلامى و کلام اسلامى را ــ که به گفته‌ى بعضى از صاحب‌نظران، کلام اسلامى هم در دوره‌هاى متوسّط و اخیر، در حقیقت همان فلسفه است که لباس کلام پوشیده است که حرف بیراهى هم نیست ــ را بایستى در حوزه‌ها تقویت بکنیم.

مسلح کردن ذهن‌ها و پاسخ به پرسش‌ها در برابر فکر مادی

چطور ممکن است که از یک فکر مادّى و بى‌اعتقاد به خدا، یک نظام خدایى و الهى و مبتنى بر فقه درست کرد و یک زندگى آن‌جورى درست کرد؟ اگر بخواهید زندگى اسلامى داشته باشید، ناگزیر باید فکر الهى داشته باشید. فلسفه‌ى ما اینجا است که بایستى بیاید به میدان، ذهنها را مسلّح کند و مجهّز کند، سؤالها را پاسخ بگوید، بلکه سؤال مطرح کند. متفکّرین فلسفه‌دان ما و دانشجویان حوزه‌ى علمیّه‌ى ما ــ طلّاب رشته‌ى فلسفه و کلام ــ فلسفه‌هاى غرب را و حرفهاى متفکّرین فیلسوف غربى را بشناسند؛ بدانند اینها چه میگویند و حرفشان چیست؛ تازه‌هاى آنها را بدانند. سفرهاى علمى، کارهاى فراوان، همه‌ى اینها در حوزه …

خالی بودن جای فلسفهٔ قرآنی در میان اندیشه‌های فلسفی بیگانه از توحید

نخست‌، نگاهی‌ تازه‌ به‌ حکمت‌ اوست‌ که‌ آمیزه‌یی‌ از تفکر قدیم‌ عقلائی‌ با رشحه‌ی‌ الهام‌ عرفانی‌ است‌. در محشر اندیشه‌های‌ فلسفی‌ روز که‌ غالبا از نور معنی‌ و پرتو توحید، بیگانه‌ و بیخبر است‌، جای‌ این‌ فلسفه‌ی‌ قرآنی‌ و پایه‌های‌ استقرار و خلل‌ناپذیرش‌، خالی‌ است‌. زبانی‌ آشنا با فرهنگ‌ و معارف‌ کنونی‌ جهان‌، و دستی‌ چیره‌ در ترسیم‌ زیبایی‌های‌ حکمت‌ متعالیه‌، و در پشت‌ آن‌، ذهنی‌ ژرف‌‌بین‌ و نواندیش‌ و جامع‌نگر به‌ کار است‌ تا فلسفه‌ی‌ این‌ حکیم‌ بزرگ‌ را در نمایشگاه‌ فاخرترین‌ فرآورده‌های‌ بشری‌، در جای‌ سزاوار خود …

رد گمان افول فلسفهٔ اسلامی از قرون میانهٔ هجری

و سوم‌ زدودن‌ این‌ گمان‌ غلط که‌ فلسفه‌ی‌ اسلامی‌ از قرنهای‌ میانه‌ی‌ هجری‌ به‌ خاموشی‌ و افول‌ تکرار گرائیده‌ است‌. این‌ غفلت‌ خسارت‌بار، که‌ قرنها گریبانگیر مطالعه‌‌کنندگان‌ غربی‌ و حتی‌ عربی‌ بوده‌ است‌، می‌تواند با جلب‌ نظرها به‌ حکیم‌ سبزواری‌ که‌ خود یک‌ از شارحان‌ و مفسران‌ حکمت‌ مقایسه‌ی‌ صدرائی‌ و شاگرد فلاسفه‌ی‌ بزرگ‌ اصفهان‌ است‌، دریده‌ شود و شعاع‌ هدایتگر هشت‌ قرن‌ فلسفه‌ی‌ اسلامی‌ ـ از خواجه‌ی‌ طوسی‌ تا حاجی‌ سبزواری‌ و معاصران‌ و شاگردان‌ او ـ بر فضای‌ اندیشه‌ی‌ فلسفی‌ در جهان‌ معاصر بتابد.

رد گمان افول فلسفهٔ اسلامی از قرون میانهٔ هجری

… فلسفه‌ی این حکیم بزرگ را در نمایشگاه فاخرترین فرآورده‌های بشری، در جای سزاوار خود بنشاند. دوم نظری از سر عبرت به تأثیر این معرفت فلسفی، در بنای شخصیت خود فیلسوف است. اگر فلسفه، شناختی درست از هستی، برای بنای انسان راستین است، کدام تجربه از این بهتر و گویاتر؟ و سوم زدودن این گمان غلط که فلسفه‌ی اسلامی از قرنهای میانه‌ی هجری به خاموشی و افول تکرار گراییده است. این غفلت خسارت‌بار، که قرنها گریبانگیر مطالعه کنندگان غربی و حتی عربی بوده است، می‌تواند با جلب نظرها به حکیم سبزواری که خود یکی از شارحان و مفسّران حکمت مقایسه‌ی صدرایی و شاگرد فلاسفه‌ی بزرگ اصفهان است، دریده شود و شعاع هدایتگر هشت قرن فلسفه‌ی اسلامی - از خواجه‌ی طوسی تا حاجی سبزواری و معاصران و شاگردان او - بر فضای اندیشه‌ی فلسفی در جهان معاصر بتابد. بازشناسی حکیم سبزوار در این زمینه‌ها، متضمن ادای حق این بزرگمرد فیلسوف و عارف و زاهد و شاعری است که بزرگداشت او، شما صاحبدلان را به کنار تربت پاک او کشانیده است.

ایرانی بودن فلسفهٔ اسلامی

… گرفتیم امّا به اعتراف دوست و دشمن و حتّى آنهایى هم که حاضر نیستند اسم ایران را بر زبان بیاورند ــ از بس متعصّب و ضدّ‌ایرانى هستند ــ اگر اهل فن باشند، مجبورند قبول بکنند که گلى که ایرانى بر سر فرهنگ و معارف اسلامى زد، هیچ ملّت دیگرى نزده. از عربها ...... فلسفه‌ها است، فلسفه‌ى اسلامى مال ایران است؛ عربها غیر از «ابن‌رشد» و یکى دو نفر دیگر، کسى را ندارند؛ تازه ابن‌رشد هم عرب نیست، اندلسى است. ادبیّات عرب مال ایران است؛ شما نگاه کنید همه‌ى این ادباى بزرگ عرب، مثل زَمَخشَرى، مثل تفتازانى و امثال اینها ایرانى‌اند؛ بزرگ‌ترین و برجسته‌ترین کتب ادبیّات عرب را ایرانى‌ها نوشته‌اند؛ بزرگ‌ترین [کتاب] لغت عرب، قاموس است؛ …