رفتن به محتوای اصلی

فساد

نام‌های دیگر: فساد سیاسی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فساد در حکومت، اقتصاد و جامعه، ریشه‌ها و راه‌های مقابله با آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه‌ کنگره جهانى حضرت رضا (علیه‌السلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

آن نماینده‌‌اى که وارد مجلس میشود، بایستى یک انسان صالحى باشد. حالا [اینکه] در چه حدّى از معرفت و علم و توانایى باشد، چیزهایى است که قانون معیّن کرده و مردم طبق آنچه صلاحشان است، ان‌‌شاءالله‌‌ تشخیص خواهند داد و تصمیم‌‌گیرى خواهند کرد؛ لکن شما به ‌‌عنوان یک ابزار اطمینان اینجا هستید که نگذارید که خداى نکرده در این طریق یک اختلالى به وجود بیاید. اگر کسى فاسد است، نباید وارد مجلس بشود. حالا فساد، اعمّ از فساد مالى ــ آدمى است که از لحاظ مالى فاسد است ــ یا فسادهاى گوناگون اخلاقى یا فساد عقیدتى و سیاسى؛ همه‌‌ی اینها فساد است. اگر کسى اهل فتنه است، فتنه‌‌گرى میکند، نظام را تضعیف میکند، کارایى دستگاه‌‌ها را از آنها میگیرد، به قول معروف و به تعبیر رسایى که بین مردم رایج است، چوب لاى چرخ دستگاه میگذارد، اگر این‌‌جور کسى هست، واقعاً این [فرد] نمیتواند در آن تریبونِ به آن عظمت حضور پیدا کند؛ نباید وارد بشود. آن کسانى که واقعاً مقابله‌‌ى با نظام دارند، رفتار و اعمال و گفتار آنها حاکى از این است که اینها براى خاطر هر انگیزه‌‌اى ــ یا به انگیزه‌‌هاى سیاسى یا به انگیزه‌‌هاى شخصى و خصلتى ــ مقابله‌‌ى با نظام دارند، خب اینها نباید واقعاً بیایند وارد مجلس بشوند. از این جهت بایستى خیلى رعایت کرد.
امام حسین علیه‌السّلام هدفِ اوّل خود را این قرار میدهد: «لنری المعالم من دینک و نظهر الاصلاح فی بلادک»؛ در میان کشور اسلامی، فساد را ریشه کن کنیم و اصلاح به‌وجود آوریم. اصلاح یعنی چه؟ یعنی نابود کردن فساد. فساد چیست؟ فساد انواع و اقسامی دارد: دزدی فساد است، خیانت فساد است، وابستگی فساد است، زورگویی فساد است، انحرافهای اخلاقی فساد است، انحرافهای مالی فساد است، دشمنیهای بین خودیها فساد است، گرایش به دشمنان دین فساد است، علاقه نشان دادن به چیزهای ضدّ دینی فساد است. همه چیز در سایه دین به‌وجود می‌آید. در جملات بعدی میفرماید: «و یأمن المظلومون من عبادک»؛ بندگان مظلوم تو امنیت پیدا کنند. منظور، مظلومان جامعه است، نه ستمگران، نه ستم‌پیشگان، نه مدّاحان ستم، نه عمله ستم! «مظلومون»، مردمانی هستند که دست و پایی ندارند؛ راه به جایی ندارند. هدف این است که مردمان مستضعف جامعه و انسانهای ضعیف - در هر سطحی و در هر جایی - امنیت پیدا کنند: امنیت حیثیّتی، امنیت مالی، امنیت قضایی؛ همینی که امروز در دنیا نیست. امام حسین علیه‌السّلام درست نقطه مقابل آن چیزی را میخواست که در زمان سلطه طواغیت در آن روز بود. امروز هم در سطح دنیا که نگاه میکنید، میبینید همین است؛ پرچمهای دین را وارونه میکنند، بندگان مظلوم خدا را مظلومتر میکنند و ستمگران، پنجه‌شان به خون مظلومان بیشتر فرو میرود.
اینها همه، ناشی از فقر است. مبارزه با فقر، یعنی تلاش برای این‌که ثروت ممکنی که میشود از منابع ملی استخراج گردد و به دست آید، اوّلاً به شکل بهینه استخراج شود، و بعد به شکل بهینه مصرف شود و اسراف نگردد. فساد، یعنی فساد اخلاقی، فساد کاری، عدم احساس وجدان در تقدیم خدمات عمومی، عدم احساس مسؤولیت در مواجهه با افکار عمومی و با ذهنهای مردم. اینها شاخه‌ها و شعبه‌های فساد است. مسؤولان، فرزانگان، دلسوزان و کسانی که با افکار عمومی، مواجهند، نباید بگذارند که دستهای بدخواه بیاید و میکربهای اختلاف را در فضای ذهنی تزریق کند. چه فایده‌ای برای مردم دارد!؟ چه کمکی به مردم است که شعارهای اختلاف‌آمیز و شعارهای تفرقه‌انگیز در میانشان رواج پیدا کند!؟ نیاز واقعی مردم، اینها نیست؛ نیاز واقعی مردم چیز دیگری است.

شاهدها (۱۰۹ پاراگراف)

تأثیر سلامت یا ناسلامتی دستگاه قضایی بر سلامت دیگر دستگاه‌ها و مردم

… حدود الهی، استقرار عدالت. بدیهی است استقرار عدالتی که قوه‌ی قضاییه میکند از طریق قضاست؛ والّا دستگاه اقتصادی کشور هم موظّف به استقرار عدالت است؛ دستگاه سیاسی نیز همین‌طور؛ همه‌ی دستگاهها نیز همین‌طور. این دستگاه، از طریق قضاست که میتواند همه جا را سالم کند. من یک وقت عرض کردم: اگر دستگاه قضایی سالم باشد، دستگاههای دیگر قاعدتاً به سلامت خواهند گرایید؛ چون اگر فاسد بودند، سر و کارشان با دستگاه قضایی خواهد افتاد. دستگاه قضایی سالم، دولت را هم سالم میکند. آحاد مردم را هم سالم میکند. سوءحال را به حسن حال برمیگرداند و تغییر میدهد. اما خدای ناکرده، اگر دستگاه قضایی ناسالم بود، قاعدتاً دستگاههای دیگر هم به عدم سلامت خواهند گرایید. اگر چه ممکن است در گوشه و کناری، کسانی سالم بمانند؛ اما طبیعت قضایا غیر از این خواهد بود.

جدی بودن فساد مالی و اخلاقی در صلاحیت نمایندگان

این مسئله‌‌ى فساد مالى و فساد اخلاقى که عرض کردم، واقعاً یک مسئله‌‌ى جدّى است؛ این فتنه‌‌گرى یک مسئله‌‌ى جدّى است. انسان میبیند کسانى را که وقتى در یک تریبونى قرار میگیرند، از آن براى فتنه‌‌گرى استفاده میکنند؛ برایشان خلاف واقع گفتن و دروغ گفتن، بلکه مردم را بناحق تهییج کردن، حق را باطل و باطل را حق جلوه دادن اهمّیّتى ندارد. واقعاً …

تمایز تخلف کوچک در معامله با فساد مالی واقعی

… با یک باند قاچاق ارتباط دارد؛ یک نفرى است که اصلاً کارش کار تمهید مقدّمات و تسهیل طُرق براى انجام قاچاق است؛ اینها یکسان نیستند؛ باید واقعاً نگاه کرد، حدود را مشخّص کرد، فهمید که صِرف اسم کافى نیست؛ صِرف عنوان کافى نیست. یا حالا مثلاً فساد مالى که عرض کردیم؛ یک نفرى مثلاً در یک معامله‌‌اى فرضاً یک تخلّف کوچکى داشته؛ یک تخلّف در یک معامله یک حرف است، یک کسى در امر تصرّفات مالى‌‌اش اصلاً آدم فاسدى است، سوءاستفاده‌‌چى است، بناحق خرج میکند، بناحق به دست مى‌‌آورد، بناحق به این و آن میدهد، اینها خب فساد مالى است. بنابراین کار، اهمّیّت دارد و باید ضوابط را در این کار بشدّت رعایت کرد، همان که فرمودید. من در قضیّه‌‌ى خبرگان هم همین‌‌جور عرض کردم[13] خدمت آقایان؛ به نظر من مُرّ قانون خیلى مهم است؛ البتّه شما اهل قانون هستید؛ قانون زبان دارد، زبان قانون را باید دانست و …

فساد مالی و اداری، بیماری سست‌کنندهٔ پایه‌های نظام

همچنین مسئولان نظام، اعمّ از نمایندگان محترم مجلس و مأموران اجرائى و قضائى باید مراقب باشند که از عوارضى که در نظامهاى طاغوتى و غیر مردمى، بیمارىِ همه‌گیر کارگزاران است، خود را با دقّت و وسواس دور نگه دارند؛ بیمارى رفاه‌زدگى و عشرت‌طلبى، بیمارى زدوبند نامشروع و فساد مالى و ادارى، بیمارى تکبّر و دورى از مردم و بى‌اهمّیّتى به نیاز و خواست و اراده و حضور آنان، بیمارى دسته‌بندى‌هاى ناسالم و ترجیح مقاصد باندى بر مصالح عمومى و امثال اینها که ابتلاء به آن، مانند موریانه پایه‌هاى هر نظامى را سست و پوک میکند؛ و یا دل سپردن به سنّت‌هاى طاغوتى و رغبت به احیاى آنها و بى‌تفاوتى یا بى‌اعتنائى به ارزشهاى اسلامى و انقلابى، که دل را میمیراند و نشاط و شوق خدمت به مردمى را که مخلصانه جان و مال خود را در راه انقلاب داده‌اند، سلب میکند و آنان را نومید و غمگین میسازد.

ترجیح رفاه خود بر رفاه ملت به‌عنوان بی‌تقوایی

اگر امروز در جامعه‌ى ما کسانى به فکر سوء استفاده باشند و به جاى رفاه ملّت، رفاه خودشان را در نظر بگیرند و بى‌اعتنا به منافع ملّت باشند، بى‌تقوایى کرده‌اند. کسانى که مسئولیّتهاى بزرگى بر دوش دارند در میان مردم، (اگر) وقت و عمر خودشان را در غیر راه انقلاب و مسئولیّت انقلابى که بر عهده‌شان است، مصرف بکنند، بى‌تقوایى کرده‌اند. دل‌ سپردن به هوسها و لذّتهاى آنىِ زندگى و پیروی از آنها در وقتى ‌که منافات دارد با پیمودن …

ترویج فرهنگ فساد جنسی، مالی و اخلاقی از سوی دشمن برای پوساندن انقلاب

… و بنشینیم ماها، نگاه کنیم کسانی ارزشهای انقلاب را تاراج کنند، به آنها اهانت کنند، آنها را سبک بشمارند؛ نخیر، ارزشهای انقلابی و دستاوردهای انقلاب و فضای اسلامیِ جامعه، ناموس همه‌ی آحاد مردم ما است؛ غیرتمندانه و با کمال قدرت از آن دفاع میکنیم و باید بکنیم. دشمن نباید بتواند با ترویج فرهنگ فساد ‌-هر نوع فسادی: چه فسادهای مربوط به شهوات جنسی، چه فسادهای مالی، و چه انواع و اقسام فسادهای اخلاقی و عملی دیگر- این انقلاب را از درون بپوساند. مثل آن جوان شجاع و غیرتمندی که سینه سپر میکند و از خانه‌ی خود، از حریم خود، از خانواده‌ی خود، از موجودی خود دفاع میکند، یکایک شما زن و مرد از انقلابتان، از اسلامتان، از مسئولینتان، از دستاوردهایتان، از ایمان اسلامی‌تان دفاع کنید در مقابل کسانی که به آن هجوم …

فسادهای مالی و اخلاقی، ارتشا و تزویر در رتبه‌های بالای اولویت قضایی

… الاهمُّ‌فالاهم را ما دنبال بکنیم. ببینیم واقعاً کدامها را بایستى در درجه‌ی اوّل قرار داد. خب، الان مثلاً در جامعه فساد هست، ارتشاء هست، جرائم ضدّانقلابى و براندازى و مانند اینها هست، خدعه و تزویر و جعل و از این چیزها هست؛ بین اینها کدام مهم‌تر از همه است؟ من خیال میکنم اگر ما بخواهیم دنبال اهم بگردیم، همین مسئله‌ی فسادهاى مالى و اخلاقى و ارتشاء و تزویر و سلب امنیّت از مردم و [از این قبیل]، آن چیزهایى است که واقعاً در رتبه‌هاى بالا قرار میگیرند. بخصوص مسئله‌ی امنیّت. الان گزارشهایى میرسد که دستگاه‌هایى ‌-که این دستگاه‌ها همه در اختیار قوّه‌ی قضائیّه‌اند، یعنى اطّلاعات و مانند اینها، واقعاً در نهایت، مسئولیّت همه‌ی آنها با قوّه‌ی قضائیّه است، یعنى اگر [نیروى] اطّلاعات هم تخلّفى بکند، جزو کسانى که خداى …

ضعف و فساد دستگاه قضا، راه‌گشای فساد عمومی و بی‌عدالتی در جامعه

… که قوّه‌ی قضائیّه، نبض دستگاه ادارى و وضعیّت عمومى کشور است. سلامت و استحکام، قاطعیّت و انصاف، دلسوزى و پشتکار، و بالاخره آمادگى و انتظام این دستگاه، نشان‌دهنده و مستلزم وجود سلامت و امنیّت و عدل و داد و حسن جریان امور در کشور و در دستگاه‌هاى اجرائى آن است؛ و بعکس، ضعف و فساد و اختلال و کم‌کارى و بی‌نظمى در این دستگاه، خبردهنده از وجود فساد و ناامنى و بی‌عدالتى در جامعه است؛ و این بدان جهت است که سلامت دستگاه قضا، همه‌ی دستگاه‌هاى دولتى و مردمى را به سلامت سوق میدهد و بیمارى و ناتوانى آن، راه را بر فساد عمومى باز میگذارد. قاطعیّت و انصاف و سرعت عمل و رعایت ضوابط اسلامى، شرایط لازمى است که هرگاه وجود داشته باشد، دستگاه قضائى کشور را مأمن و ملجأ مظلومین و ضعفا میسازد و در آنان امید به وجود می‌آورد.

استفادهٔ نامشروع مالی و راه یافتن شیطان حتی در دستگاه‌های مبتنی بر صلاح

… انجام میگیرد و چه مشکلاتى به وجود می‌آید، آن ربطى به ما ندارد؛ امّا شما مقایسه کنید این مجموعه‌ی کوچک را با سایر مجموعه‌هایى که در نظام جمهورى اسلامى وجود داشته، که این مجموعه بعد از آنچه مربوط به مقام معظّم رهبرى میشده، بالاتر از همه‌ی مجموعه‌هاى دیگر بوده؛ اینجا مجموعه‌ی ریاست جمهورى بوده که همه‌ی مجموعه‌هاى دیگر، از لحاظ سطح ادارى و اعتبار پایین‌تر از این است.دو نکته را مورد نظر قرار بدهیم: یک نکته استفاده‌ی غیر قابل قبول از اعتبارات و سِمتها و عنوانها ‌-آنچه اصطلاحاً به آن میگویند قدرت‌نمایى- و دیگرى استفاده‌ی نامشروع از موارد مالى. البتّه در جمهورى اسلامى بحمدا‌لله‌ دستگاه‌ها همه مبنىّ بر صلاحند، خب نظام اسلامى است؛ امّا در مجموعه‌هاى مبنىّ بر صلاح [هم] بالاخره این‌جور نیست که شیطان راه پیدا نکند. حالا مقایسه کنید! ما می‌بینیم که بحمدا‌لله‌ این مجموعه از لحاظ این دو ملاک و معیار ‌-که شاید مهم‌ترین و حسّاس‌ترین ملاکها و معیارها است- سالم مانده؛ این چیز مهمّى است. خیلى مهم است که کسانى از انتساب به یک دستگاهى در سطح بالا، در جامعه و در دستگاه‌هاى …

قدرت‌های سلطه‌گر بزرگ‌ترین عامل نشر فساد اخلاقی، جنسی و اعتقادی

… رهبران این دولتها هیچ بازوی قدرتمندی و نیز هیچ چاره‌ای جز فکر روشن و اراده‌ی نیرومند ملتهای خود ندارند. اتحادی که ما به کشورهای جهان سوم پیشنهاد میکنیم، اتحاد برای جنگیدن با قدرتهای بزرگ نیست؛ اتحاد برای دفاع از خود و جلوگیری از تضییع حقوق حقه‌ی خود است. قدرتهای سلطه‌گر بزرگترین عامل توجیه و نشر فسادند؛ فساد اخلاقی، فساد جنسی و فساد اعتقادی.

رواج فرهنگ فساد، رشوه‌خواری و ابتذال به‌عنوان ارزش پیش از انقلاب

ما توانسته‌‌ایم در جامعه‌‌ى ایرانى خودمان، زندگى جامعه را و زندگى عمومى ملّت را از این رو به آن رو برگردانیم، جهت جامعه را اصلاً عوض کنیم؛ انقلاب این کار را کرده. شما بعضى درست یادتان نیست، بعضى هم کمى یادتان هست که ده سال پیش در این مملکت، فساد، رشوه‌‌خوارى، کارهاى خلاف اخلاق و جنسى، یک ارزش بود! در همین رامسر، در همین شهرهاى مازندران، کنار همین بحر خزر و در همه ‌‌جاى این مملکت، فرهنگ فساد یک فرهنگ رایجى بود، ابتذال از طرف مردم پذیرفته شده بود؛ اگر شما اهلش نبودى، مایه‌‌ى تعجّب بود. امروز درست بعکس شده، ارزشها تغییر پیدا کرده؛ این کار را انقلاب کرده. در این مملکت، تمام سرمایه‌‌ها ــ سرمایه‌‌هاى مالى، انسانى، فکرى، استعدادى ــ مصرف میشد به نفع یک طبقه، و آن طبقه‌‌ى مرفّهین و کسانى بودند که به نحوى به …

نبود دزدی، اختلاس، رشوه و ظلم در جامعهٔ باتقوا

… اگر ما می‌گوییم تقوا پیشه کنید، معنایش این است که خودتان را آماده کنید برای زندگیِ سخت، برای معیشتِ ضیق؛[7] نه، تقوا اگر بود، معیشت هم خوب خواهد شد. نکته این است، ما این را باید ترویج کنیم. وقتی تقوا در یک جامعه‌ای رایج شد، معیشتِ آن جامعه هم درست خواهد شد. اگر تقوا بود، دزدی نیست، سوءاستفاده نیست، اختلاس نیست، رشوه نیست، بی‌عدالتی نیست، ظلم به این‌وآن نیست، مظلوم‌کُشی نیست، ضعیف‌کُشی نیست، حق‌کُشی نیست. وقتی اینها شد، زندگی بهشت خواهد شد. تقوا این است.

فسادها، سوءاستفاده‌ها و تبعیض‌ها در کنار مشکلات اقتصادی

… این انقلاب، دشمن این نظام، بُرنده‌ترین حربه‌ای که در اختیار خواهد داشت، فقر و گرفتاری اقتصادی مردم است. روی این مسأله باید فکر کرد. گرفتاریهای اقتصادی مردم، همین بیکاری‌ای است که در کلمات شما تکرار می‌شود و درست هم هست؛ همین کمبودها و همین مشکلات فراوان است. البته فسادهای گوناگون، سوءاستفاده‌های گوناگون، تبعیضهای گوناگون، مشکلات اداری و مشکلات قضایی هم در کنارش هست. اولویّت اوّل برای شما این است که امید مردم را حفظ کنید. اولویّت اوّل این است که شکم مردم را سیر کنید. می‌شود نشست و حرفهای روشنفکری زد: اگر فلان‌طور نشود، فلان‌طور نخواهد شد؛ اگر چنین نشود، چنان نخواهد شد؛ اما باید دید واقعیت چیست.

ناامنی اقتصادی بیشتر از ناحیهٔ سوءاستفاده‌چیان نه مسئولان

… نیست؛ معنایش میدان دادن به زرنگها و سوءاستفاده‌چیها و کسانی که منتظرند از هر فرصتی برای پر کردن کیسه خود از راه نامشروع - نه راه مشروع - بهره ببرند، نیست؛ این را توجّه داشته باشند. هر نوع سرمایه‌گذاریای که قانون آن را اجازه دهد، بایستی امنیت داشته باشد. تصوّر هم نشود که تا به‌حال ناامنی اقتصادی از ناحیه‌ی مسؤولان کشور یا بخشهای قانونی کشور بوده است؛ نخیر، ناامنی اقتصادی هم بیشتر از قِبَل آدمهای سوءاستفاده‌چی بوده است. هر جا که یک سوءاستفاده‌چی هست، یک نوع اختلال در کارها هست و یک طور ناامنی هم وجود دارد. بنابراین، امنیت اقتصادی هم مسأله مهمّی است و ما هم به آن اعتقاد داریم.

فتنه و فساد آنچه در اسلام منع شده

… کند. نوگرایی امر عامتری است. این مسأله آرایش و لباس و چیزهایی که شما گفتید، مقوله خاصی است که انسان - بخصوص جوان - از زیبایی و زیباسازی خوشش می‌آید و دلش میخواهد که خودش هم زیبا باشد. این عیبی هم ندارد؛ یک امر طبیعی و قهری است؛ در اسلام هم منع نشده است. آن چیزی که منع شده، فتنه و فساد است.

باتقوایی مسئولان مانع راه‌یافتن فساد به نظام

… متّقین است، عاقبت همین دنیا هم مال متّقین است. امام اگر باتقوا نبود، در طول این مبارزه نمیتوانست آن منش و شخصیّتى را از خود بُروز بدهد که محور بشود براى یک چنین حرکت عظیمى و کار به اینجا منتهى بشود؛ تقواى او، او را به اینجا رساند؛ تقواى او، او را حفظ کرد. اگر در یک نظامى مسئولان نظام باتقوا باشند، فساد در آن نظام راه پیدا نمیکند. اگر در یک جبهه‌ى جنگ، مسئولان و فرماندهان باتقوا باشند، تقوا ــ یعنى همین مراقبت دائمى از خود ــ موجب میشود که هیچ خسارتى وارد نشود؛ نه‌اینکه اگر نیروها نابرابر بود، دشمن احیاناً به یک پیشروى‌اى نائل نخواهد شد؛ چرا، خواهد شد امّا این تقوا موجب میشود که در …

حمایت از ظالم و نکوهش مظلوم به‌عنوان معنای فساد

… فلسطینى و لبنانى، یک ‌وقتى با این ظالم و ستمگر یک جهادى میکنند که این‌جور جهادى در نظر همه‌ى عقلاى عالم، یک عمل ممدوح است، از اطراف صدا بلند میشود که اینها تروریستند، اینها ظالمند، چرا کشتید، چرا زدید، چرا تسلیم نشدید، چرا سازش نکردید! ببینید؛ دیگر از این، فساد در دنیا بالاتر نمیشود؛ فساد یعنى این؛ «کَما مُلِئَت ظُلماً وَ جورا»[6] یعنى این.

امکان سوءاستفادهٔ مالی، فرهنگی و دولتی افراد بدجنس در مسیر درست

… تعبیر امام راحل (رضوان ‌الله ‌علیه) آن ‌وقتى که یکى از فتاوى معروف ایشان در این اواخر صادر شده بود، ما در خدمت ایشان بودیم، تعبیرشان این بود که امروز در کشور ما همه‌ چیز به سمت راه درست است، در جهت درست است؛ و این درست است. خطوط اصلى، تمام در جهت درست است. البتّه در همین جهت درست هم یک آدم بدجنسى ممکن است سوءاستفاده کند؛ سوءاستفاده‌ى مالى، سوءاستفاده‌ى فرهنگى، سوءاستفاده‌ى دولتى، سوءاستفاده‌ى در مراکز و منبرها و کرسى‌هاى گوناگون؛ همه‌ى اینها ممکن است، [امّا] جهت، جهت درستى است.

ایجاد مراکز فساد و تباهی در داخل به‌عنوان فشار دشمن

… براى انسان غربى است و نه براى انسان، و حاضرند که میلیون‌ها انسان غیر غربى نابود بشوند و فدا بشوند براى حفظ سعادت و سلامت خودشان، این انسانها، این آدمهاى دروغ‌گو شعار حقوق بشر را علیه جمهورى اسلامى عَلَم میکنند و عَلَم کردند؛ فشارهاى سیاسى از این قبیل. و فشارهایى [نیز] از طریق به ‌وجود آوردن مراکز فساد و تباهى در داخل.