البتّه اگر ما میخواستیم حقّ سخن را در این باره ادا بکنیم، باید پیام بلندِ زیباى استثنائىِ ماندگارِ تاریخىِ رهبر و امام عزیزمان را در اینجا مطرح میکردیم و در پیرامون آن حرف میزدیم. حقیقتاً این پیام یکى از آیات و معجزات بزرگ این انقلاب است و همان طورى که همه احساس کردید، آن چنان نغمهى دلپذیر و مؤثّرى است که تا اعماق جان ملّت انقلابى ما نفوذ کرد و تارهاى روح آنان را به نوا درآورد؛ و این تازه آغاز کار است. این پیام لوحهى زرّین پاکنشدنى است که بر سردر این انقلاب و بر پیشانى و کتیبهى این نظام عظیم اسلامى تا ابد خواهد ماند. کلمهکلمه و جملهجملهى این پیام قطرهى باران رحمتى است که کام مشتاقان را و جان عاشقان را سیراب خواهد کرد. حقیقتاً نشانهاى است از اینکه امام ما، این فرزند راستین ولىّ خدا و پیامبر خدا، ملهم به الهامات الهى است. این نیروى فوقالعادهاى است که خداى متعال ذخیرهى این انقلاب قرار داده است. افسوس که وقت کم است، والّا در ستایش این پیام ساعتها باید سخن گفت و در تفسیر آن عمرى را باید صرف کرد. برادران ما در مجلس شوراى اسلامى و بیرون آن مجلس گفتند که این پیام باید قانون بشود؛ این درست است امّا بالاتر از آن، این پیام باید فرهنگ جامعهى ما بشود. اى بسا قانونى که در دل مردم و عمق جان مردم نیست، بر نوک قلمها و لقلقهى زبانها است امّا فرهنگ یک جامعه، یعنى آن راه روشنى که جامعه آن راه را میپیماید. این پیام باید آن قدر تکرار بشود، آن قدر بر سر منابر و تریبونها گفته بشود و شرح و توضیح داده شود، آن قدر باید جزوه و کتابى که حاوى این پیام خواهد شد، در خانهها به وسیلهى پدران و مادران و جوانانِ بزرگ خانواده براى دیگران خوانده بشود، آن قدر باید این پیام در زبانها و دلها و ذهنها بگردد تا رنگ ثابت ملّت ما و فرهنگ ناسِتُردنى انقلاب ما بشود. این پیام و پیام سال گذشتهى حج یک مجموعهى کامل است که باید از آن، این ملّت جان خود را سیراب کند. من امروز به گوشههایى از این پیام اشاره میکنم و حقیقتاً وقتِ کوتاه این خطبهها به بیش از اشاره هم نمیرسد. البتّه میتوان فهرستى از مطالب این را گفت امّا بنده وقتى پیام را با دقّت مطالعه کردم، دیدم فهرست مباحث و نکاتى که امام در این پیام بیان کردهاند، آن قدر طولانى است که حتّى بیان رئوس مطالب هم وقت زیادى میطلبد. بنده امروز فقط برخى از مطالب این پیام را عرض میکنم، که البتّه نمیتوانم ادّعا بکنم که اینها مهمترین مطالب این پیام است.فرهنگ
نامهای دیگر: فرهنگ شرق
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
باورها، آداب و رفتارهای حاکم بر زندگی فردی و اجتماعی و مسائل فرهنگی کشور.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:پیام بهمناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷
سیر زمانی
از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳۱۳۶۰۱۴۰۳
فقط سال ۱۳۹۰همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
فرهنگ مثل آب و هوا است. فرهنگ یعنی همین رسوم و آدابی که بر زندگی من و شما حاکم است. فرهنگ یعنی باورها و اعتقادات ما و چیزهایی که در یک جامعه، زندگی شخصی، زندگی اجتماعی، داخل خانه، داخل محیط کسب، با آنها روبهرو است. جمهوری اسلامی فرهنگ غربی را رد کرد و گفت ما فرهنگ مستقلّ اسلامی داریم. اسلام تکلیف مسلمانها را در معاشرتشان معلوم کرده؛ تکلیف آنها را در کیفیّت زندگی فردیشان، در خورد و خوراکشان، در لباس پوشیدنشان، در درس خواندنشان، در روابطشان با حکومت، در روابطشان با یکدیگر، در معاملاتشان معیّن کرده. ما نمیخواهیم اینها را از غربیها یاد بگیریم و از آنها تقلید کنیم. از اوّل، جمهوری اسلامی این را نشان داد.بنده از این فرصت استفاده کنم، یک نکتهاى را عرض کنم؛ کشور ما نهفقط در گذشتهى هزار و چند صد ساله بلکه در گذشتههاى نزدیک هم از لحاظ فرهنگى یک کشور برجسته بوده است. فرق است بین علم و تکنولوژى و تبعات آن، و فرهنگ؛ این دو، دو مقوله است. اگرچه خود علم هم جزو شاخههاى فرهنگ است امّا فرهنگ به معناى خاص که عبارت باشد از ذهنیّات و اندیشهها و ایمانها و باورها و سنّتها و آداب و ذخیرههاى فکرى و ذهنى براى یک ملّت ــ که اینها را میتوانیم نامگذارى کنیم به عنوان فرهنگ به معناى خاص ــ از این جهات، ما نهفقط از دنیاى پیشرفتهى در علم و تکنولوژى عقب نیستیم بلکه در بسیارى از جهات، از آنها جلوتر هم هستیم. البتّه نمیخواهیم مبالغه کنیم، اغراق بگوییم، مطلقگویى کنیم؛ نه. البتّه در یک چیزهایى از همین شاخههاى فرهنگ، خارجىها ــ عمدتاً اروپایىها ــ از ما جلو هستند؛ فرض بفرمایید در رشتههاى مختلف قصّهنویسى و نثرنویسى، آنها برجستگىهایى داشتند در این یکى دو قرن گذشته که ما در آن حد نداشتیم؛ این را بایستى اعتراف کنیم لکن در مقولههاى ادبیّات و شعر و هنرهایى که ریشه در خود میهن ما و آب و خاک ما دارند ــ نه هنرهاى وارداتى، که آن هم وابستهى به تکنولوژى بوده مثل سینما و مانند اینها ــ در آن هنرهاى بومى، ما انصافاً و حقّاً از بسیارى از بخشهاى دیگر دنیا جلو هستیم. در کشور ما قوّهى تخیّل شعرى، بسیار بالا است؛ زبان گویاى شعرى، بسیار پیشرفته است؛ فنون گوناگون ادبى، بسیار برجسته است؛ بازیگرى در زمینهى هنر بسیار همراه با مهارت و خبرگى است؛ پیشرفت زبان و تطوّر زبان فارسى در حدّ بسیار خوبى است؛ و از این قبیل، چیزهاى زیادى [هست]؛ اینها آن جهات فرهنگى ما است. خب در کشور ما هم همهجا یکسان نیستند؛ بعضى از شهرها از لحاظ سوابق فرهنگى برجستگىهایى دارند؛ [امّا] بعضىها در آن حد نیستند. تبریز جزو آن شهرهایى است که از لحاظ سابقهى فرهنگى هم، با داشتن ادبا و فضلا و شعرا و متفکّرین و روشنفکران و مانند اینها، جزو شهرهاى پیشرو و پیشقدم است؛ حتّى در بعضى از جهات، از همهى شهرهاى ایران پیشروتر است؛ عرض نمیکنم در همهجهت امّا در پارهاى از جهات، اینجور است.شاهدها (۶ پاراگراف)
فرهنگ بهمثابه روح و شاکلهٔ معنوی هویت ملت
من در مورد اهمیت فرهنگ لازم نیست چیزی عرض بکنم؛ همهی شماها فرهنگی هستید و جزو نخبگان هستید و واقفید به اینکه چقدر مسئلهی فرهنگ در یک جامعه اهمیت دارد. ما هم بارها عرایضی عرض کردیم. به طور خلاصه اینجور میتوان گفت که فرهنگ یک ملت و یک کشور، در حقیقت شاکلهی معنوی این ملت است. یعنی اگر ما در یک کشور، وضع اقتصادی، نظام اقتصادی و نظام سیاسی را شاکلهی جسمی برای یک ملت بدانیم، روح این مجموعه عبارت است از فرهنگ. در حقیقت فرهنگ است که هویت و شاکلهی معنوی یک ملت را معین میکند. طبعاً این فرهنگ، شاخصهای مصداقی دارد. شاخصهای مصداقیاش عقاید است، اخلاق است، آداب است، رفتارهای اجتماعی است، رفتارهای فردی است، خلقیات و خصال ملی است؛ اینها شاخصهای آن هویت معنوی است. از روی این شاخصها میتوان کشف کرد و شناخت که این ملت هویتش چیست، شاکلهی …جدی گرفتن کار فرهنگی و لطمهٔ عقبماندن از آن به کشور
مسئلهی دیگر - که حالا البته این مربوط به مسائل اقتصادی نیست - مربوط به فرهنگ است؛ که امروز گزارشی داده نشد، موکول شد به بعد. آنچه که من لازم میدانم به دوستان دولت توصیه کنم، این است که مسئلهی فرهنگ را خیلی جدی بگیرید. اگر چنانچه ما کارهای اقتصادی را - همچنان که در برنامه هست و آرزوهای ما متوجه به آن است - انجام بدهیم، اما در زمینهی کار فرهنگی عقب بمانیم، بدانید کشور لطمه خواهد دید. دشمنان ما یکی از چشمههای دشمنیشان کار اقتصادی است؛ یک چشمهی مهم دیگر، کار فرهنگی است. البته نه وقت و نه ظرفیت جلسه اجازه نمیدهد که انسان در این زمینه وارد بشود؛ لیکن فیالجمله دوستان توجه داشته باشند که کار فرهنگ، کار بسیار مهمی است؛ با ملاحظهی جهتگیریهای …تأثیر علما، نخبگان، روشنفکران و حکومت در تقویت یا تضعیف فرهنگ
خب، برای اینکه این شاکله حفظ شود، یا اگر نقصی دارد، تکمیل شود، یا اگر رخنهای در آن هست، فسادی در آن هست، برطرف شود و به اصلاح تبدیل شود، طبعاً در جامعه اقطاب اثرگذاری وجود دارند. روشنفکران جامعه، نخبگان جامعه، علمای دینی، فعالان سیاسی، و در رأس همه، حکومت و دولت - دولت به معنای عام، به معنای حکومت - اینها آن اقطاب تأثیرگذار هستند؛ اینها میتوانند فرهنگ را منحط کنند، یا تضعیف کنند، یا تقویت کنند، یا ترمیم کنند، یا بعکس مجروح کنند و در آن خلل وارد کنند. حقیقتاً اینجوری است؛ یعنی میتوان فرهنگ یک ملت را، حتّی در بخشهائی که مربوط به خصوصیات اقلیمی است - چون بخشی از فرهنگ یک ملت، از اقلیم، از آب و هوا، از موقعیت جغرافیائی، از جغرافیای سیاسی سرچشمه میگیرد - در بلندمدت تغییر داد. آن که میتواند تأثیر بگذارد و به …لزوم سنجش فرهنگ جامعه با فرهنگ مطلوب انقلاب اسلامی
خب، این حقیقت، ما را در مقابل یک مسئولیت عظیمی قرار میدهد. ما یک نگاهی بکنیم به وضع کشورمان، به وضع جامعهمان؛ آیا فرهنگ جامعه، آن فرهنگ مطلوب و منظور نظر انقلاب عظیم اسلامی هست یا نیست؟ اگر چنانچه نقصی وجود دارد، خللی وجود دارد، نارسائیای وجود دارد، باید این نارسائی را اصلاح کرد. کی اصلاح کند؟ طبعاً در درجهی اول، ما هستیم؛ یعنی من و شما. شما نخبگانی هستید. مجموعهی شما هم یک رکنی از ارکان نظام اسلامی است. یعنی شورای عالی انقلاب فرهنگی یک بخشی از نظام است با یک اقتداری و تسلطی از لحاظ قانونی، که میتواند امر کند، نهی کند، باز بدارد، …گستردگی عرصهٔ فرهنگ از تربیت و خانواده تا روابط اجتماعی
… سنگین بر دوش شماست. یعنی شما اینجا در یک قرارگاه اصلی ایستادید، برای پشتیبانی این مبارزهی عظیم. بخشی از این، مربوط به مسائل علم است - که حالا اشاره کردند، بنده هم تأیید میکنم، تقدیر میکنم - همین نقشهی جامع علمی یا آنچه که در مورد دانشگاهها اتفاق افتاده. بخش تعلیم، یک بخشی از این کار بزرگ است، منتها همهی این کارِ بزرگ نیست. بخش تربیت هست، بخش مربوط به خانواده هست، بخش زن و مرد هست، مسائل گوناگون اخلاقی هست، ارتباطات اجتماعی هست، همکاری و تکافل اجتماعی هست؛ حسن ظن افراد به یکدیگر، در مقابل سوءظن افراد نسبت به یکدیگر هست؛ بددلی و بدخواهی نسبت به یکدیگر، در مقابل خیرخواهی و خیرطلبی برای یکدیگر هست؛ اینها مسائلی است که در زندگی اجتماعی ما وجود دارد. یا همین مسئلهی تنبلی اجتماعی که ایشان گفتند، که من یک وقتی هم …فرهنگ بهعنوان مهمترین عرصهٔ حیاتی کشور
جناب آقای دکتر مخبر قبلاً هم گزارش مکتوبی داده بودند و من این گزارش را دیده بودم. البته بیان شفاهی طبعاً جذابتر و شیرینتر است و انسان لذت میبرد از اینکه بشنود در زمینهی مهمترین مسئله و مهمترین عرصهی حیاتی ما - یعنی عرصهی فرهنگ - تحرکی در جمع نخبگان برتر نظام وجود دارد.