رفتن به محتوای اصلی

فرماندهان نظامی

نام‌های دیگر: فرماندهان، فرماندهان ارتش، فرماندهان دفاع مقدس، فرماندهی نظامی، فرماندهان نیروهای مسلح، فرماندهی، فرماندهی اسلامی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فرماندهان یگان‌های نیروهای مسلح، ویژگی‌ها و وظایف آنان و جایگاه فرماندهی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار نماینده‌ی ولی‌فقیه و مسئولان دفاتر حوزه‌ی نمایندگى ولی‌فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامى— ۱۳۶۸/۱۱/۰۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

یک حرفى را من چند سال قبل از این از یک فرد نظامى سابقه‌دار و کارآمدى شنیدم، بعد آن را در عملِ فرماندهان نیروهاى مسلّح بارها مشاهده کردم و تجربه کردم؛ و آن، این بود که او میگفت ــ و درست هم هست ــ که فرماندهى یک جوهرى از رهبرى در خودش باید داشته باشد و دارد و بدون آن فرماندهى نیست.[1] فرماندهى فقط فرمان دادن نیست که بکن یا نکن؛ فرماندهى یک امر معنوى است، یک نوع رهبرى است، یک نوع اداره‌ى همه‌جانبه است، یک چیز متّکى به ذهن، احساس، عمل، جسم و روح [است]؛ یک چیز این‌جورى است؛ این فرماندهى با سازمان‌دهى صحیح، با سازمان صحیح ــ شکل سازمانى صحیح ــ همان چیزى است که در نیروهاى مسلّح موجب کارایى کامل میشود. آن‌ وقت ابزارها به کار مى‌افتد؛ ابزارها اگر کهنه است، نو میشود؛ اگر نو است، نگهدارى میشود؛ ابزارها به وجود مى‌آید و ساخته میشود؛ بدون این فرماندهى، بدون این سازمان‌دهى ابزارهاى نو هم از کار مى‌افتد؛ ابزارهاى کهنه هم زود از رده خارج میشود؛ همانهایى که نو هم هست، به درد نمیخورد؛ کمااینکه نمونه‌اش را، نظایرش را، هم در برخى از بخشهاى تشکیلات نیروى مسلّح خود ما مشاهده کردید ــ شماها بیش از من در جنگ مشاهده کردید؛ یک جاهایى ابزار هم بوده، [امّا] بى‌فایده ــ و هم در برخى از کشورهاى دیگر و بعضى از همین کشورهاى خلیج‌ فارس الان مشاهده میکنید؛ ابزارهاى مدرن در اختیارشان است، آن چیزى که کسر دارند، ابزار نیست؛ امّا به‌ خاطر کمبود آنچه کمبود واقعى است در یک نیروى مسلّح، وجودشان کالعدم است، مثل صفر است؛ آن چیزى که هست هیچ ‌چیز نیست؛ مجبورند دیگرى بیاید از اینها دفاع کند و آنها را در آغوش بگیرد و در بازوى خودش نگه ‌دارد.
نکته دیگر این است که فرماندهىِ نظامی مثل مدیریّتهای غیرنظامی نیست. فرق است بین یک فرمانده نظامی و مدیر یک سازمان یا یک کارخانه یا یک اداره. در فرماندهی، رهبری وجود دارد. جوهر فرماندهی، رهبری است. فرمانده نظامی فقط به ابلاغ آیین‌نامه و دستور نمیپردازد، بلکه مجموعه تحت فرماندهی خود را رهبری میکند؛ یعنی فکر و جان و دل آنها را هم مانند جسم آنها هدایت مینماید. برای این کار، خود را آماده کنید. مجموعه تن‌ها و جانها و دلهایی که تحت فرماندهی شما باید کار بزرگ دفاع از عزّت و افتخار را انجام دهند، محتاج دانش و خرد و صفات والای انسانی شما هستند. پرهیزکاری و تقوا و حلم و بردباری و صبر و پافشاری و استقامت شما در مقابل دشواریها و غلبه بر موانع میان راه؛ توکّل شما به خدای بزرگ و اعتماد به حمایت و کمک او و دیگر خصال والای انسانی، چیزهایی است که شما برای رهبرىِ مجموعه‌های تحت فرماندهىِ خود به آنها نیاز دارید.
شما بخشی از این مجموعه‌ی حساس و مهم هستید -نیروهای مسلح حساسند- این را باید حفظ کنید، این را باید ادامه دهید. من الان در جمع فرماندهان محترم یک جمله‌ای را از قول یک فرمانده نظامی نقل کردم. او اوائل انقلاب آمد پیش من، یک جمله‌ای گفت، من خیلی از این جمله خوشم آمد - و درست است - که تا حالا هم یادم مانده است. گفت: در فرماندهی، عنصری یا جزئی از رهبری وجود دارد. شماها فرماندهان آینده‌ی نیرو و ارتش هستید؛ باید قدرت رهبری را در خودتان تقویت کنید. فرماندهی، یعنی بکن و نکن، امر و نهی؛ رهبری، یعنی حرکت، رفتار و نشان دادن شاخصهائی که جای آن بکن و نکن را بگیرد؛ بدون بکن و نکن، حرکت ایجاد کند؛ حرکتی از روی دل. به جای ارتباط گرفتن با جسمها، باید با دلها ارتباط وجود داشته باشد؛ این را باید در خودتان به وجود بیاورید و در خودتان تقویت کنید. اگر این شد، آن وقت پیروزی برای کشور ما و برای ملت ما حتمی است. یعنی در لحظات دشوار و لحظات سخت، این احساس و این حالت به کمک انسان می‌آید. و من در این خصوص، نمونه‌هائی را دیدم. حالا بعضی از چهره‌ها که خب، خیلی معروفند و اینها را همه میشناسند؛ شهید صیاد شیرازی، شهید بابائی؛ اینهائی که از اول جنگ تا آخر جنگ بودند و به شهادت رسیدند؛ اما در بدنه هم من افراد زیادی را از این قبیل دیدم؛ در نیروهای مسلح، در دوران جنگ؛ هم در خود جبهه، هم در جلسات تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی در پشت جبهه؛ این هم خیلی مهم است. غالباً حرکاتی که در صفوف مقدم انجام میگیرد، ناشی است از عزمها و اراده‌هائی که خیلی از آن اراده‌ها در پشت جبهه منعقد میشود و شکل میگیرد. اگر این اراده‌ها صادقانه باشد و بتواند خودش را به لایه‌های جلو برساند، آن وقت آن شجاعتها اتفاق میافتد؛ که انسان گاهی اوقات این شجاعتها را به طور بارز و برجسته مشاهده میکرد. اینها را بایستی در نظر داشته باشید.

شاهدها (۳۳ پاراگراف)

حرکت‌آفرینی از روی دل به جای امر و نهی

… او اوائل انقلاب آمد پیش من، یک جمله‌ای گفت، من خیلی از این جمله خوشم آمد - و درست است - که تا حالا هم یادم مانده است. گفت: در فرماندهی، عنصری یا جزئی از رهبری وجود دارد. شماها فرماندهان آینده‌ی نیرو و ارتش هستید؛ باید قدرت رهبری را در خودتان تقویت کنید. فرماندهی، یعنی بکن و نکن، امر و نهی؛ رهبری، یعنی حرکت، رفتار و نشان دادن شاخصهائی که جای آن بکن و نکن را بگیرد؛ بدون بکن و نکن، حرکت ایجاد کند؛ حرکتی از روی دل. به جای ارتباط گرفتن با جسمها، باید با دلها ارتباط وجود داشته باشد؛ این را باید در خودتان به وجود بیاورید و در خودتان تقویت کنید. اگر این شد، آن وقت پیروزی برای کشور ما و برای ملت ما حتمی است. یعنی در لحظات دشوار و لحظات سخت، این احساس و این حالت به کمک انسان …

جوهر فرماندهی رهبری و هدایت فکر و دل زیردستان است

نکته دیگر این است که فرماندهىِ نظامی مثل مدیریّتهای غیرنظامی نیست. فرق است بین یک فرمانده نظامی و مدیر یک سازمان یا یک کارخانه یا یک اداره. در فرماندهی، رهبری وجود دارد. جوهر فرماندهی، رهبری است. فرمانده نظامی فقط به ابلاغ آیین‌نامه و دستور نمیپردازد، بلکه مجموعه تحت فرماندهی خود را رهبری میکند؛ یعنی فکر و جان و دل آنها را هم مانند جسم آنها هدایت مینماید. برای این کار، خود را آماده کنید. مجموعه تن‌ها و جانها و دلهایی که تحت فرماندهی شما باید کار بزرگ دفاع از عزّت و افتخار را انجام دهند، محتاج دانش و خرد و صفات والای انسانی شما هستند. پرهیزکاری و تقوا و حلم و بردباری و صبر و پافشاری و استقامت شما در مقابل …

فرماندهی نوعی رهبری و امری معنوی، نه صرف فرمان دادن

یک حرفى را من چند سال قبل از این از یک فرد نظامى سابقه‌دار و کارآمدى شنیدم، بعد آن را در عملِ فرماندهان نیروهاى مسلّح بارها مشاهده کردم و تجربه کردم؛ و آن، این بود که او میگفت ــ و درست هم هست ــ که فرماندهى یک جوهرى از رهبرى در خودش باید داشته باشد و دارد و بدون آن فرماندهى نیست.[1] فرماندهى فقط فرمان دادن نیست که بکن یا نکن؛ فرماندهى یک امر معنوى است، یک نوع رهبرى است، یک نوع اداره‌ى همه‌جانبه است، یک چیز متّکى به ذهن، احساس، عمل، جسم و روح [است]؛ یک چیز این‌جورى است؛ این فرماندهى با سازمان‌دهى صحیح، با سازمان صحیح ــ شکل سازمانى صحیح ــ همان چیزى است که در نیروهاى مسلّح موجب کارایى کامل میشود. آن‌ وقت ابزارها به کار مى‌افتد؛ ابزارها اگر کهنه است، نو میشود؛ اگر نو است، نگهدارى میشود؛ ابزارها به وجود …

فرماندهان راهبردسازان نظامی و لزوم طراحی مبتکرانه و عقلایی برای مقابله

… ما در هیچ مرحله‌ای از پیشرفتها و موفّقیّتهایمان دیگر بالش نرم زیر سرمان نگذاریم که فکر کنیم دیگر حالا تمام شد؛ نه، آن بیداری، آن اِعداد و آمادگی که اوّل گفتیم [باید باشد]. البتّه مراکز فکری در داخل نیروهای مسلّح به نظر من مسئولیّت بزرگی دارند؛ باید فکر کنند. من یک وقتی به شماها گفته‌ام که راهبردسازان و به تعبیر رایج فرنگی، استراتژیست‌های نظامی ما شماها هستید؛ باید بنشینید طرّاحی کنید، طرّاحی مبتکرانه بکنید برای مقابله‌. دائم باید در فکر طرحهای جدید،‌ کارهای جدید، کارهای مهم، البتّه عقلایی [باشید که] با توجّه به ظرفیّت منطقه، با توجّه به ظرفیّت کشور و مانند اینها بایستی انجام بگیرد.

لزوم به‌روزرسانی و بازنگری دائمی برنامه‌ها متناسب با تغییرات

فرماندهان و مسؤولان، برنامه‌ریزیها را باید به‌روز کنند؛ به‌طور نوبه‌نو با حوادث و تغییرات مختلف - که صحنه‌ی نیاز کشور را دم‌به‌دم متغیر و متبدل میکند - خودشان را تطبیق کنند؛ برنامه‌ها را به‌طور دایم مورد بازنگری قرار بدهند؛ برنامه‌ی عملی، برنامه‌ی مؤثر، برنامه‌ی فراگیر و جامع در اختیار فرماندهان باشد. هرکدام از رده‌های گوناگونِ مسؤولان نیروهای مسلح - از بالا تا پایین - مسؤولیتهایی دارند که اگر این مسؤولیتها بخوبی شناخته بشود و اجرا بشود، مقوله‌ی امنیت - که بسیار مقوله‌ی مهمی است - تأمین خواهد شد.

وجود سرداران زاهد و وارسته در ارتش، معجزهٔ انقلاب

من وظیفه‌ى خودم مى‌دانم، حال که سخن به این‌جا کشید، یادى هم از سردارانمان بکنم. واقعاً این معجزه‌ى انقلاب است که ما در ارتش و در میان نیروهاى مسلّحمان، سردارانى زاهد و وارسته -که این روزها چند تن از آنها را از دست دادیم[6]- داریم. اغلبِ مردم، بسیارى از نکات معنوى زندگى آنها را نمى‌دانند، امّا بنده مى‌دانم. در بین این چند نفر، کسانى بودند که اگر براى اقامه‌ى نماز مى‌ایستادند، هر کس که مى‌شناختشان، با خیال راحت مى‌توانست پشت سرشان بایستد و به آنها اقتدا کند. در بین سرداران ما، چنین کسانى …

لزوم حضور دائم فرمانده در یگان و نگاه پدرانه به آن

نکته‌ى سوّمى که میخواستم عرض بکنم، حضور فرماندهان بود؛ یعنى فرمانده باید به یگان خودش مثل فرزند خودش، مثل عائله‌ى زیرِ سرپرستى خودش نگاه کند. بهترین جاى شما و مطلوب‌ترین نقطه‌اى که شما هستید، باید یگان زیر امر و زیر فرماندهى‌تان باشد. هر جا هستید، خودتان را باید بالای سر او برسانید. غیبت شما از یگان بایستى یک چیز استثنائى باشد. اگر ما کسانى را میفرستیم بازرسى کنند مثلاً خطوط را یا مراکز استقرار یگانهاى عملیّاتى را در منطقه‌ى عملیّات، وقتى مى‌آیند باید گزارش بدهند که فرمانده‌ لشکر بود، قائم‌مقامش بود، معاونینش بودند؛ یا در محلّ استقرار تیپ، فرمانده تیپ بود، قائم‌مقامش بود، معاونینش …

حفظ حضور فرمانده در همهٔ رده‌ها و جدا نشدن درجه از نیروها

البتّه یک نکته وجود دارد که آن نکته را بحمدالله‌ سپاه از اوّل عمل میکرده و آن حضور فرمانده در همه‌ى رده‌ها است؛ مواظب باشید این از شما گرفته نشود. یعنى این درجه ــ که بسیار چیز باارزشى است ــ شما را از کادرتان تا پایین‌ترین رده‌ها جدا نکند؛ آن چیزى که ما در بعضى از نیروهاى دیگر همیشه میدیدیم و بحمدالله در سپاه هرگز نبود ‌و امیدواریم هیچ وقت نباشد.

حضور فرماندهان در یگان‌ها و خطوط، راز پیشرفت سپاه

… بزرگ‌ترى است و این به‌هیچ‌وجه این درجات را زیر سؤال نمیبرد امّا شما هر دو را با هم داشته باشید؛ یعنى این درجه هم باشد، آن برادرِ سطح پایین به شما احترام هم بکند، سلام هم بدهد؛ امّا برخورد شما همان برخورد برادرانه‌اى که همیشه داشتید باشد، و حضور پیدا کنید. و سِرّ پیشرفت سپاه این بوده که فرمانده کلّ سپاه در خطوط مقدّم گاهى پیدایش میشد. البتّه ما غالباً با این‌جور چیزى مخالف بودیم؛ لکن در موارد غیر خطر، در موارد ممکن، این حالت همیشه باید وجود داشته باشد، یعنى فرماندهان بروند در یگانها، در رده‌هاى مختلف؛ [و نیروها] حضور شما را باید احساس بکنند. این حضور، چیز فوق‌العاده بااهمّیّتى است و تأثیرات بسیار مثبتى دارد. این هم این نکته.

فرماندهی به‌عنوان محور اصلی کارایی نیروهای مسلح

… دارید خوشامد عرض میکنم و امیدوارم ان‌شاءالله‌ امروز که آئین‌نامه‌ى انضباطى براى کلّیّه‌ى نیروهاى مسلّح رسماً ابلاغ میشود، یک مقطع نویى باشد براى جریان بهتر نیروهاى مسلّح در آینده. من چند جمله عرض بکنم از حسّاسیّت‌هاى مربوط به نظام فرماندهى در نیروهاى مسلّح. اساساً محور اصلى نیروهاى مسلّح، فرماندهى است. همه‌ى آنچه در نیروهاى مسلّح تأثیر و کارایى و بُرندگى دارند ــ چه آنچه مادّى است، چه آنچه انسانى است ــ بدون نظام فرماندهى در حقیقت هیچ و پوچ، بى‌اثر یا بسیار کم‌اثر خواهد بود. این ستون فرماندهى را به همین جهت باید بسیار مستحکم و ثابت کرد در نیروهاى مسلّح. فرماندهى در یک سازمان‌دهى یک امر صرفاً شخصى نیست و نمیتواند باشد. در مجموعه‌ى یک سازمان، فرماندهى و سازمان با یکدیگر ارتباط مستحکم دارد. فرماندهى بر عدّه‌هاى سازمان‌یافته‌ى نظامى، …

فرماندهی سلسله‌ای قائم به شخص نیست و باید محفوظ بماند

… فرماندهى است با اجزاى این سازمان‌دهى؛ این رابطه را بایستى به ‌صورت دقیق رعایت کنید و در طول سلسله‌مراتب تا پایین‌ترین مراتب رعایت کنند. این خطاب فقط به شما چند نفر آقایانى که در رأس نیروهاى مسلّح هستید نیست؛ خطاب به فرماندهان قسمتها و یگانها است تا آن پایین؛ یعنى این هم یکى از خصوصیّات فرماندهى در مجموعه‌هاى سازمان‌یافته‌ى درست است که فرماندهى قائم به شخص نیست؛ یک فرمانده به‌تنهایى کاره‌اى نیست؛ فرماندهى یک عمودى است، فرماندهى یک سلسه‌اى است؛ این سلسله بایستى محفوظ بماند و این جز با رابطه‌هاى صحیح امکان‌پذیر است. فرماندهان در نیروهاى مسلّح باید خصوصیّات اصلى لازم براى فرماندهى را دارا باشند یا دارا بشوند. این چیزى است که آقایان به آن باید واقعاً اهمّیّت بدهند. حالا این خصوصیّات چیست؟ شماها میدانید این خصوصیّات را؛ من هم اجمالى عرض خواهم کرد.

ایمان به‌عنوان نخستین خصوصیت لازم فرمانده

این خصوصیّات در درجه‌ى اوّل، ایمان است. آقایان! فرمانده‌ بى‌ایمان به درد فرماندهى نمیخورد؛ ظرفیّت ایمانى به قدر ثقل کارى که به او محوّل میکنید، باید داشته باشد؛ اگر نداشت، فایده‌اى ندارد. بارها ما این را تکرار کرده‌ایم و ضربه‌اش را هم خورده‌ایم؛ خورده‌اید و دیده‌اید. هرچه سطح کار بالاتر مى‌آید، بایستى ایمان بیشتر باشد. منظورمان از ایمان، برخى از تظاهرات ایمانى[4] نیست؛ [باید] به اسلام، به این نظام، به این حرکت …

مسئولیت‌پذیری، پشتکار و آگاهی دائم از حیطهٔ مأموریت

فرمانده باید مسئولیّت‌پذیر باشد. فرماندهى که بگوید خب دیگر چه‌ کار کنیم، این‌جورى است، این‌جورى شد، این فرمانده قادر نیست. باید آن مسئولیّتى را که به او سپرده میشود و او قبول میکند، حقیقتاً قبول کرده باشد و تبعات ناشى از آن مسئولیّت را بپذیرد. مترتّب بر این مسئولیّت‌پذیرى، دلسوزى و پشتکار و خستگى‌ناپذیرى است. فرمانده تنبل، فرمانده خسته‌بشو، فرماندهى که از دنبال کردن کار خیلى راحت صرف ‌نظر میکند، هرگز فرمانده‌ موفّقى نخواهد بود. طبیعى است فرماندهىِ یک یگان بزرگ‌تر، یک سازمان وسیع‌تر، خصوصیّات بیشترى …

مسئولیت و پاسخ‌گویی فرمانده در پیگیری کوچک‌ترین حادثهٔ حوزهٔ مأموریت

کوچک‌ترین حادثه در حوزه‌ى مأموریّت شما مربوط به شما است و مسئولید؛ باید بتوانید پاسخگو باشید؛ منتها از شما مؤاخذه نخواهند کرد که چرا فلان سرباز فلان‌ جا خودزنى کرد؛ از شما مؤاخذه خواهند کرد اگر شما این خودزنى را دنبال نکرده باشید. خودزنى یک سرباز همه جاى دنیا هم معمول بوده که سربازى در جبهه‌ى جنگ یک وقتى به انگیزه‌هاى گوناگون ممکن است خودش را مجروح بکند امّا شما که فرمانده کلّ سپاه هستید، یا رئیس ستاد مشترک ارتش هستید، باید این قضیّه را دنبال بکنید. از فرمانده‌ نیرویتان سؤال کنید، او …

همراهی امیر با زیردستان در خوراک و کار در عین لزوم اطاعت، برخلاف طاغوت

… فرق اسلام با غیر اسلام این است که در غیر اسلام و در بساط طاغوت، آن کسى که امیر شد، وقت غذا هم که رسید، میگوید که چرب‌تر آن را بگذارید جلوى من؛ وقت غذا پختن هم که میشود، میگوید من امیرم، پس شما چه کاره‌اید؟ بروید ظرفها را بشویید، غذا را هم خودتان درست کنید. در اسلام نه، امیر و غیر امیر، غذا را با هم میخورند؛ گرسنگی هم باشد، با هم میخورند؛ کار هم باشد، با هم تقسیم میکنند امّا هر چه این گفت باید آنها عمل کنند. اطاعت از دستور فرمانده واجب است، حکم عقل است، حکم شرع است، حکم تجربه است.

قوام مسئولیت به شرط تقوا؛ پایان فرماندهی متخلف تا بالاترین سطح

… خارج شود]. تقوایى که براى مسئولیّت فعلىِ من لازم است ــ که بنده واقعاً باید پناه ببرم به خدا، به خاطر ضعفهاى فراوان خودم و روسیاهى‌هاى فراوان خودم ــ فرق میکند با تقواى فلان برادرى که فرمانده یک گردان سپاه است؛ او در همان حدّ تقواى خودش باید رعایت بکند. اگر رعایت نکرد، زیردست او میتواند مطمئن باشد که فرماندهى او ادامه پیدا نخواهد کرد؛ و به همین ترتیب تا برسد به بالا، تا برسد به خود اینجایى که بنده نشسته‌ام که اگر تخلّفى انجام بگیرد، بدون اینکه کسى بخواهد دخالتى بکند، آن توانایى‌هایى که خداى متعال داده، به خودى خود مثل برف، زیر خورشید ذوب میشود. قوام مسئولیّت در اینجا، به‌ وجود آن شرایط است؛ اگر در آن شرایط اختلال شد، اصلاً همه چیز تمام میشود. پس فرض این است که در نظام فرماندهى اسلامى باید سلسله‌مراتب، دقیق و با خاطر‌جمعى به اینکه از ناحیه‌ى فرمانده کارى بر خلاف حق انجام نمیگیرد و با ترجیح تشخیص او بر تشخیص خود و بیشتر احتمال خطا دادن در خود، تا در او [رعایت شود]؛ همه چیز بر این روال بایستى انجام …

لزوم حضور و سرکشی مستمر فرماندهان در یگان‌ها تا سطح گروهان

حضور شماها در یگانهایتان واجبِ واجب است. واجب‌ترین کارها حضور شماها است. فرمانده لشکر، تا سطح گردان و گروهان جلو برود، مرتّب سرکشى، بازرسى، نگاه [بکند]. نَفَس شما به آنها بخورد، خود این یک عالم کار میکند. همه‌اش این نیست که بروید به آنها پول بدهید. بعضى میگویند: من شب عیدى [پیش نیروها] دست خالى بروم؟ خب بله. شما خیال میکنید همه‌ی مسائل و مشکلات را پول حل میکند، یا همه‌ی اشکالات از کم‌پولى ناشى میشود؟ نه، او …

پیگیری بی‌درنگ وظایف فرماندهان شهید به دست جانشینان و همکاران

در حملات دشمن، تنی چند از فرماندهان و دانشمندان به شهادت رسیدند. جانشینان و همکاران آنان بی‌درنگ وظائف خود را پی خواهند گرفت انشاء‌الله. رژیم صهیونی با این جنایت، برای خود سرنوشت تلخ و دردناکی تدارک دید و آن را قطعاً دریافت خواهد کرد.

خدمت بی‌ریای فرمانده به رزمندگان، ویژهٔ جمهوری اسلامی در میان ارتش‌های دنیا

… این را بگذارید در کنار آن نوجوانی که سنّش را در شناسنامه زیاد میکند، برای اینکه بتواند برود جبهه؛ یا گریه میکند، التماس میکند به پدرش یا مادرش که اجازه بدهند، امضا بدهند که او برود جبهه؛ اینها را ما داشتیم. نمازهای با خشوع، گریه‌های نیمه‌شب، خدمات بی‌ریا؛ یا فرماندهی که نصفه‌شب بلند میشود می‌آید کفش رزمنده‌های خودش را واکس میزند، لباسهایشان را میشوید؛ در هیچ ارتشی در دنیا، در هیچ میدان جنگی این چیزها وجود ندارد؛ این مخصوص جمهوری اسلامی است. در لحظات آخر زندگی، آب را نمی‌خورد برای اینکه رفیق تشنه‌ا‌ش با تشنگی شهید نشود؛ آب را به او حواله میدهد و خودش تشنه شهید میشود. اینهایی که در تاریخ خواندیم، در این جنگ از نزدیک یا دیدیم یا از کسانی که دیده بودند شنیدیم.

سرداران و امرای ارتش و شهیدانی که با مقاومت در خوزستان چهرهٔ ملی شدند

… عرب بیشتر نبودند که آنجا زندگی میکردند؛ در این بیابان، در این منطقه‌ی خطرناک، بین نیروهای دشمن، اینها به نفع جمهوری اسلامی شعار میدادند و زنشان، مردشان، کودکشان، از ما که رفتیم وضو بگیریم و نماز بخوانیم استقبال میکردند. خوزستان این‌جوری عمل کرد در این منطقه. سرداران شجاع، اُمرای باارزش ارتش، شهید جهان‌آرا، شهید علی هاشمی، شهید سیّدحسین علم‌الهدیٰ، هر کدام یک جور، با انواع و اقسام فعّالیّتها، با مقاومتشان، با ایستادگی‌شان در آنجا، جزو چهره‌های ملّی شدند.

جوانان متدین و انقلابی ورودی پس از انقلاب و وظیفهٔ تقویت ارتش

امروز ارتش، دست بچّه‌های متدیّن و انقلابیِ ارتش است؛ یعنی این آقایان که حالا در فرماندهیِ ارتش هستند، غالباً جوانهای انقلابیِ ارتشند که از ورودی‌های بعد از انقلابند. البتّه تعدادی مال اندکی قبل از انقلاب [هستند] امّا غالباً مال ورودی‌های بعد از انقلابند که در ارتش وارد شده‌اند. امروز زمامِ این تشکیلات بزرگ، این سازمان باارزش دست شما است؛ هر چه میتوانید در این جهت ارتش را تقویت کنید. امروز ارتش ما، هم متدیّن‌تر از همیشه است، هم کارآمدتر از همیشه است، یعنی انصافاً هیچ تردیدی وجود ندارد. حالا آنهایی که عادت کرده‌اند به تحقیر ملّت و تکریم خائنان به ملّت، مرتّب تکرار میکنند که ارتش مدرن را رضاخان تشکیل داد. خب همین ارتش مدرن در مقابل هجوم …

تربیت فرماندهان جوان برجسته بدون دانشگاه نظامی در فضای ایمانی سپاه

… خیلی جاها عرض نمیکنم، واقع قضیّه این است. کارنامه‌ی سپاه در این مدّت در واقع نمایشگر تجربه‌ی یک ملّت است؛ یعنی اعماق شخصیّت و هویّت ملّت ایران را میتوان در این کارنامه مشاهده کرد؛ چون سپاه با ایمان و عقیده وارد میدان شد. میدانِ چه؟ میدان «مجاهدت و مقاومت». باهوش‌ترین و قویترین فرماندهان نظامی را تربیت کرد؛ این کسانی که در سنین جوانی و کمتر از سی سال، طرّاحان و به تعبیر فرنگیها استراتژیست‌های برجسته‌ی میدان جنگ در سپاه شدند، هیچ دانشگاه نظامی ندیده بودند؛ این تربیت سپاه بود، تربیت این فضا بود که فضای نورانی است، تربیت این سازمان بناگذاشته شده‌ی بر مبنای ایمان و عقیده بود؛ آن شخصیّتهای برجسته را - که هرگز ملّت ما و تاریخ ما اسم آنها را فراموش نخواهد کرد - تربیت کرد؛ این هنر سپاه است. این در زمینه‌ی جنگ؛ علاوه‌ی بر این باتدبیرترین و قویترین و بهترین مدیران کشور را هم در زمینه‌ی غیر نظامی، باز میبینیم سپاه تربیت کرده و تحویل …

توصیه به سرکشی به دانشگاه‌ها و گفت‌وگوی نزدیک با دانشجویان

… مسلح، خدمات بزرگی را انجام دادند. این دانشگاه‌ها را باید قدر بدانید. برنامه‌ها همیشه به‌روز، همیشه با نگاه به آینده، با برنامه‌ی چشم‌اندازِ واضح و روشن تنظیم شود. اساتید محترم و عزیز همه‌ی تلاش خود را بکنند. دانشجویان عزیز همه‌ی همت خود را به میدان بیاورند. فرماندهان ارشد نیروها به دانشگاه‌ها سر بزنند، با این جوانهای عزیز از نزدیک گفتگو کنند؛ برای آنها و برای این جوانها - هر دو - مفید است. ما با نگاه به شما جوانان نشاط میگیریم؛ شما هم از تجربه و درس پیشکسوتان میتوانید بهره ببرید.

شکر خدا برای گماشتن فرماندهان مؤمن و بااخلاص

… تابع خود کردن»، پدیده‌ی بسیار مهمی است؛ حقیقتاً جای سپاسگزاری دارد. نه اینکه ما آدمهای ناخالص و شائبه‌دار در طول این دورانها نداشتیم و نداریم؛ چرا، بالاخره همه جور روحیه‌ای، خُلقی در همه‌ی قشرها و همه‌ی طبقات و همه‌ی افراد وجود دارد؛ لیکن نگاه غالب، این است. من وقتی به فرماندهان عزیزمان - که شماها باشید - نگاه میکنم، واقعاً خدای متعال را شکر میکنم که به این ملت تفضل کرده و چنین عناصر مؤمن و بااخلاصی را بر این کارهای بزرگ گماشته.

تجربهٔ فرماندهانی که تا آخرین قطرهٔ خون ایستادند

امروز به حول و قوه‌ی الهی ملت ما از چنین احساسی برخوردار است و من نیروهای مسلح توانا و سرافراز خودمان را میبینم که متناسب با همین احساس شکوهمند ملی شکل گرفته‌اند. شما تجربه‌ی طولانی و پرارزش فرماندهانی را پشت سرتان دارید که اثبات کردند که تا آخرین قطره‌ی خون خودشان ایستاده‌اند. گفتن این حرفها به زبان آسان است؛ لکن در میدان عمل مردان پولادین، مردان صاحب عزم، مردانی که سخن خود را در عمل تصدیق کنند، لازمند تا بتوانند این گفته‌ها و این شعارها را در عمل خودشان محقق کنند. اینجور افراد را شما در ارتش سرافرازتان، در سپاه پاسداران انقلابی …

سرمشق بودن فرماندهان در رفتار شایسته و ضابطه‌گرایی

… بر اساس ارزشهاى معنوى، رواج روزافزون داشته باشد. عناصر سپاه باید به اقتضاى وظیفه‌اى که براى آنان تعریف شده، داراى درک و تشخیص و شمّ سیاسى بار آیند و در عین‌ حال از هرگونه ورود در دسته‌بندى‌هاى سیاسى که براى هر سازمان نظامى، سمّ مهلک است، بشدّت پرهیز کنند. فرماندهان باید در همه‌ى رفتارهاى شایسته، سرمشق دیگران باشند و نظامى‌گرى و پرهیزکارى و ضابطه‌گرایى را در عمل به دیگران بیاموزند.

لزوم دقت فرمانده در صدور دستور درست و دقیق

آن دستوردهنده هم باید حواسش جمع باشد که چه دستور میدهد، درست دستور بدهد، دقیق دستور بدهد. تعدّى و تجاوز و تخطّى از حدود و مانند اینها همه جا بد است، در لباس نظامى و انتظامى بدتر است و شما که لباس پاسداران تنتان است ــ چه وظیفه‌ها، چه برادران پاسدار رسمى ــ بیش از دیگران باید این چیزها را رعایت کنید. انضباط چیز واجب و لازمى است.

فرض نگفتن خلاف حق و تقوا از سوی فرمانده در نظام اسلامی

… و لُر هم هستند، خود ایشان ممکن است چمدان او را هم بردارد. این اسلامى است، این انقلابى است؛ انقلاب این است؛ توجّه میکنید. انقلاب این نیست که ما بگوییم «نه آقا، فرمانده گفته، براى خودش گفته»؛ نخیر، این ضدّ انقلابى است؛ فرمانده وقتى گفت، باید موبه‌مو اجرا بشود. البتّه فرض این است که در نظام اسلامى، فرمانده بر خلاف حق و تقوا چیزى هم نمیگوید؛ مفروض هم این است. اگر خلاف این ثابت شد، از جایى دیگر باید کار درست بشود؛ وَ فَوقَ کُلِّ ذی عِلمٍ عَلیم.[18]

وابستگی انضباط و آمادگی رزمی به قوت و ارادهٔ فرماندهی نه امکانات خارجی

… آمادگى روزافزون داشته باشند؛ در مورد سلاح و تجهیزات هم هر چه امکانات کشور ایجاب بکند و اجازه بدهد. آن چیزى که در آن، منتظر هیچ عامل دیگرى شما میتوانید نمانید، استحکام سازمان‌دهى، آمادگى رزمى دائمى، آموزش کامل، حفظ حدود و ضوابط نظامى و انضباط کامل نظامى است. اینها چیزهایى نیست که براى ما بخواهند تولید کنند یا بخواهند از خارج بیاورند یا محتاج به سرمایه‌گذارى مادّى فوق‌العاده‌اى باشد؛ این مربوط به قوّت فرماندهى و اراده‌ى فرماندهى و تلاش پیگیر و کار مخلصانه و دلسوزانه‌ى مسئولان است؛ این را باید تأمین کنید.

لزوم حضور دائم و مراقبت فرماندهان در محل مأموریت

… سپرده است، شما حق ندارید این امانت را همین‌طور بیندازید و به امید تقدیر رها کنید و به کار دیگرى و به فکر دیگرى بپردازید؛ نخیر، اگر بعضى از فرماندهان در آن نقطه‌اى که مأموریّت آنها است، حضور پیدا نکنند یا مرتّب حضور پیدا نکنند، خیانت کرده‌اند. این خیانت است. اگر آنجایى که دست شما سپرده شده، نمیتوانید حضور پیدا کنید، بیایید مشخّص کنید و بگویید تا نتوانستنِ شما را علاج کنند. باید به‌طور دائم، با دقّت، با مراقبت، آنجایى که هستید و در آن حیطه‌اى که دست شما است، حضور داشته باشید؛ [اگر] غیر از این باشد، خیانت شده. خیال نکنید خیانت در امانت چیز عجیب‌غریبى است؛ خیانت در امانت که شاخ‌ودُم ندارد. کوتاهى کردن ‌-هر نوع کوتاهى- در حراست از آن چیزى که در اختیار شما است، خیانت است؛ این خیانت است. و خیانت در امانت از هیچ کس پسندیده و پذیرفته و مقبول نیست.[اگر] فرمانده یک …