… هم زدم، ...... ــ نمیدانم جنابعالی دیدید آنها را یا نه ــ میبینم آنجا ایشان با همهی دقّتی که دارند که واقعاً هم بجا است، یک جاهایی میگویند مثلاً این دیگر جزو زبان شده؛ غلط هم هست، [امّا] نمیشود آن را کاری کرد. نمونههایی دارد که ...... حق با ایشان است؛ یعنی وقتی چیزی جزو زبان شد، نمیشود این را از بدنهی زبان بیرون کشید؛ این اصلاً عملی نیست. یعنی یک اختلالی به وجود میآید لکن این خودش یک مصیبت است. ما نباید بگذاریم یک غلط، جزو زبان بشود.
نمونهٔ تعبیر نادرست «لازم به ذکر است» و جاافتادن آن
من میبینم گاهی اوقات یک چیزی، یک ترکیب نه فقط غلط، بلکه یک ترکیب زشتی ــ یک غلط زیبا داریم مثلاً، یک غلط زشت داریم؛ آن بد است که هم غلط باشد، هم زشت باشد ــ میآید در زبان، هر کاری هم میکنی جمع نمیشود. حالا از باب نمونه آن جملهای که بنده روی آن حسّاسیّت پیدا کردم؛ «لازم به ذکر است» که زیاد تکرار میکنم. بارها به افراد گوناگون گفتیم آخر شما چرا میگویید «لازم به ذکر است»؛ مثال برایشان زدیم، فایده ندارد. یکجا نمیگویند. حالا در خبر الحمدلله جمع شد. هر دفعهای که میگفتند «لازم به ذکر است»، مثل اینکه یک چیزی را، مثلاً یک جوالی را در گوش من فرو میکردند، واقعاً! ولی خب وقتی این جزو زبان شد، نمیشود با آن کاری کرد. حالا لغتی [ممکن …
اصلاح کلمات غلط و تبدیل ترکیبات مجهول به معلوم
… [خوب است]. حالا آن میزگرد اگر باشد که اهل فن بفهمند، تبادل بشود، یک قدری بهتر هم هست. میدانید؛ از تلویزیون، آموزش به معنای دقیق آن عملی نیست، چون کسی برای فراگیری آنجا نمینشیند، لکن یک چیزهایی هست که جز در تلویزیون هم نمیشود گفت. بحثهای کلاس درسی نیست؛ کاربردهای وسیعی دارد: غلط بودن بعضی از کلمات، درست بودن بعضی از کلمات، جایگزینی بعضی از کلمات به جای بعضی دیگر؛ مثل همین ترکیبات مجهولی که دیدم حالا آقایان یکقدری حسّاسیّت دارند که «ترکیبات مجهولی» تبدیل بشود به ترکیبات مبنی للفاعل و فاعلی و بهاصطلاح معلوم؛ [این] خوب است.[19]