آن ملّتى که از عزّت و شرف خود دفاع نکند، از هدفهاى خود دست بکشد، از گردنکلفتهاى عالم بترسد و حرف خود را پس بگیرد و در میدان مواجهه عقبنشینى بکند، سرنوشت این ملّت چیز دیگرى خواهد بود؛ نتایجى که براى او حاصل میشود، غیر از آن چیزى خواهد بود که امروز براى ملّت ایران حاصل شده. این، نتیجهی کارهاى شما ملّت ایران است. و هر کسى و هر گروهى در میان این ملّت بزرگ که تلاش بیشترى کرده است، در افتخارات و پیروزیها سهم بیشترى دارد. خب، ما همین حرف را نقطهی شروع و عزیمت خودمان براى آینده قرار بدهیم. برادران عزیز! حرف یک کلمه است و این است که اگر امروز ملّت ایران در دنیا عزیز است، اگر رهبر ما با ارتحال خود، دنیا را تکان میدهد، اگر مهمانان خارجى، ناظران خارجى، با زبان ستایش راجع به شماها حرف میزنند، ناشى از تلاش و مجاهدت شما است. آن روزى که شما شهید میدادید، در جبهه حضور پیدا میکردید، هزارها، دهها هزار، صدها هزار در صحنههاى انقلاب حضور پیدا میکردید، بعضیها کوتهبین بودند؛ نمیدانستند فواید این تحرّک انقلابى چیست. کوتهبینى واقعاً بلاى بزرگى است: انسان حال را ببیند، آینده را نبیند؛ چیزهاى نقد را ببیند، چیزهاى بلندمدّت را نبیند؛ این آفت بزرگى است براى عقل انسان و سعادت انسان.عقل
نامهای دیگر: عقل معاش، عقل و عاطفه، عقل و علم، عقل و قلب
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
نیروی خرد انسان و جایگاه آن در دین و زندگی.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۰۴/۲۵
سیر زمانی
از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳۱۳۶۸۱۴۰۳
فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
عقل، این سیاسیبازیها و سیاسیکاریهای متعارف نیست؛ اینها خلاف عقل است. «العقل ما عبد به الرّحمن و اکتسب به الجنان»؛[10] عقل این است که انسان را به راه راست هدایت میکند. اشتباه میکنند آن کسانی که خیال میکنند با سیاسیکاری، عقلائی عمل میکنند؛ نه، عقل آن چیزی است که راه عبادت خدا را هموار میکند. شاخصش هم برای ما، بین خودمان و خدا، این است که نگاه کنیم ببینیم در بیان این حرف اخلاص داریم یا نه؟ به فکر خدائیم یا نه؟ من دارم برای خاطر خدا، رضای خدا حرف میزنم یا برای خاطر جلب توجه شما دارم حرف میزنم؟ برای خاطر خداست یا برای خاطر دل مستمع و غیر مستمع است؟ معیارش این است. به خودمان مراجعه کنیم؛ اقضی القضات نسبت به انسان، خودِ انسان است. خودمان را فریب ندهیم؛ بفهمیم چه کار میکنیم؛ بفهمیم چه میگوئیم؛ چه حرکتی میکنیم.تمدن نوین اسلامی - آن چیزی که ما میخواهیم عرضه کنیم - در بخش اصلی، از این چیزها تشکیل میشود؛ اینها متن زندگی است؛ این همان چیزی است که در اصطلاح اسلامی به آن میگویند: عقل معاش. عقل معاش، فقط به معنای پول در آوردن و پول خرج کردن نیست، که چگونه پول در بیاوریم، چگونه پول خرج کنیم؛ نه، همهی این عرصهی وسیعی که گفته شد، جزو عقل معاش است. در کتب حدیثىِ اصیل و مهم ما ابوابی وجود دارد به نام «کتابالعشرة»؛ آن کتابالعشرة دربارهی همین چیزهاست. در خود قرآن کریم آیات فراوانی وجود دارد که ناظر به این چیزهاست.شاهدها (۴ پاراگراف)
لزوم داوری عقل در تطبیق خلافت با معیارهای قرآن
ملّت اسلامى در تمام دوران چندصدسالهاى که چیزى به نام خلافت بر آنها حکومت میکرد ــ [یعنى] تا قرن هفتم که خلافت عبّاسى بود؛ البتّه بعد از انقراض خلافت عبّاسى، باز گوشه و کنار یک چیزهایى به نام خلافت وجود داشت؛ [مثل] زمان ممالیک در مصر و تا مدّتها بعد هم در بلاد عثمانى و جاهاى دیگر ــ آن چیزى که احتیاج داشتند بفهمند، این بوده که عقل را قاضى کنند تا بفهمند آیا آنچه در قرآن ــ کتاب الهى ــ و احادیث مسلّمه راجع به اسلام و اولیاى امور از نظر اسلام هست، تطبیق میکند با واقعیّت موجود یا تطبیق نمیکند. این خیلى چیز مهمّى است. به نظر بنده امروز هم مسلمانها همین را کم دارند.تفکر در جایی که دین گفته، خود جزو نقشهٔ دین
… ــ که بنده قبول ندارم اینها روشنفکرى است ــ روى تعبّد اسلامى تأمّل بکنند که «حالا تعبّد یعنى چه؟ پس عقل ما چه میشود؟» این ناشى از نفهمیدن حقیقت مسئله در زندگى و راه زندگى است. آنجایى که نقشه دست شما میدهند میگویند اینجورى عمل کنید، باید اینجورى عمل کنید؛ آنجایى که در نقشه نوشته فکر بکنید، باید فکر کنید و به مقتضاى فکرتان عمل کنید؛ این هم جزو نقشه است؛ آنجایى که گفتند نه، بیخود فکر نکنید، فکرتان به جایى نمیرسد؛ تعبّد به شما میگوید که شما جز این راهى ندارید.لزوم فکر و حرکت با هدایت عقل در همهٔ امور زندگی
در همهى امور زندگى باید فکر کرد و با هدایت عقل حرکت کرد، مگر در آنجایى که شارع مقدّس به شما میگوید آقا این کار را بکن، باید کرد. آنجا میدان، میدان تعبّد است و هیچ عامل دیگرى از جمله عقل انسانى در آنجا کارایى ندارد. اگر ما این را متوجّه باشیم، و تقوا و پرهیزکارى و حرکت بر طبق رضاى الهى را هدف قرار بدهیم، تمام مقاصد برآورده خواهد شد.پیش بردن انسان با عقل تغذیهشده از نور وحی
… و آن هم یکى است. این، صورت توحید است؛ باطن توحید یک اقیانوس بیکرانهاى است که اولیاى خدا در آن غرق میشوند. توحید وادى بسیار باعظمتى است امّا در چنین وادى باعظمتى، باز از مؤمنین، مسلمین، موحّدین خواستهاند که با تکیهى به تفکّر و تدبّر و تعقّل پیش بروند. واقعاً هم عقل و تفکّر میتواند انسان را پیش ببرد. البتّه در مراحل مختلف عقل تجهیز میشود و تغذیه میشود به نور وحى و نور معرفت و آموزشهاى اولیاى خدا، لکن بالاخره عقل است که پیش میرود؛ بدون عقل نمیشود هیچ جا رفت.