طلوع آتش از باطن ذات انسان، نه شبیه عذابهای دنیایی
این طور نیست که عذاب آخرت شبیه عذابهای دنیایی باشد که مامورین بیایند، بکشندش و ببرندش، و از باطن خود- ذات انسان- آتش طلوع میکند. اساس جهنم، انسان است، و هر عملی که از انسان صادر میشود بر شدت و مدت عمل، بر شدت و مدت عذاب میافزاید. اگر یک کافری را سر خود بگذارند تا آخر عمر فساد بکند، آن شدت آن عذابی که برای او پیدا میکند، بسیار بالاتر است از آن کسی که جلویش را بگیرند و همین حال …
آگاهی از ریشهٔ عذاب، مجازات دنیوی را رحمت نشان میدهد
… حَتّی لا تَکُونَ فِتْنَه بزرگترین رحمت است بر بشر. آنهایی که خیال میکنند که این آسایش دنیایی رحمت است و بودن در دنیا و خوردن و خوابیدن حیوانی رحمت است، آنها میگویند که اسلام چون رحمت است، نباید حدود داشته باشد، نباید قصاص داشته باشد، نباید آدمکشی بکند. آنهایی که ریشه عذاب را میدانند، آنهایی که معرفت دارند که مسائل عذاب آخرت وضعش چی است، آنها میدانند که حتی برای این آدمی که دستش را میبرند برای این کاری که کرده است، این یک رحمتی است. رحمتش در آن طرف ظاهر میشود. برای آن کسی که فساد کن است، اگر او را از بین ببرند یک رحمتی است بر او. این طور نیست که این جنگهای پیغمبر مخالف با رحمهً للعالمین باشد، مُوَکِّدِ رحمهً للعالمین است. الْجَنَّهُ تَحْتَ ظِلالِ السُّیُوفْ[2]، ممکن است یک معنایش هم …
مجازات تعدی به مظلومان و سختی بیتصور مجازات اخروی
… است که از این امتحانی که خدای تبارک و تعالی ما را در معرض آن قرار داده است از عهده برآییم؛ و بسیار مراقبت میخواهد که مبادا خدای نخواسته ما از امتحان بد درآییم. اگر از امتحان بد درآییم، ممکن است که باز عنایت خدا برگردد، آزادی سلب شود، استقلال گرفته بشود. همین دنیا ممکن است که ما اگر- چنانچه- بر خلاف موازین الهی رفتار کنیم و این آزادی را اسباب دست برای تعدی به مظلومان قرار بدهیم، در همین دنیا ممکن است ما مجازات بشویم. و امید است که در همین دنیا مجازات بشویم، مجازات ما به عالم دیگر نرسد! مجازات عالم دیگر غیر از این مجازاتهاست! ما نمیتوانیم تصور آن مجازاتها را بکنیم. اگر ما خطاکار هستیم- خدایا! اگر ما خطاکار هستیم، اگر این آزادی را ما وسیله قرار دهیم از برای تعدی به مظلومان، و لو یک نفر باشد، تعدی به زیردستان، و لو یک نفر باشد- خدایا! ما را در همین عالم عذاب کن، نگذار برسد به عالم دیگر.
ناچیزی عمر دنیوی حتی با زندگی هارونالرشید در برابر عذاب بیپایان
… میکنید؟ صد و بیست سال؟ و حال اینکه صد و بیست ساله در بین ما نیست! در بین مردم هم خیلی خیلی کماند- حالا ما فرض میکنیم صد و بیست سال؛ شما صد و بیست سال با خدعه و فریب توانستید یک زندگی [داشته باشید]؛ چه زندگیای؟ چه زندگیای؟ یک زندگی طلبگی! یک زندگی مبتذل! ما فرض میکنیم یک زندگی مثل هارون الرشید- این طور فرض میکنیم که- یک زندگیای شما صد و بیست سال عمر میکنید و یک زندگیای پیدا میکنید مثل هارون الرشید! صد و بیست سال در مقابل غیر متناهی چه نسبتی دارد؟ بَعدش غیر متناهی معذبید! اگر چنانچه به دیانت اسلام اعتقاد دارید، اگر اعتقاد انسان باقی ماند و این طور چیزها، خوب، فشارها وارد میکند.