رفتن به محتوای اصلی

عدالت اجتماعی

نام‌های دیگر: عدالت حداکثری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رفع تبعیض و فقر و برخورداری همهٔ اقشار از امکانات جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۷/۰۴/۳۱

سیر زمانی

از ۱۳۶۷ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۷۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در مسائل داخلى مهم‌‌ترین و اصلى‌‌ترین مسئله‌‌اى که امام بر روى آن تکیه میکنند، مسئله‌‌ى عدالت اجتماعى است و از بین رفتن تمایزات فقر و غنا به شکل وحشتناکى که بر اثر تحمیل دشمنان در این جامعه به وجود آمده و متأسّفانه همچنان در بخش مهمّى هنوز ادامه دارد. عدالت اجتماعى یعنى در جامعه فقیر نباشد؛ یعنى خیرات و برکات جامعه تنها به سود یک دسته‌‌ى از مردم و به زیان اکثریّت قاطع مردم مصرف نشود. عدالت اجتماعى یعنى اینکه در جامعه‌‌ى اسلامى از همه‌‌ى برکاتى که در این جامعه هست، قشرهاى عظیم مردم بتوانند استفاده کنند و بهره ببرند و استعدادهاى آنها شکوفا بشود. محرومان و پابرهنگان مورد توجّه ویژه‌‌ى امام امّتند؛ اینها لشکریان اصلى و حقیقى انقلابند؛ اینها کسانى هستند که در طول تاریخ، پشت سر پیغمبرها، همینها ایستاده‌‌اند؛ آنها کسانى هستند که دشمنان و مخالفان پیغمبران، آنها را «ارذلون»[5] یعنى طبقات پست معرّفى میکردند امّا پیغمبران عظیم‌‌الشّأن الهى آنها را خودى‌‌هاى نهضت و در حرکت الهى خودشان میدانستند و همّتشان براى آنها بود. عدالت اجتماعى یعنى آن چیزى که در آیه‌‌ى قرآن به ‌‌عنوان هدف از ارسال رسل و بعثت انبیا معرّفى شده است: لَقَـد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّنـتِ وَ اَن‌زَلن‌ـا مَعَهُمُ الکـِتبَ وَ المیزانَ لِیَقومَ النّـاسُ بِالقِسط؛[6] آمدن پیغمبران براى این است که در جامعه قسط باشد، عدالت اجتماعى باشد. پیغمبران آمده‌‌اند تا گردن‌‌کلفت‌هاى جامعه، مفت‌‌خورهاى جامعه، زالوصفتان جامعه، استثمارگران جامعه، زراندوزان جامعه، بى‌‌دردان و بى‌‌غمان مرفّه جامعه را سر جاى خودشان بنشانند و مستضعفان، محرومان و پابرهنگان را به حقوقشان برسانند؛ این بایستى هدف اصلى انقلاب باشد. در قوانین، در اجرائیّات، در برخورد مأمورین با مردم، در ارزش‌‌گذارى در سطح جامعه، در گفتن‌‌ها، در تبلیغ‌ها [عدالت اجتماعی] باید در رأس امور قرار بگیرد. اگر عدالت اجتماعى در جامعه‌‌اى نباشد، هدف اعلاى دین، یعنى تکامل انسانى، به ‌‌هیچ ‌‌وجه به دست نخواهد آمد در سطح عموم جامعه؛ و خاصیّت بزرگ و نشانه‌‌ى بزرگ جامعه‌‌ى اسلامى در مقابل جامعه‌‌ى طاغوتى همین است. جامعه‌‌ى اسلامى آن جامعه‌‌اى است که وقتى نگاه میکنند، در آن از تبعیض و ظلم و نابرابرى‌‌ها هیچ نشانه‌‌اى نباشد؛ در آن از فقر، از محرومیّت خبرى نباشد. ما باید همّت کنیم. استکبار جهانى و ایادى و مزدورانش در این سالهاى بعد از انقلاب با پیش آوردن مسائل و مشغولیّتهاى فراوان، ما را از این کار عقب انداختند. ما باید در این ده سال در این زمینه بیش از این پیش میرفتیم. این یک پیام بسیار مهمّى است.
عدالت اجتماعى بدین معنى است که فاصله‌ی ژرف میان طبقات و برخورداری‌هاى نابه‌حق و محرومیّتها از میان برود و مستضعفان و پابرهنگان که همواره مطمئن‌ترین و وفادارترین مدافعان انقلابند، احساس و مشاهده کنند که به سمت رفع محرومیّت، حرکتى جدّى و صادقانه انجام میگیرد. با قوانین لازم و تأمین امنیّت قضائى در کشور، بساط تجاوز و تعدّى به حقوق مظلومان و دست‌اندازى به حیطه‌ی مشروع زندگى مردم جمع شود، همه کس احساس کند که در برابر ظلم و تعدّى میتواند به ملجأیى مطمئن پناه برد و همه کس بداند که با کار و تلاشِ خود خواهد توانست زندگى مطلوبى فراهم آورد.
یکى دیگر این است که ما صحنه‌ی جامعه را از سه دشمن بزرگ، یعنى فقر و ناامنى و بی‌سوادى، پاک کنیم. هر جامعه‌ی عقب‌افتاده‌اى سه دشمن اساسى دارد که فقر است و ناامنى است و بی‌سوادى؛ این را باید از جامعه برطرف کنیم؛ باید براى این برنامه‌ریزى بشود و کار بشود، تلاش بشود، همه‌ی اینها ارزش است، اینها ارزشهاى اسلامى است. ناامنى براى یک کشور ‌-انواع و اقسام ناامنی‌ها: چه ناامنى قضائى، چه ناامنى شغلى، چه ناامنى مدنى- برخلاف توصیه‌ی اسلام و یک ضدّارزش است، باید براى آن کار بشود؛ بی‌سوادى هم همین‌جور؛ فقر هم همین‌جور. مبارزه‌ی با فقر غیر از عدالت اجتماعى است؛ اشتباه نشود. عدالت اجتماعى یک ارزش بالاتر است؛ یعنى استقرار عدل در جامعه و از بین رفتن هرگونه تبعیضى. و این یک مسئله‌ی دیگر است.

وظیفهٔ نظام اسلامی در پر کردن شکاف اقتصادی و اجتماعی فقیر و غنی

… محروم و پابرهنگان که بار اصلى انقلاب و کشور را همیشه بر دوش داشته‌اند، حقّاً شایسته‌ى خدمت و سزاوار صمیمیّت‌اند؛ در تمام برنامه‌ها و تصمیم‌ها، پیش از هر چیز لازم است استیفاء حقوق و تأمین رفاه و آسایش و رشد مادّى و معنوى و حفظ عزّت و شرف آنان مورد توجّه باشد. اگر در دورانهاى گذشته همه‌ى سرمایه‌ها و پول و شغل و تحصیل و عمران و خلاصه همه‌ى خیرات در جهت منافع مرفّهین به کار میرفت و قشرهاى ضعیف ــ یعنى اکثریّت ــ همواره به فراموشى سپرده میشدند، نظام اسلامى بعکس باید تمام همّت خود را به پُر کردن شکافهاى عمیق اقتصادى و اجتماعى میان فقیر و غنى مصروف کند و سرمایه‌هاى مادّى و معنوى کشور را در راه خدمت به پابرهنگان که حقّ حیات به گردن کشور دارند، به کار اندازد. هر لحظه‌اى از عمر مسئولان که در خدمت مردم صرف کار و اندیشه شود، به عبادت صرف شده است و کارگزاران کشور که خدمتگزارى مردم، بزرگ‌ترین افتخار آنان است، باید لحظه‌اى را از این عبادت خالى نگذارند.

لزوم استقرار عدالت اجتماعی به شکل کامل اسلامی

ما باید مملکت خودمان را، این سرزمین اسلامى را، از جهت مادّى و معنوى، آن‌چنان بسازیم و آباد کنیم که همه‌ى ملّتهاى دنیا تصدیق کنند که اسلام قادر به سازندگىِ یک ملّت و یک کشور به بهترین وجه است. باید عدالت اجتماعى در این کشور به همان شکل اسلامىِ کامل استقرار پیدا کند. امروز هم خیلى پیش رفته‌ایم، خیلى دستهاى ظالم کوتاه شده، لکن باز هم راه‌هایى در مقابلمان داریم. باید طبقات محروم و پابرهنه‌ى جامعه احساس کنند که اسلام پشتیبان آنها است، اسلام نجات‌بخش آنها است؛ باید از همه‌ى جهات مادّى و معنوى و صنعتى و کشاورزى و فرهنگى، این کشور در حدّ شایسته‌ى مسلمانى رشد کند. بحمدالله‌ مسئولین دلسوزند، مسئولین با جان‌فشانى مشغول کار …

استقرار عدالت اجتماعی و قسط فوری‌ترین هدف نظام اسلامی

۳) فورى‌ترین هدف تشکیل نظام اسلامى، استقرار عدالت اجتماعى و قسط اسلامى است. قیام پیامبران خدا و نزول کتاب و میزان الهى براى همین بود که مردم از فشار ظلم و تبعیض و تحمیل نجات یافته، در سایه‌ى قسط و عدل زندگى کنند و در پرتو آن نظام عادلانه، به کمالات انسانى نائل آیند. دعوت به نظام اسلامى، منهاى اعتقادى راسخ و عملى پیگیر در راه عدالت اجتماعى، دعوتى ناقص، بلکه غلط و دروغ است و هر نظامى هر چند با آرایش اسلامى، اگر تأمین قسط و عدل و نجات ضعفا و محرومین در سرلوحه‌ى برنامه‌هاى آن نباشد، غیر اسلامى و منافقانه است. و از همین جا …

برابری در برابر قانون و امکانات و جلوگیری از نفوذ ثروت در سیاست

در نظام اسلامى باید همه‌ى افراد جامعه در برابر قانون و در استفاده از امکانات خداداد میهن اسلامى یکسان و در بهره‌مندى از مواهب حیات، متعادل باشند؛ هیچ صاحب‌قدرتى قادر به زورگویى نباشد و هیچ‌ کس نتواند بر خلاف قانون، میل و اراده‌ى خود را به دیگران تحمیل کند؛ طبقات محروم و پابرهنگان جامعه، مورد عنایت خاصّ حکومت باشند و رفع محرومیّت و دفاع از آنان در برابر قدرتمندان، وظیفه‌ى بزرگ دولت و دستگاه قضائى محسوب شود؛ هیچ ‌کس به‌ خاطر تمکّن مالى، قدرت آن را نیابد که در امور سیاسى کشور و در مدیریّت جامعه دخالت و نفوذ کند و هیچ تدبیر و حرکتى در جامعه، به افزایش شکاف میان فقرا و اغنیا نینجامد؛ پابرهنگان، حکومت اسلامى را پشتیبان و حامى خود حس کنند و برنامه‌هاى آن را در جهت رفاه و رفع محرومیّت خود بیابند.

خصوصیت جدایی‌ناپذیر جمهوری اسلامی که مسئولان نباید از آن غافل شوند

امام بزرگوار ما این را یکى از اساسى‌ترین مسائل جمهورى اسلامى دانسته و قوى‌ترین بیانات را در ‌این باره ایراد نموده‌اند و این، خصوصیّت غیر قابل تفکیک جمهورى اسلامى است. هیچ حائلى نباید بتواند مسئولین نظام و مدیران بخشهاى مختلف آن را از این هدف اساسى غافل کند. پابرهنگان و کوخ‌نشینان و اکثریّت مردم ما که بر اثر سیاستهاى خائنانه و خانه‌برانداز رژیم ستم‌شاهى در فقر و محرومیّت به سر میبرند، همواره صادق‌ترین و بااخلاص‌ترین یاوران این انقلاب و این نظام بوده‌اند و هستند و نظام اسلامى باید رفع محرومیّت از آنان را در صدر …

عدل برای همه همراه با کمک ویژه به قشرهای ستمدیده و عقب‌مانده

ما باید در جهت کمک به محرومین جامعه حرکت کنیم. درست است که در جامعه‌ى اسلامى عدل براى همه هست، یعنى شما اگر ببینید که دزدى دارد از دیوار یک کسى بالا میرود که فرضاً تمکّنى هم دارد، شما جلوی دزد را خواهید گرفت و نمیگویید که حالا برود از خانه‌ی این شخص دزدى کند؛ یا [اگر] ببینید که یک فرد متوسّط و معمولىِ جامعه مورد ستم قرار بگیرد ــ جلوى ستم به ‌هر حال باید گرفته بشود ــ منتها ببینیم در وضع جامعه‌ی ما، در نظام اجتماعى ما، در تاریخ ما چه کسى، کدام قشر، کدام طبقات بیشتر مورد ظلم و ستم و بى‌عدالتى قرار داشتند و عقبند و به آنها باید کمک بشود. روشن است که قشرهاى پابرهنه‌ى کشور، محرومین کشور و کسانى هستند که على‌رغم حقّ برابرشان با دیگر اعضاى این خانواده به آنها در طول سالیان دراز ظلم شده! در این کشور فامیلها حکومت میکردند، در این کشور قشرهاى بالا و مقتدر حکومت میکردند، در این کشور خوانین حکومت میکردند، در این کشور کمپانى‌دارها حکومت میکردند، قدرت دست آنها بوده، قانون به نفع آنها بوده. همه چیز بایستى در جهت عکس حرکت کند؛ ثروت مملکت، همّت مملکت، …