در مسائل داخلى مهمترین و اصلىترین مسئلهاى که امام بر روى آن تکیه میکنند، مسئلهى عدالت اجتماعى است و از بین رفتن تمایزات فقر و غنا به شکل وحشتناکى که بر اثر تحمیل دشمنان در این جامعه به وجود آمده و متأسّفانه همچنان در بخش مهمّى هنوز ادامه دارد. عدالت اجتماعى یعنى در جامعه فقیر نباشد؛ یعنى خیرات و برکات جامعه تنها به سود یک دستهى از مردم و به زیان اکثریّت قاطع مردم مصرف نشود. عدالت اجتماعى یعنى اینکه در جامعهى اسلامى از همهى برکاتى که در این جامعه هست، قشرهاى عظیم مردم بتوانند استفاده کنند و بهره ببرند و استعدادهاى آنها شکوفا بشود. محرومان و پابرهنگان مورد توجّه ویژهى امام امّتند؛ اینها لشکریان اصلى و حقیقى انقلابند؛ اینها کسانى هستند که در طول تاریخ، پشت سر پیغمبرها، همینها ایستادهاند؛ آنها کسانى هستند که دشمنان و مخالفان پیغمبران، آنها را «ارذلون»[5] یعنى طبقات پست معرّفى میکردند امّا پیغمبران عظیمالشّأن الهى آنها را خودىهاى نهضت و در حرکت الهى خودشان میدانستند و همّتشان براى آنها بود. عدالت اجتماعى یعنى آن چیزى که در آیهى قرآن به عنوان هدف از ارسال رسل و بعثت انبیا معرّفى شده است: لَقَـد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّنـتِ وَ اَنزَلنـا مَعَهُمُ الکـِتبَ وَ المیزانَ لِیَقومَ النّـاسُ بِالقِسط؛[6] آمدن پیغمبران براى این است که در جامعه قسط باشد، عدالت اجتماعى باشد. پیغمبران آمدهاند تا گردنکلفتهاى جامعه، مفتخورهاى جامعه، زالوصفتان جامعه، استثمارگران جامعه، زراندوزان جامعه، بىدردان و بىغمان مرفّه جامعه را سر جاى خودشان بنشانند و مستضعفان، محرومان و پابرهنگان را به حقوقشان برسانند؛ این بایستى هدف اصلى انقلاب باشد. در قوانین، در اجرائیّات، در برخورد مأمورین با مردم، در ارزشگذارى در سطح جامعه، در گفتنها، در تبلیغها [عدالت اجتماعی] باید در رأس امور قرار بگیرد. اگر عدالت اجتماعى در جامعهاى نباشد، هدف اعلاى دین، یعنى تکامل انسانى، به هیچ وجه به دست نخواهد آمد در سطح عموم جامعه؛ و خاصیّت بزرگ و نشانهى بزرگ جامعهى اسلامى در مقابل جامعهى طاغوتى همین است. جامعهى اسلامى آن جامعهاى است که وقتى نگاه میکنند، در آن از تبعیض و ظلم و نابرابرىها هیچ نشانهاى نباشد؛ در آن از فقر، از محرومیّت خبرى نباشد. ما باید همّت کنیم. استکبار جهانى و ایادى و مزدورانش در این سالهاى بعد از انقلاب با پیش آوردن مسائل و مشغولیّتهاى فراوان، ما را از این کار عقب انداختند. ما باید در این ده سال در این زمینه بیش از این پیش میرفتیم. این یک پیام بسیار مهمّى است.عدالت اجتماعی
نامهای دیگر: عدالت حداکثری
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
رفع تبعیض و فقر و برخورداری همهٔ اقشار از امکانات جامعه.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران— ۱۳۶۷/۰۴/۳۱
سیر زمانی
از ۱۳۶۷ تا ۱۴۰۳۱۳۶۷۱۴۰۳
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
عدالت اجتماعى بدین معنى است که فاصلهی ژرف میان طبقات و برخورداریهاى نابهحق و محرومیّتها از میان برود و مستضعفان و پابرهنگان که همواره مطمئنترین و وفادارترین مدافعان انقلابند، احساس و مشاهده کنند که به سمت رفع محرومیّت، حرکتى جدّى و صادقانه انجام میگیرد. با قوانین لازم و تأمین امنیّت قضائى در کشور، بساط تجاوز و تعدّى به حقوق مظلومان و دستاندازى به حیطهی مشروع زندگى مردم جمع شود، همه کس احساس کند که در برابر ظلم و تعدّى میتواند به ملجأیى مطمئن پناه برد و همه کس بداند که با کار و تلاشِ خود خواهد توانست زندگى مطلوبى فراهم آورد.یکى دیگر این است که ما صحنهی جامعه را از سه دشمن بزرگ، یعنى فقر و ناامنى و بیسوادى، پاک کنیم. هر جامعهی عقبافتادهاى سه دشمن اساسى دارد که فقر است و ناامنى است و بیسوادى؛ این را باید از جامعه برطرف کنیم؛ باید براى این برنامهریزى بشود و کار بشود، تلاش بشود، همهی اینها ارزش است، اینها ارزشهاى اسلامى است. ناامنى براى یک کشور -انواع و اقسام ناامنیها: چه ناامنى قضائى، چه ناامنى شغلى، چه ناامنى مدنى- برخلاف توصیهی اسلام و یک ضدّارزش است، باید براى آن کار بشود؛ بیسوادى هم همینجور؛ فقر هم همینجور. مبارزهی با فقر غیر از عدالت اجتماعى است؛ اشتباه نشود. عدالت اجتماعى یک ارزش بالاتر است؛ یعنى استقرار عدل در جامعه و از بین رفتن هرگونه تبعیضى. و این یک مسئلهی دیگر است.شاهدها (۲۰۹ پاراگراف)
عدل برای همه همراه با کمک ویژه به قشرهای ستمدیده و عقبمانده
ما باید در جهت کمک به محرومین جامعه حرکت کنیم. درست است که در جامعهى اسلامى عدل براى همه هست، یعنى شما اگر ببینید که دزدى دارد از دیوار یک کسى بالا میرود که فرضاً تمکّنى هم دارد، شما جلوی دزد را خواهید گرفت و نمیگویید که حالا برود از خانهی این شخص دزدى کند؛ یا [اگر] ببینید که یک فرد متوسّط و معمولىِ جامعه مورد ستم قرار بگیرد ــ جلوى ستم به هر حال باید گرفته بشود ــ منتها ببینیم در وضع جامعهی ما، در نظام اجتماعى ما، در تاریخ ما چه کسى، کدام قشر، کدام طبقات بیشتر مورد ظلم و ستم و بىعدالتى قرار داشتند و عقبند و به آنها باید کمک بشود. روشن است که قشرهاى پابرهنهى کشور، محرومین کشور و کسانى هستند که علىرغم حقّ برابرشان با دیگر اعضاى این خانواده به آنها در طول سالیان دراز ظلم شده! در این کشور فامیلها حکومت میکردند، در این کشور قشرهاى بالا و مقتدر حکومت میکردند، در این کشور خوانین حکومت میکردند، در این کشور کمپانىدارها حکومت میکردند، قدرت دست آنها بوده، قانون به نفع آنها بوده. همه چیز بایستى در جهت عکس حرکت کند؛ ثروت مملکت، همّت مملکت، …عدالت اجتماعی، امنیت عمومی و رعایت محرومان رکن اصلی مسائل داخلی
… بدهد؛ اگر در مسائل رفاه زندگى عمومى و ایجاد تسهیلات و رفع مشکلات غرق بشویم بهطورى که جهتگیریهاى انقلابى را به دست غفلت بسپریم، ابّهت انقلاب و هیبت انقلاب را ضربه زدهایم و جاذبهی انقلاب در دنیا را مخدوش کردهایم و این مطمئنّاً به کارایى ما ضربه خواهد زد. البتّه در مسائل داخلى و سازندگى داخلى، رفاه و رفع مشکلات و سازندگى، تنها هدف نیست؛ در مسائل داخلى، تأمین عدالت اجتماعى و امنیّت عمومى و رعایت طبقات ضعیف و محروم هم یک رکن اصلى است؛ همچنان که در سطح حرکت عمومى کشور، اخلاق اسلامى و روحیّات اسلامى و روحیهی برادرى و گذشت و ایثار و بقیّهی خلقیّات حسنهی اسلامى هم مورد توجّه باید قرار بگیرد.توکّل ما به خدا است. انشاءالله عزم و همّت مردم و مسئولین کارها را روبهراه خواهد کرد و راهها را …برچیدن تبعیضها و برخورداری همهٔ اقشار، مقتضای عدالت اسلامی
… قشرهاى مستضعف در جامعهی ما هستند، باید اوّلین هدفْ براى برنامهریزیهاى توسعهی اقتصادى قرار بگیرند؛ اوّلین هدفْ باید اینها باشند. اگر کارگر در جامعه دلخوش بود، تأمین بود، خیالش از معیشت راحت بود، کارْ بهتر انجام میگیرد. علاوه بر اینکه تکلیف الهى ما است؛ مقتضاى عدالت اسلامى در جامعه همین است که همهی افراد جامعه از هر قشرى برخورداریهاى لازم و مناسب شأن انسانىِ یک مؤمن را داشته باشند و این تبعیضها و بهرهمندیهاى ناحقّى که در جوامع فاسد دنیا هست و در جامعهی ما هم قبل از انقلاب به بدترین شکلى بود -که هنوز بقایایش بکلّى از بین نرفته- باید برچیده بشود. این از جنبهی مادّى.لزوم تجلی در قوانین و گفتار و عمل و روش زندگی مسئولان
آنچه باید قانون بشود، آنچه باید در قوانین تجلّى پیدا کند، آنچه باید مسئولین کشور در گفتارشان و در عملشان و در اجرائیّاتشان و در روش زندگىشان، بخصوص در روش زندگىشان آن را نشان بدهند، این است. امام حملهى تند خودشان را به مرفّهین بىدرد جامعه یک بار دیگر تکرار میکنند؛ آنهایى که از دردهاى عمومى جامعه بىخبر و به آنها بىاعتنائند؛ آنهایى که هشت سال جنگ سرنوشتساز در این مملکت و براى این ملّت آنها را به خود نیاورد؛ آنهایى که از گرفتارىهاى مردم …تحملناپذیری برهمزدن عدالت برای مردمی که عدالت پیامبر (ص) را دیدهاند
عثمان بر اثر ستم خود، بر اثر گناه خود، دچار خشم مردم میشود. ما نمیگوییم، تاریخ اسلام میگوید، با صراحت هرچه تمامتر. با مردم کاری میکند که شایستۀ همان حادثهای است که به وقوع پیوست.[1] وقتی در جامعهای که هنوز یاد حکومت رسولالله در خاطرۀ آن زنده است، وقتی در میان مردمی که هنوز آهنگ عدالت پیغمبر تمام آفاق و گوشه کنارهای آن را گرفته است، در میان آن امتی که تشکیلش با عدل و داد و برابری و بیطبقاتی، و ادارهاش با تساویِ کاملِ مردمی و انسانیت کامل بوده است، یک حاکم و زمامداری پیدا بشود که آن برابری را، آن عدالت را برهم بزند؛ مردمی که آن وضع را دیدهاند، این را تحمل نمیکنند.ناتوانی انسان بیتقوا از ایجاد عدالت اجتماعی
انسانی که مراقب خود نیست، در عمل خود، در کلام خود، در زندگی شخصی خود دچار بیعدالتی است، دچار بیتقوایی است. اینطور آدمی نمیتواند در محیط جامعه، منشأ عدالت اجتماعی باشد. اینجاست که خودِ امیرالمؤمنین علیهالصلاةوالسلام درس همیشگی خودش را به همۀ سیاسیون عالم، به همۀ کسانی که در امور سیاسی جامعۀ خودشان نقشی دارند، بیان کرده است. میفرماید: «مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ اِماماً فَلیَبدَاَ بِتَعلیمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعلیمِ …عدالت اجتماعی امیرالمؤمنین (ع) نسخهٔ کامل اسلام
عدالت اجتماعی امیرالمؤمنین یک نسخۀ کامل اسلام است. حکومت امیرالمؤمنین علیهالصلاةوالسلام یک حکومت صددرصد اسلامی است، نه 99 درصد، یا 99/99 درصد؛ نه! صددرصد یک حکومت اسلامی است. تا آنجایی که به امیرالمؤمنین ارتباط پیدا میکند، و تحتِ اختیار او و تحت قدرت اوست، یکلحظه حرکت غیر اسلامی، تصمیم غیر اسلامی در او …عدالت اجتماعی، مسئلهٔ امیرالمؤمنین (ع) در برابر معاویه
..امیرالمؤمنین درمقابل طلحه و زبیر و دیگران که قرار میگرفت، مسئلهاش، مسئلۀ مقابلۀ با جاهطلبیها و باندبازیها بود. درمقابل معاویه که قرار میگرفت، مسئلهاش، مسئلۀ عدالت اجتماعی بود. درمقابل خوارج که قرار میگرفت، مسئلهاش، مسئلۀ فهم دینی و تعقّل صحیح اسلامی بود و مبارزۀ با دُگمها و تعصبها و غلطاندیشیها. (63/4/1)برابری طبقات جامعه در اسلام، علت مخالفت بنیامیه
… را از خدا میترساندند؛ بترس از خدا، این کار را نکن.[4] اینطوری بودند، با این چیزهای اسلام مخالف نبودند، با توحید اسلام مخالف بودند. توحید اسلام میگوید حکومت از آنِ الله است، حکومت از آنِ طاغوت نیست، و طاغوت معاویه است، پس معاویه با توحید مخالف است. با معنای واقعی اسلام مخالف بودند، برای خاطر اینکه اسلام، موجب تساوی و برابری طبقات جامعه میشد. اسلام اجازه نمیداد که معاویه یا یزید، مثلاً آنقدر پول از سر و رویش بریزد که یک نفر که میآید، صدهزار دِرهم به او جایزه بدهد، اما در مدینه، مردم بهخاطر چند دِرهم در یک هفته یا در یک ماه لَنگ باشند؛ با این چیزهای اسلام مخالف بودند. در یک کلمۀ خلاصه، با حکومت اسلام مخالف بودند، با قدرت اسلام مخالف بودند، نه با ظواهر اسلامی.مراعات عدالت، طبقات محروم و برابری نزدیکان و دوران از احکام اسلام
اینها جاهایی است که دین به سود اوست، طبق نفعهای شخصی و هوسهای متجاوزانۀ اوست. اما آنجا که دین و پایبندی به احکام دین به زیان اوست، آنجا دیگر دین نمیشناسد. آنجا که حساب عدل میآید، مراعات عدالت اجتماعی، مراعات طبقات مظلوم و محروم، برابر قراردادن نزدیکان و دوران ـ اینها برای دین است، از اسلام است اینها ـ بالا آوردن سطح فکر و اندیشۀ مردم که هدف رسالتها و نبوتها و بعثتهاست؛ وقتی پای اینها به میان میآید، معاویه از دین اطلاعی ندارد، درمقابل دین تعهدی احساس نمیکند. من معاویه را مثال میزنم تا امکانی باشد که من و شما خودمان را مطرح کنیم در این میدان، با این محک بیازماییم. بگذار کسی را مثال بزنم که ازنظر همه روشن و مسلّم است بد …تقسیم عادلانهٔ ثروت به دست ولی در جامعهٔ دارای ولایت
… او داده، اینها را بارور میکند. نهال انسانی را بالنده میسازد. انسانها را به تکامل میرساند. انسانیتها را تقویت میکند. در این جامعه، ولیّ یعنی حاکم، همان کسی که همۀ سررشتهها به او برمیگردد، جامعه را از لحاظ مشی عمومی، در راه خدا و دارای ذکر خدا میکند. از لحاظ ثروت، تقسیم عادلانۀ ثروت بهوجود میآورد. سعی میکند نیکیها را اشاعه بدهد، سعی میکند بدیها را محو و ریشهسوز کند.تأمین عدالت از زمینههای نیازمند تحول اجتماعی
یا در زمینهی مسائل اجتماعی، مثلاً مسئلهی تأمین عدالت، یا حلّ قطعی مشکلاتی مثل اعتیاد؛ اینها خب واقعاً یک مشکلات اجتماعی است؛ اینها را باید ما حل کنیم؛ یا در زمینهی مسائل خانواده به معنای واقعی کلمه باید تحوّل ایجاد کنیم. امروز خبرها و گزارشهای متقن به ما میگوید که کشور ما بسرعت به سمت پیری دارد پیش میرود؛ این خبر خیلی دهشتناکی است، خبر بدی …ارتقای شاخصهای آن از راه هدفمندسازی یارانهها
۱۴- تحقق کامل هدفمندسازی یارانهها در جهت افزایش تولید، اشتغال و بهرهوری، کاهش شدت انرژی و ارتقاء شاخصهای عدالت اجتماعی.ارتقای شاخصهای عدالت اجتماعی با هدفمندسازی یارانهها
۴. استفاده از ظرفیت اجرای هدفمندسازی یارانهها در جهت افزایش تولید، اشتغال و بهرهوری، کاهش شدت انرژی و ارتقاء شاخصهای عدالت اجتماعی.رسیدن به عدالت اجتماعی از جملهٔ آرمانها
… مهمی است، اما در واقع در ذیل آن آرمان قبلی تعریف میشود. سلامت در جامعه، صنعت برتر، کشاورزی برتر، تجارت پر رونق، علم پیشرو، اینها همهاش جزو آرمانها است. نفوذ فرهنگی در جهان، نفوذ سیاسی در جهان و در منظومهی سیاسی سلطه در عالم، اینها همهاش جزو آرمانها است. رسیدن به عدالت اجتماعی، جزو آرمانها است. بنابراین وقتی میگوئیم آرمان، ذهن ما به یک امر غیر قابل تعریفِ دور از دسترسی نرود؛ آرمان یعنی اینها، اینها همه آرمانهایند؛ البته در درجات مختلف.امید به برقراری عدل در جامعه با اجتناب از ظلم به خود
… عدالت بحث میکنیم - عدالت در روابط اجتماعی، عدالت در تشکیل نظام اجتماعی - نمیتوانیم از عدالت نسبت به خودمان غفلت کنیم. به خودمان هم باید ظلم نکنیم. به خودمان هم بایستی عدل بورزیم. نقطهی مقابلِ این «قد جرت علی نفسی»، همان عدل است. جور نکنیم، عدل داشته باشیم. اگر خدای متعال توفیق بدهد که ما از این ظلم اجتناب کنیم، بنده امید فراوانی دارم که توفیق خواهد داد که در محیط جامعه هم انشاءاللَّه بتوانیم عدل را برقرار کنیم.حاکمیت عدالت اجتماعی و رفاه عمومی جزء هدف ملت ایران
… ملتهای مسلمان، هم از لحاظ مادی و هم از لحاظ معنوی. معنای این حرف این است که ملت ما، هم از لحاظ مادی و هم از جنبههای معنوی ارتقاء پیدا کند؛ استقلال ملی داشته باشد؛ عزت ملی داشته باشد؛ توان و ظرفیت ملی داشته باشد؛ بتواند از همهی ظرفیتهای خود استفاده کند؛ از رفاه عمومی برخوردار باشد و عدالت عمومی و اجتماعی بر زندگی او حاکم باشد. این ملت در آن صورت میشود الگو برای همهی جوامع مسلمان و حتّی غیر مسلمان. ملت ایران میخواهد ملتی باشد آزاد، مرفه، باایمان، و کشوری داشته باشد آباد و پیشرفته؛ این هدف ملت ایران است.از مهمترین هدفهای نظام اسلامی
شاخص های اصلی این راه، پایبندی به تکلیف شرعی، شجاعت در اقدام، حزم و حکمت در تدبیر، و صداقت و وفاداری به مردم است و عدالت اجتماعی، سلامت اخلاقی، پیشرفت علمی، قدرت و ثروت ملی، از جمله ی مهمترین هدفهای این نظام اسلامی است.لزوم تدقیق در معنای تقسیم عادلانهٔ امکانات در هر بخش
… از هم جدا نیستند. به یک معنا، حق همان عدل است؛ عدل همان حق است؛ تواصفش آسان است، اما در عمل، رسیدن به عدالت مشکل است؛ حتّی شناختن موارد عدالت و مصادیق عدالت هم گاهی خیلی مشکل است؛ کجا عدالت است، کجا بیعدالتی است. من نمیخواهم الان عدالت را تعریف کنم که چیست. تعریفهای کلی و عمدهیی از عدالت شده؛ تقسیم عادلانهی امکانات و از این قبیل حرفها، که درست هم هست و محتاج تدقیق و ریزبینی هم هست؛ یعنی شما در هر یک از بخشهایتان واقعاً باید ببینید عدالت چیست و با چه چیزی حاصل میشود.تلاش برای یافتن شیوههای توزیع عادلانهٔ امکانات
… پیشرفته، شیوههای نو و با تکیهی به فهم و درک و نیاز ایرانی، استفادهی از علم و توجه به نیاز داخل و اقتضائات کشور میتواند راه درست را به ما نشان دهد و ما را پیش ببرد. ما در زمینهی علم باید حرکت خود را جدی کنیم؛ در پیوند علم و صنعت و فناوری کار کنیم؛ در پیدا کردن شیوههای توزیع عادلانهی امکانات تلاش و فکر کنیم؛ بهترین و آسانترین و عملیترین شیوهها را انتخاب کنیم و بهطور جدی وارد شویم.اجرای عدالت اجتماعی در جامعهٔ چندصدمیلیونی دوران امیرالمؤمنین
… از دست داده باشیم. ما سست شدیم؛ آن اصول با قوت و صلابت خود باقی است. ما اگر با ایمان لازم، با مدیریت کافی، با شوق و امید، با مقهور نشدن در مقابل شیوه ها و کلکهای سیاسی و تبلیغاتی دشمنان وارد میدان شویم، همان اصول، امروز جلوه ی بیشتری خواهد داشت. معلوم است؛ عدالت اجتماعی در یک جامعه ی ده، پانزده هزار نفری مدینه کجا، عدالت اجتماعی در یک جامعه ی چندین ده میلیونی و چندین صد میلیونی حکومت دوران امیرالمؤمنین کجا؟ و امیرالمؤمنین این کارها را کرد.اولویت منافع عمومی و گرهگشایی از طبقات ضعیف
… البته معنایش این نیست که قوه ی مقننه از قوه ی مجریه سؤال نکند، یا قوه ی قضاییه به خطای اشخاصی از قوای دیگر نپردازد؛ معنایش این است که هر کدام در محدوده ی وظایفِ خود صادقانه با قوای دیگر همکاری کنند؛ جهتگیری های خودشان را طوری تنظیم کنند که مکمل یکدیگر باشند؛ به اولویتهای کشور توجه کنند - در بخشهای مختلف کشور و در همین استان شما چیزهایی در اولویت قرار دارد؛ آنها را مقدم کنند؛ چیزهایی که ناظر به منافع عمومی و عدالت اجتماعی باشد - از طبقات ضعیف گره گشایی کنند و از اتلاف وقت و سرمایه پرهیز نمایند.از چهار خواستهٔ عهد مالک اشتر
دومی، عدالت اجتماعی و اقتصادی است. سومی، تربیت معنوی و اخلاقی مردم است. میگوید مردم را از لحاظ اخلاقی و معنوی باید تربیت کنی. از نظر اسلام، حکومتها نسبت به تربیت معنوی مردم بیتفاوت نیستند که بگویند خود مردم میدانند و هر کار که میخواهند بکنند، بکنند. همچنانکه پدر در یک خانواده نسبت به تربیت …دعا برای عزم مسئولان در تأمین عدالت اجتماعی و نزدیکی به رفتار علوی
در پایان با اعتماد به فضل و رحمت الهی و امید به توجّهات حضرت بقیةالله روحی فداه توفیق مسئولان را در عمل به آنچه موجب رضای او و صلاح ملت است، و توانائی و عزم آنان را در تأمین عدالت اجتماعی و نزدیک شدن به رفتار علوی، از خداوند عزوجل مسئلت مینمایم.برقراری عدالت اجتماعی، معنای ابتدایی عدل امیرالمؤمنین (ع)
عدل علیبن ابیطالب، نمونهی دیگر است. وقتی که ما میگوییم در علیبن ابیطالب علیهالسّلام عدالت وجود دارد، معنای ابتداییش که هر کسی از آن درک میکند، این است که او در جامعه، عدالت اجتماعی برقرار میکرد. این، عدل است؛ اما عدلِ بالاتر همین توازن است. «بالعدل قامت السموات و الارض».[6] آسمان و زمین براساس عدلند؛ یعنی همین توازن در آفرینش. حق هم همین است. عدل و حق، در نهایت یک چیزند و یک معنا و یک حقیقت دارند. در زندگی امیرالمؤمنین، خصوصیات، مظهر عدل و توازن است. …برخورداری جامعه از آن با ادامهٔ حرکت به سوی اخلاق اسلامی
… از طلاى خودشان، مردها از دسترنج خودشان براى خاطر مصالح عمومى، براى جنگ، براى مشکلات کشور ــ فلان جا سیل آمد، فلان جا زلزله شد ــ صرفنظر کردند؛ اینها گردش به اخلاق اسلامى است. قبل از انقلاب، این چیزها بود امّا در مقیاسهاى بسیار کوتاه و کوچک؛ عمومى نبود. مواظب باشید که این حرکت به سمت اخلاق اسلامى ادامه پیدا بکند. اگر جامعهى ما اینجور بشود، برخوردار از عدالت اجتماعى خواهد شد.لزوم فهماندن اینکه ثروت از آن همه است و نباید متمرکز شود
… نبود که ثروت جمع میکردند؛ اینها دستخوشِ توطئۀ نفْسِ وسوسهگرِ خودشان بودند، و علی علیهالسلام باید این توطئه را برایشان برملا میکرد، باید حقیقت را به آنها میفهماند و میفهماند که انسانِ مسلمان، شریفتر و والاتر از آن است که اسیر این زخارف و زیورها بشود. باید به آنها میفهماند که این ثروت از آنِ همه است و نباید یک جا متمرکز بشود و به یک عده، مخصوص بشود. شرح دنیای دنیّهای[5] که در نهجالبلاغه هست، به این منظور است؛ درحقیقت میخواهد تعدیل کند جامعهای را که از همهجانبهبودن افتاده. اگر فتوحاتی انجام داده و اگر قلمرو جغرافیایی اسلام را توسعه داده، به موازات این توسعۀ قلمروِ نفوذ و سیاست و حکومت، اندیشۀ اسلامی …از مضامین سخن امیرالمؤمنین (ع) همراه با تساوی مردم
و وقتی در زمینۀ حقوقِ اجتماع، حقوق مردم و حقوق ضُعفا حرف میزند، چنان حرف میزند و بر روی نکاتی انگشت میگذارد که شما میبینید یک فیلسوف اجتماعی است، یک انقلابیِ اجتماعی، یک مصلحِ بزرگ است؛ از گرسنگیِ مردم [میگوید]، از ضعفهای مردم، از نقاط قوّت مردم، از خلأهای جامعه، و از آن چیزهایی که یک سیاستمدار و یک زمامدار بایستی حتماً آنها را بداند و بشناسد و به آنها توجه داشته باشد، و از عدالت اجتماعی و تساویِ بین مردم و ازاینقبیل.رفع گرسنگی، اختلاف طبقاتی و تبعیض از احکام اسلام
… مردم نتوانند در سایۀ مشعل فکر و بینشخود، چیز بفهمند، راه پیدا کنند و این راه را آزادانه بپیمایند، هرچه مانع این شد، ضد دین است، برخلاف دین است. و معاویه اینجوری بود. اینجا که پای روشن کردن افکار مردم به میان میآید، معاویه اصلاً نمیفهمد اسلام چه هست. آنجایی که اسلام به او حکم میکند که گرسنگی را از مردم بگیر، اختلاف طبقاتی را از میان جامعه بردار، تبعیض روا مدار، ستمگران بیوجدان را بر مردم مگمار، مشاوران و دوستان و نزدیکانت را از جنایتکارترینِ مردم انتخاب نکن، مردم را بهسوی جهنم مکشان و دچار عذاب خدا و عذاب دنیا مَنِما؛ آنجا که پای این حرفها به میان میآمد، آنجا که به او گفته میشد فشار را از مردم بردار، بگذار بفهمند، آنجا دیگر معاویه با دین فرسنگها فاصله داشت.