رفتن به محتوای اصلی

شورویمکان

نام‌های دیگر: اتحاد جماهیر شوروی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

اتحاد جماهیر شوروی، سیاست‌های آن و روابطش با ایران تا فروپاشی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۲
۱۳۵۹۱۴۰۲

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

شاهدها (۱۶ پاراگراف)

فروپاشی ابرقدرت، نشانهٔ حرکت تاریخ به سمت محو قدرت‌های ستمگر

و ما بحمدالله‌ افق را روشن مى‌بینیم. ما این بیدارى را بیدارى مبارکى به حساب مى‌آوریم. ما احساس میکنیم که حربه‌ى ابرقدرت‌ها روزبه‌روز کندتر میشود. همچنان‌ که آن ابرقدرت متلاشى شد و از جغرافیاى عالم آن مجموعه‌ى عظیم محو شد و آن ابرقدرتى که آن‌جور در دنیا حکم میراند، امروز از او عین[15] و اثرى نیست، این، رفتار عالم را به ما نشان میدهد که حرکت عالم و حرکت تاریخ به سمت محو قدرتهاى ستمگر است و ان‌شاءالله‌ رشد ارزشها؛ البتّه شرط، تلاش و مجاهدت است؛ هیچ چیز بدون مجاهدت به دست نخواهد آمد: وَمَن اَرادَ الأخِرَةَ وَسَعی لَهاسَعیَها وَهُوَ مُؤمِن؛[16] شرط آن اینها است: باید سعى کنند، باید مسلمانها و همه‌ى ما ایمان داشته باشند [و باشیم] تا خداى متعال ان‌شاءالله‌ دریچه‌هاى رحمت …

فروپاشی سریع ابرقدرت شوروی، نشانهٔ بی‌پایگی آن نظام

… کنیم - منظور من پیشگویی نیست - هرچند پیشگویی هم میشود کرد. طبیعت این نظام، طبیعت زوال‌پذیری نیست. بعضی از نظامها بِزور سر کار میآیند؛ مثل مرده‌یی که زیر بغلش چند تا چوب زده باشند و اِپل درست کرده باشند و آن‌جا نگهش داشته باشند؛ خیلی از نظامها این‌طوری است. شما ببینید، تا دو سال قبل از این - بلکه شاید تا یک سال قبل از این - نظام اتحاد جماهیر شوروی هنوز یک ابرقدرت بود؛ سینه‌ها ستبر، قد بلند، ایستاده، با دست و پای بلند خود بر اروپای شرقی و بخشی از آفریقا و بخشی از آسیا و همین‌طور تا احزاب کمونیست دنیا سایه گسترده بود. آیا نظامی اگر حقیقتاً استواری و استحکام داشته باشد و چهار ستون اصلی بدنش سالم باشد، ممکن است در ظرف یک سال این‌طور خرد و خمیر و اوراق بشود؟! پس، همان نظامی هم که شما میبینید آن‌طور ایستاده، بیپایه و بیاساس بوده؛ به تعبیر قرآن، «اجتثّت من فوق الارض ما لها من قرار»[8] بوده؛ مثل درختی بوده که ریشه نداشته است.

سرنوشت شوروی، عبرت ناکامی در زدودن دین از دل و زندگی مردم

برادران و خواهران! دنیا امروز دارد از فشار قدرتهاى ضدّخدایى مینالد. آنچه ملّتها را امروز بیش از همه چیز زیر فشار قرار میدهد، سنگینىِ حکومتهاى غیرخدایى است که انسانها را از طبیعتشان و فطرتشان و خواست دلشان دور نگه میدارند. سرنوشت این کشور بزرگ ابرقدرت غول‌پیکر اتّحاد جماهیر شوروى سابق، یک عبرت بزرگ است، یک درس عظیم است. سالهاى متمادى ــ ده‌ها سال ــ مردم را در زیر فشار نگه داشتند و خیال میکردند دین را از دل مردم پاک کرده‌اند و زدوده‌اند؛ خیال میکردند دین را از زندگى مردم خارج کرده‌اند. هرچه فشارْ بیشتر، آمادگىِ انفجارْ بیشتر. امروز که آن حصارها و آن کمندهاى پنهانىِ حزبىِ کمونیستى از گردن مردم برداشته شده است، شما ببینید ملّتهاى اتّحاد جماهیر شوروى سابق چه میکنند؛ به طرف آن چیزهایى رو مى‌آورند که فطرت آنها میخواهد. البتّه اگر هدایت درست بشوند، راهنمایان و مسئولان و دلسوزان …

بی‌اعتقادی به خدا از عوامل فروپاشی شوروی

… چه عاملى است؟ این چه قانون ناشناخته‌اى است در زندگى ما مردم، که این‌طور سیطره پیدا میکند بر تمام قوانین شناخته‌شده‌ى قراردادى؟ ناگهان شما مى‌بینید یک دژ میپاشد، فرو میریزد، از بین میرود. یقیناً بى‌علّت که نیست. آن عاملهاى ناشناخته اینجا خودش را نشان میدهد. و یقیناً یک بخشى از این قضایا همان موضع‌گیرى‌هایى [بوده] که نسبت به ایمان الهى در این کشورهاى متلاشى‌شده و در این امپراتورى‌هاى در هم‌ فروریخته [وجود داشته]؛ یکى از عوامل، بلاشک این بوده: یعنى بى‌اعتقادى به خدا. امروز شاید تصوّر غربى‌ها این است یا لااقل تبلیغاتشان این است که اتّحاد جماهیر شوروى به خاطر شکست تجربه‌ى سوسیالیسم، حالا به این نتیجه رسید که آن اقتصاد غلط بود؛ بعد از هفتاد سال فهمید این اقتصاد درست است. یعنى فروپاشى نظام سوسیالیسم را به پاى یک تجربه‌ى دیگر …

انقطاع رهبری از مردم عامل اصلی فروپاشی شوروی

الان شما ببینید در همین فروپاشى امپراتورى شوروى، آن چیزى که عامل درجه‌ى یک و عامل مباشر در این فروپاشى است، انقطاع از مردم است؛ با مردم کارى ندارند؛ هیچ رابطه‌اى بین این رهبرى و مردم وجود ندارد یعنى هیچ نمیتواند روى مردم حساب کند. وَالّا اگر روى مردم میتوانستند حساب بکنند، تبلیغات آمریکایى‌ها و سیاست‌بازىِ آنها در این یک‌سال‌ونیم اخیر، این‌قدر میتوانست تعیین‌کننده باشد در وضع شوروى؟ هیچ چیز به قدر تبلیغات آمریکایى‌ها و بازى سیاسى آنها در وضع فعلى شوروى مؤثّر و تعیین‌کننده نبوده؛ …

فروپاشی باورنکردنی شوروی، نمونهٔ رویدادهای بزرگ زمان

… دوران ما، دوران کارهاى بزرگ و استثنائى است. چه کسى باور میکرد که در دنیاى قرن بیستم با این‌‌همه تلاش ضدّ دین، در این نقطه‌ى حسّاس عالم، نظامى بر مبناى دین تشکیل بشود و رهبرىِ امّت اسلام به دست آن قائد عظیم‌الشّأن و روحانى بیفتد؟ هیچ‌کس گمان نمیکرد، امّا شد. چه کسى باور میکرد که نظام اتّحاد جماهیر شوروى که تقریباً بر یک‌سوّمِ عالم ــ در کشورهاى مختلف ــ و در پنج قارّه حکم میراند، این‌جور از هم بپاشد و موجودیّت خود را از دست بدهد و از نقشه‌ى جغرافیا حذف بشود؟ اگر پنج سال قبل کسى این حرف را میزد، هیچ‌کس از او قبول نمیکرد و باور نمیکرد امّا این چیزِ باورنکردنى انجام شد. چه کسى گمان میکرد که در کشورهاى اسلامى، نهضتهاى اسلامى آن‌چنان پا بگیرد و بیدارى ملّتها آن‌قدر بشود که در کشورى مثل الجزایر، مردم با رأى خودشان در انتخابات، اسلام را انتخاب بکنند ــ و انتخابات بر مبناى دموکراسى غربى به جایى برسد که منادیان دموکراسى غربى با آن …

برکشیدن شخصیت‌های دروغین در تاریخ جمهوری‌های شوروی سابق

… سوریه، در تاریخ مدون کشور افغانستان، بخصوص در تاریخ مدون این جمهوریهای شوروی سابق، آن‌قدر حقایق حذف شده، آن‌قدر حقایق جعل شده، که انسان تعجب میکند. این سفرنامه‌ی «آل‌احمد»[11] را که مربوط به جمهوریهای شوروی سابق است و اخیراً چاپ شده است، لابد خوانده‌اید. شما نگاه کنید ببینید در این تاجیکستان و قزاقستان و آذربایجان شوروی و سایر جاها، چه چیزهایی جعل کردند. کسانی را بر میکشند و شخصیتهای دروغینی را بالا می‌آورند که هیچ نیستند؛ برای این‌که از اینها استفاده‌ی تاریخی بکنند.

فروپاشی ابرقدرت شرق و بازگشت ملت‌هایش به دین‌داری

… اوّل، ملّتهاى مسلمان. باید سلطه‌ى جهنّمى استکبار بر ملّتها از بین برود و ملّتها بتوانند نفَس راحتى بکشند و خودشان تصمیم بگیرند. این چیزها امروز در دنیا نیست؛ باید بشود، و میشود. یک روزى بود که این چیزها را بعید میدانستند. امروز حوادث دنیا درس شد براى ملّتها. تا چند صباح پیش، چه ‌کسى تصوّر میکرد که یکى از دو ابرقدرت بزرگ دنیا این‌جور متلاشى و ازهم‌پاشیده بشود؟ [امّا] شد. تا چند صباح پیش، چه ‌کسى تصوّر میکرد که بلوک شرق ــ یعنى بلوک ضدّیّت با خدا علناً و رسماً ــ بکلّى نابود بشود و ملّتهایشان دوباره به سمت دین‌دارى برگردند؟ امّا شد. امروز هم کسانى نگاه میکنند به قدرت آمریکا، فکر میکنند که زایل‌نشدنى است؛ نه آقا، زایل‌شدنى است؛ باطل است، باید زایل بشود و میشود. و تا این قدرتهاى جهنّمى و این قدرت جهنّمى زایل نشود، ملّتها نفَس راحتى نمیکشند.

فروپاشی و نابودی کامل امپراتوری به‌اصطلاح سوسیالیستی

امروز مى‌بینید وضع دنیا چگونه است. این کاخهاى ساخته‌شده‌ى از مقوّا ــ مرتفع، خیلى پُرزَروزیور، امّا با پایه‌هایى از مقوّا ــ دارد یکى پس از دیگرى فرو میریزد. این شوروى بود؛ امپراتورى بزرگِ به‌اصطلاح سوسیالیستى و کارگرى بود؛ این‌جور فرو ریخت؛ در هم مچاله شد. نمیشود گفت فروریخت؛ اصلاً نابود شد، له شد! شبیه همین فعل و انفعال، الان در بعضى جاهاى دیگر دنیا هم دارد انجام میگیرد، منتها تا آن وقتى که آشکار بشود، یک مقدارى زمان میطلبد. دارند حل میشوند این تمدّنها و زَر و زیورهاى ضدّ حق. باید بناى حق، مرتفع باشد. گمان …

عمل نکردن به توصیهٔ امام دربارهٔ تسلیم نشدن به غرب

… که در دوران مبارزات و اوایل انقلاب با گروه‌هاى چپ سروکار داشتند یادشان هست که با چه حدّتى[6] و از چه موضع قدرتى و اطمینانى از این مکتب یاد میکردند. خب آن از بین رفت؛ معلوم شد که تفکّر مادّىِ صریح امروز در دنیا جایى ندارد؛ این، نقطه‌ى مثبت این قضیّه بود؛ امّا از آن‌ طرف، امام در نامه‌ى به رئیس‌جمهور شوروى، مرقوم فرمودند که شما باید مواظب باشید که تسلیم غرب نشوید.[7] این[طور] نشد؛ به این توصیه‌ى امام عمل نشد.

فروپاشی غیرمنتظرهٔ ابرقدرت شرق

… حلّ فلسطین را نابودى رژیم اسرائیل میدانیم. نگویند نمیشود؛ «نمیشود» در دنیا نیست؛ همه‌چیز شدنى است. همه‌ى کوه‌هاى عظیمى که مانع راه حرکت انسانها باشد برداشتنى است. چهل سال گذشته، اگر چهل سال دیگر هم بگذرد، عاقبتْ دولت اسرائیل نابودشدنى است و باید نابود بشود. تا چند صباح قبل از این، هیچ‌کس فکر نمیکرد که ابرقدرت شرق این‌جور متلاشى بشود. اگر دو سال قبل کسى میگفت که ابرقدرت شرق از بین خواهد رفت، یک عدّه‌اى فیلسوفانه ریش میجنباندند که بله، شما ساده هستید!

فرود آمدن ابرقدرت شوروی در گذشتهٔ نزدیک

… را میخواهند در دنیا توسعه بدهند. البتّه تاریخ معلّم خوبى است؛ تاریخ به ما این درس را داده است که هیچ قدرتى با آن‌چنان سرکشى‌هایى که امروز ما در قدرتهاى بزرگ و بخصوص در آمریکا مى‌بینیم، ادامه نخواهد یافت و پاینده نخواهد بود. اینها با سر به زمین خواهند آمد؛ همچنان ‌که در گذشته‌ى بسیار نزدیک، آن ابرقدرت دیگر[5] با سر فرود آمد. هر کسى جورى فرود مى‌آید؛ هر کسى به بهانه‌اى فرود مى‌آید. این افزون‌طلبى‌ها، این دست تجاوز به سمت جهان دراز کردن‌ها، این مقابله‌ى با احساسات پاک و خالص ملّتها، مطمئنّاً آینده‌ى خوبى نخواهد داشت؛ اینها بسیار بى‌فرجام و ناموفّق است. البتّه ملّت باید هوشیار باشند …

تجزیهٔ امپراتوری‌ها و سربلند کردن ملت‌ها در جهان امروز

امروز مى‌بینید که دنیا در چه وضعى است؛ امپراتورى‌ها چطور دارند تجزیه میشوند؛[6] ملّتها چطور دارند سر بلند میکنند؛ اسلام چگونه دارد سیطره‌ى معنوى خودش را بر دلها آشکار میکند. پس ما باید درس بگیریم. هرجا هستیم، هر کار داریم، باید اوّل، نیّتمان کسب رضاى الهى باشد؛ اساسى‌ترین بخش قضیّه همین است. خدا را باید خشنود کرد با عمل صالح. عمل و صلاح، با هم. ما صلاح بدون عمل نداریم. …

زوال امپراتوری شرق و قدرتمندتر شدن ظاهری آمریکا

با این‌که با زایل شدن امپراتوری شرق، امریکا به حسب ظاهر قدرتمندتر شده، من الان هم با تمام قوّت قلب و به فضل پروردگار و با اتکاء به حول و قوّه‌ی الهی، از بن دندان اعتقادم این است که اگر امریکا تمام نیروهایش را برای ضربه زدن به این انقلاب بسیج کند، نخواهد توانست هیچ غلطی بکند. تلاش میکنند، زحمت میکشند، میخواهند کارهایی بکنند؛ اما اوج غرورشان، نقطه‌ی ضعفشان است. من الان نقاط ضعف این قدرتمندان ظاهری و پوشالی را احساس میکنم؛ تضادهایشان بتدریج روشن خواهد شد.

فروپاشی بلوک شرق و سقوط شوروی از جایگاه ابرقدرتی

… دولتها و رژیم‌ها و حتّى تحوّلات سیاسى و انقلابى کشورها ناچار باید به یکى از این دو مجموعه ملحق شده و زیر نفوذ سران آن یعنى شوروى یا آمریکا قرار میگرفتند، اصل «نه شرقى و نه غربى»، اعلام شکستن این طلسم همگانى و رهایى از نفوذ قدرتِ هر دو ابرقدرتِ آن زمان بود؛ و امروز که با تحوّلات شوروى و اروپا، بلوک شرق منهدم گشته و شوروى از جایگاه ابرقدرتى فرو افتاده و رژیم آمریکا در صحنه‌اى بظاهر بى‌رقیب، به تظاهرات مستانه و غرورآمیز خود سرگرم است و بدون پایبندى به قیود و رسوم معمول روابط جهانى، قلدرانه مطامع خود را بر مصالح همه‌ى ملّتها ترجیح داده و در هر کارى خودسرانه دخالت میکند و براى تأمین آنچه منافع خود فرض کرده، عنان‌گسیخته هر جنایتى را مرتکب میشود و بى‌محابا دست خود را تا مرفق[4] به خون بى‌گناهان مى‌آلاید و هر دو بلوک سابق شرق و غرب را عرصه‌ى حضور نظامى و جاسوسى و تبلیغات و بهره‌کشى خود قرار داده است، اصل «نه شرقى و نه غربى» به معناى عدم تسلیم در برابر این افزون‌خواهىِ مستکبرانه و مقابله‌ى جدّى با دست‌اندازى آن رژیم به منافع امّت اسلامى و رد و نفى رسوم و قیودى است که آن رژیم به جاى اصول پذیرفته‌ى بین‌المللى، از سوى خود و براى حفظ مطامع خود، وضع و جعل کرده است.

از میان رفتن امپراتوری شرق پس از آغاز انقلاب

… گفتند و ترویج کردند که دنیا و آخرت از هم جدا است. دنیا یعنى، فعّالیّت دنیا، سازندگی دنیا، آبادی روى زمین ــ دنیا به این معنا ــ این دنیا با آخرت یکى است، از آخرت غیر قابل تفکیک است. این دنیا وظیفه‌ى دینى است. اسلام، انقلاب، امام، ملّت از اوّل این را گفتند. قدرتها و در رأس قدرتها آن دو امپراتورى مسلّط زمان ما ــ که یکى‌شان اوّلِ انقلاب ما بود، امروز دیگر نیست؛ امپراتورى شرق، و یکى دیگر هنوز سر پا است؛ تا چه وقتی او هم از پاى در بیاید ــ از اوّل فهمیدند که اگر این فکر جدید، این نظام جدید، این تمدّن جدید بیاید در صحنه، باید آنها بساطشان را جمع کنند؛ اگر اسلام بیاید وسط، آن وقت دیگر از قلدرى‌هایشان، از غارتگرى‌هایشان، از تاخت‌وتازهایشان، از این زورگویى‌هایشان …