گرامیداشت مرد جهاد و شهادت و جهاد او در کردستان، خوزستان و لبنان
اولاً بار دیگر خاطرهی سردار رشید اسلام، مالک اشتر زمان، چمران عزیز را به ولی عصر عجاللَهفرجه و به امام امت و به عموم برادران و خواهران تبریک و تسلیت میگوئیم؛ یاد او را گرامی میداریم. مرد عمل و جهاد و شهادت بود. سرباز فداکار اسلام بود. انسانی در خط حاکمیت قرآن بود. جهاد او در خوزستان دنبالهی جهادش در کردستان و دنبالهی جهاد بزرگش در لبنان بود. در همه جا یک هدف و یک خط را تعقیب میکرد، یادش گرامی و روحش با شهیدان و صالحان بزرگ محشور باد. چند تذکر به برادران و خوهران عزیزم عرض میکنم. تذکر اول به همهی مردم ایران است. دشمن در رسانههای تبلیغاتی خود سعی میکند کشور ما را دچار هرج و مرج جلوه بدهد؛ میخواهد …
نمونهٔ کامل صدق و وفا به عهد با خدا
… فَمِنهُم مَن قَضیٰ نَحبَهُ وَ مِنهُم مَن یَنتَظِر، بعضى راهشان را پیمودند و به سرمنزل رسیدند، بعضى هم منتظر آن سرمنزلند؛ وَ ما بَدَّلوا تَبدیلًا،[3] اینها هرگز این تکلیف را عوض نکردند، عوضى نگرفتند و با کمال صدق و صفا و راستى این راه را تا آخر ادامه دادند. برادر ما دکتر چمران یک نمونهى کامل این صدق و راستى بود؛ و من اگر دربارهى خصوصیّات این برادر شهید حرف میزنم، براى این است که یک نمونهى عملى و عینى از این صدق و راستى در رفتار و گفتار را به شما و به همهى کسانى که در این حادثهى پُرافتخار قضاوت خواهند کرد، نشان داده باشم.
عمر سرمشقگونه و ورود به مبارزات سیاسی از جوانی همراه تحصیل
این مردِ مؤمنِ صادقِ مجاهدِ فىسبیلالله از روزگارى که تصمیم دوران سرنوشتساز زندگى خود را گرفته بود، در راه یک چنین آزمایش و امتحانى قدم گذاشت. عمر پُربرکت او، یک عمرى و دورانى بود که معمولاً براى انسانهاى مقاوم و مبارز، هر بخشى از این عمر قابل سرمشق گرفتن و قابل پیروى است. از دوران جوانى در مبارزات سیاسى زمان خود وارد شد و با اینکه سرگرم تحصیل دانش و تجربه بود، از کار و فعّالیّت سیاسى و تلاش براى جهت دادن به زندگى آیندهى ملّت خود غفلت نکرد.
ترجیح سربازی برای جهان اسلام بر جایگاه علمی و سازماندهی جنبش مسلحانه در لبنان
… دانشگاههاى دنیا درس خوانده بود و دورههاى درسى را موفّقیّتآمیز تمام کرده بود؛ همین حالا هم که مشغول جنگ بود و در جبهههاى خون و شهادت، شب و روز خود را میگذرانید، باز از استفادهى از تخصّص و تجربهى خود براى نیازهاى روزمرّه در جبهههاى جنگ غافل نبود؛ امّا با اینکه مرد علم و تخصّص و تجربه بود، در یک برههاى از زمان احساس کرد که دنیاى اسلام به وجود او به عنوان سرباز، محتاجتر است تا به وجود او به عنوان یک متخصّص و دانشمند؛ لذا بلند شد به لبنان آمد و همان طورى که این روزها همه شنیدهاید، یک جنبش مسلّحانهى اسلامى را در لبنان با همکارى امام موسىٰ صدر سازمان داد[4] و خود او به تعلیم و تربیت چریکهاى مسلمان جنوب لبنان سرگرم شد؛ میدانهاى جنگ با دشمن متجاوز صهیونیست را عملاً تجربه کرد، در سختترین حوادث لبنان خونین شرکت کرد و در همهى این تجربهها با دشمنان عالم اسلام ــ یعنى صهیونیستها و همکاران مسیحیشان[5] ــ در لبنان روبهرو و سینهبهسینه بود.
پذیرش دشوارترین مسئولیت و حضور در جنگ پس از انقلاب به جای تلاشهای ناسالم
بعد از انقلاب هم که به ایران آمد، به جاى اینکه به دنبال تلاشهاى ناسالمى که خیلىها آن روز بیشترین همّت خود را بر آن قرار داده بودند برود، سختترین قسمت و دشوارترین بخش از مسئولیّت را به عهده گرفت: لباس جنگ پوشید، به میدانهاى جنگى که به وسیلهى مزدوران و ایادى استکبار جهانى در ایران به وجود آمده بود، به مقابلهى با دشمن شتافت و تمام توان خود را در این راه به کار برد.
ایستادگی در اهواز از آغاز جنگ تا شهادت حتی در حال جراحت
در اوّل جنگ تحمیلىِ متجاوزان عراقى پس از اوّلین هفته، آن وقتى که فضاى غمانگیز صحنههاى جنگ و شهرهاى نزدیک به جبههى جنگ دل همه را میفشرد و ناراحت میکرد، چمران با عزمى جزم و مصمّم، تصمیم گرفت که در منطقهى خوزستان و در شهر اهواز ــ که آن روز به اشغال تهدید میشد ــ بماند و همهى توانى را که در خود داشت، براى نجات اهواز و نجات خوزستان و کوبیدن دشمن متجاوز به کار ببرد؛ و این کار را کرد و تقریباً نُه ماه متوالى در آن منطقه ماند و بارها و بارها با خطر مواجه شد و چندین نوبت تا کام مرگ رفت و در هیچ یک از حوادث سختى که منطقه را و بخصوص اهواز را تهدید میکرد، از تلاش و مجاهدت شبانهروزى دریغ نکرد و جز به ضرورت و براى خاطر یک امر فوقالعاده و لازم منطقه را ترک نکرد. حتّى در ماجراى پس گرفتن سوسنگرد از نیروهاى متجاوز که شدیداً مجروح شده بود، علىرغم اصرارى که به او شد که به تهران بیاید ــ و از اتاق عمل که بیرونش آوردند، خود من رفتم اصرار کردم که او را به تهران بیاورم تا مبادا جراحتى که برداشته ضایعاتى به بار بیاورد ــ قبول نکرد؛ گفت من در اینجا میمانم. در بستر بیمارى بر روى تخت، در بیمارستان و بعد از چند روز در اتاق خودش در ستاد جنگهاى نامنظّم ماند و کارهایى را که میکرد ادامه داد و عملیّات را رهبرى کرد تا توانست بلند شود. در اوّلین فرصتى که توانست با چوب زیربغل راه برود، باز لباس …
ستایش از او بهمنزلهٔ ستایش از یک خط و الگو بودن او
برادران و خواهران! افراد همیشه در معرض چنین آزمایشى هستند. اگر تمجید و ستایش از دکتر چمران فقط تمجید و ستایش از یک شخص بود، من حتّى بعد از شهادت مایل نمیشدم که دربارهى او ستایشآمیز لب به سخن باز کنم؛ امّا ستایش از شخصیّتى مثل دکتر چمران، در حقیقت ستایش و تمجید از یک خطّ کلّى است و چمران به عنوان یک راهرو در این خطّ کلّى، امروز براى من در اینجا مطرح است. و اگر این برادر عزیزمان ــ که در دوران زندگى هم آدمى نبود که خودش را مطرح بکند و اینجا و آنجا به عنوان یک مجاهد، یک مبارز، یک سیاستمدار جلو بیندازد ــ بعد از شهادت هم به عنوان یک چهرهى نشاندهندهى یک خط مطرح نمیشد، من ترجیح میدادم که بر طبق میل قلبى خودِ او در دوران حیاتش عمل کنم؛ امّا حقیقت این است که دکتر چمران یک نمونه و یک اسوه است؛ این خط را ما باید بشناسیم. مشخّصات دکتر چمران به عنوان روندهى یک راه براى ما مطرح است؛ از این نظر است که من دربارهى او حرف میزنم و هر یک از خصوصیّاتى را که در طول دوستى و همکارى و همراهى کوتاهی که بعد از انقلاب ــ در حدود دو سال یا اندکى بیشتر ــ با او …
شناخت روح اصلی انقلاب و دوری از سیاستبازی و خودمحوری
یکى از این خصوصیّات که بسیار خصوصیّت مهمّى است، توجّه به روح اصلى این انقلاب و جهتگیرى کلّى این ملّت و این امّت و در حقیقت شناخت درست انقلاب ما است. همان طورى که گفتم، دکتر چمران قبل از رفتن از ایران ــ در حدود بیست سال قبل و در دوران دانشجویىاش ــ هم در ایران مبارزهى سیاسى کرده بود و هم در خارج از ایران، در دوران تحصیلش یا در دوران بعد از تحصیل در لبنان با مسائل سیاسى و مبارزات سیاسى آشنا بود. او خیلى راحت میتوانست یک عنوانى و یک تیترى براى خودش درست کند و با مطرح کردن آن عنوان و تیتر، یک جایى براى خودش در فضاى سیاسى ایران دست و پا کند و مانند بسیارى از عناصر سیاستباز که برایشان به جاى هویّت انقلاب اسلامى، هویّت شخصى خودشان مطرح بوده و هست، از سِیر کلّى این انقلاب غافل بماند، و البتّه در آن صورت به جاى اینکه این طور نردبان ترقّى و تعالى را بپیماید که در کنار بندگان شایستهى خدا قرار بگیرد، یقیناً امروز در اسفلالسّافلینِ مراحل سیاستبازى قرار میگرفت که کسانى که آن راه را رفتند در این اسفلالسّافلین قرار گرفتند. امّا دکتر چمران آن نقطهى اصلى این انقلاب را شناخت؛ نقطهى اصلى این انقلاب عبارت بود از روح اسلام و رهبرى امام.
پافشاری بر تأثیر فرمان امام و درک درست جهت انقلاب فراتر از گرایشهای گروهی
در جلسهاى که تشکیل شد و مرحوم دکتر چمران همین گزارش را میداد، آن مسئولى هم که آن اظهار را کرده بود، بود و او هم اظهار نظر میکرد، امّا دکتر به عنوان یک شاهد قضیّه و کسى که شهادت او و قضاوت او از هر قضاوتى بالاتر بود و درستتر بود، محکم ایستاد که نه، این نفوذ کلام امام بود، این تأثیر فرمان امام بود که این کار را کرد. این نمونه کار، نشان میداد که دکتر چمران بالاتر از گرایشهاى گروهى و وابستگىهاى سیاسى، یک فرد انقلابىِ مؤمنى است که جهت اصلى انقلاب را در ایران بِدرستى درک کرده.
همراهی نکردن با توطئهٔ انحلال مجلس خبرگان و اولویت اسلام بر گروهگرایی
مرحوم دکتر مدّتى وزیر دفاع بود و در جلسات هیئت وزیران شرکت میکرد؛ و در ماجراى توطئهاى که از طرف بعضى براى بر هم زدن مجلس خبرگان در آن وقت چیده شده بود و به نحوى در هیئت وزرا مطرح میشد و مطرح شده بود، چمران که در جلسهی هیئت وزرا حضور داشت، علىرغم توقّع و انتظارى که از او میبردند که او هم مثل آنها و همجهت و همفکر با آنها دربارهى انحلال مجلس خبرگان قدمى بردارد و حرکتى بکند، بعکس، چمران با آنها همفکر و همآواز نمیشد. خصوصیّت این سردار شهید و سرباز مجاهد اسلام این بود. براى او مسئلهى گروهگرایى و خطوط سیاسى که براى بعضى در جامعه، اصل همین است، به هیچ وجه مطرح نبود؛ براى او اسلام مطرح بود و پیروزى و حاکمیّت اسلام، و براى این حاضر بود جان خودش را هم از دست بدهد.
شجاعت و حرکت مشتاقانه و عاشقانه در جبهه بیاعتنا به خطر
دکتر چمران در جبههى جنگ آنچنان پاکباخته و آنچنان شجاعانه میجنگید و حرکت میکرد که من نظیر رفتار و روش دکتر را در کمتر کسى مشاهده کردهام و یا راجع به کمتر کسى شنیدهام. مجاهدتها و فداکارىها خیلى زیاد است، خیلىها هستند که از خطر نمیهراسند، امّا در جبهه مشتاقانه و عاشقانه حرکت کردن و به خطر فکر نکردن، یکى از خصوصیّات این مرد مؤمن و مجاهد در راه خدا بود.
تواضع، مهربانی و قاطعیت او و شخصیت جامع و همهجانبهاش
خصوصیّات دیگر اخلاقى او، تواضع او، دلِ نرم و رقیق و رحیم او، اخلاق ملایم و مهربان او، قاطعیّت او با [وجود] همهى این مهربانى و نرمى، تواضع او در مقابل زیردستان و کسانى که زیر امر و فرمان او قرار داشتند، در مجموع یک شخصیّت بزرگ و جامعالاطراف و همهجانبه از این انسان فداکار ساخته بود.
تجلیل از او تجلیل از خط اسلام و جهاد برای حاکمیت قوانین اسلامی
ما اگر از دکتر چمران تجلیل میکنیم، در حقیقت از خطّ اسلام و جهاد و مبارزهى براى حاکمیّت قوانین اسلامى با استفاده از شیوههاى اسلامى داریم تجلیل میکنیم؛ و این همان چیزى است که امروز ملّت ما باید متوجّه به آن باشد و امتحان عمومى ملّت ما این است.
گریهٔ مردم در تشییع او قدرشناسی از فداکاری و صداقتش
اکثر شما شاید دکتر چمران را شخصاً هم ندیده بودید؛ اکثر کسانى که امروز در تشییع جنازهى دکتر سینه میزدند و گریه میکردند، شاید یک بار با او همصحبت نشده بودند، او را ندیده بودند؛ چرا برایش گریه میکردند؟ این گریه، گریهى قدرشناسى از یک عنصرى است که براى خاطر خدا جانش را حاضر است فدا کند؛ قدرشناسى از یک انسانى است که راست میگوید در مقابل ادّعاهاى دروغ، در مقابل داعیههاى پوچ، در مقابل پُرتوقّعىها، زیاد خواستنها و هیچ به انقلاب ندادنها؛ این خط، خطّ ملّت ایران است. و [برای] این است که وقتى این حوادث پیش مىآید و چمرانى شهید میشود و ملّتى این جور به حرکت درمىآید، انسان بیش از پیش میفهمد و یقین میکند که خطّ اسلام و انقلاب اسلامى ایران در این کشور و در این منطقه، خطّى نیست که این موجودهاى کوچک …
نهراسیدن از مرگ در راه خدا و قرار گرفتن مکرر در محاصرهٔ دشمن
ما یاد این شهید عزیز، این برادر کمنظیر، این یار روزهاى دشوار و سخت، این امیددهندهى در ساعات ناامیدى را که بالاخره هم جانش را در این راه داد گرامى میداریم. خدایا! من شهادت میدهم که دکتر چمران از مرگ در راه تو نمیترسید؛ بارها خودش را در معرض کشته شدن قرار داد؛ بارها تا اینجایى که دیروز رفت و موفّق شد پیش رفته بود؛ براى او بازدید از خطوط مقدّم جبهه کار تازهاى نبود؛ بارها در بین حلقهى محاصرهى دشمن، تنها یا با یک تعداد معدودى، رزمیده و جنگیده بود، در محاصرهى تانکهاى دشمن قرار گرفته بود، در محاصرهى نیروهاى …
دانشمندی در کنار دیگر قشرهای مردم در میدان جهاد
این خط، خطّى است که در همهى قشرهاى مردم، مجاهدان و شهیدان و فداکارانى دارد و دکتر چمرانش ــ یک فرد عالِمِ دانشمندِ تحصیلکردهى در سطوح عالى ــ در کنار قشرهاى دیگر مردم، در کنار جوانهاى کارگر، پیرمردهاى کشاورز که از آذربایجان و از خراسان و از مناطق دیگر بلند شدند رفتند تا در میدان جنگ به وظیفهشان عمل کنند و در کنار روحانیّون، در کنار آن پیرمرد روحانى هفتادسالهاى که با پشت خمیده و عصاى به دست، بلند میشود میرود اهواز و لباس سپاهیان پاسدار انقلاب را میپوشد و به جبهه میرود به قصد شهید شدن و آنجا میماند و در کنار جوانها خمپاره میزند، مبارزه میکند و به معناى واقعى کلمه میجنگد، همه در کنار هم، همه با هم، همه دست در دست هم میدان شرف و شهادت را گرم میکنند، خونرنگ میکنند؛ این [خط] پیروز است و آینده دارد و ملّتش این جور قدرشناس یک شهید بزرگ و یک سردار جانباز و فداکارند.