سختیها و محنتهای مسلمانان و پیامبر در دوران محاصره
… بعضى مثلاً تا بیستودوساله، بیستوچهارساله و مانند این چیزها هم گفتهاند؛ حالا مثلاً خانهى پُرش بیستوچهارساله و بیستوپنجساله ــ اینهمه معارف را، اینهمه علوّ مقامات معنوى را در این مدّت کوتاه به دست بیاورد، حاکى از یک تربیت فوقالعادهى فوق بشرى است. در شِعب ابىطالب که همهى راههاى عافیت بر مسلمانان و وجود مقدّس نبىّ اسلام (صلّى الله علیه و آله و سلّم) بسته شده بود، نه امکانات زیستى [بود]، نه امکانات رفاهى، نه آسودگى خاطر، دائم دغدغهى تهاجم دشمنان، دائم خبرهاى بد، صداى گریهى کودکان از گرسنگى بلند و انواع ناراحتىها در آن درّهى خشک که این عدّهى خانوادهى مسلمان مجبور به اقامت [در آن] شده بودند براى مدّت سه سال، و چه سختىها کشیدند، چه محنتها بردند و همهى این سختىها هم از مبدأ یکایک این انسانها از کوچک و بزرگ حرکت میکرد و روى دوش پیغمبر اسلام مىنشست ــ چون رهبر بود، چون همه به او متّکى بودند و همه دردها را پیش او مىآوردند و همهى فشارها را او حس میکرد ــ در یک چنین وضعیّت سرشار از سختى و محنت و فشار و ناراحتىِ ناشى از دعوت در راه خدا و صبر در راه خدا که اتّفاقاً در همین ایّام هم در مدّت کوتاهى جناب ابىطالب از دنیا میرود، جناب خدیجهى کبرىٰ هم به رضوان الهى و لقاءالله میپیوندد و پیغمبر تنهاى تنها است، آن وقت این دختر چندساله ــ حالا بنا به اختلاف روایات، پنجساله، ششساله، هفتساله، دهساله ــ تنها کسى است که پیغمبرِ با این عظمت به او تکیه میکند؛ مثل مادر از پدر بزرگوار خود پذیرایى میکند؛ که این قضیّهى «فاطِمةَ اُمُّ اَبیها»[2] مال اینجا است. یک دختربچّهى کمسال، در دوران سختترین محنتها، به فریاد بزرگترین انسانها میشتابد؛ شوخى نیست. این عظمت را ببینید! همان عنصر است که در طول زمان، در دوران جوانى …