رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قرار دادن شریک یا معبودی جز خدا در عقیده، عبادت و اطاعت.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۳۹۷
۱۳۵۵۱۳۹۷

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

جواب اینست که: شرک یک مسلک و یک عقیده است، یعنی دو خدایی و چند خدایی، یک دین و یک آئین و یک نوع اعتقاد است مثلاً: فرض بفرمائید سه خدایی. بعضی منکرند و میگویند زرتشتیها موحد بودند، اما به هر حال در دورانی از تاریخ، بلاشک زرتشتیها دو خدایی بودند و لو اصلش هم یک خدایی و توحیدی باشد یا سه خدایی یا چندین خدایی که امروز در هندوستان و برخی از جوامع عقب افتاده‌ی آفریقایی در بین قبایل قدیمشان که بت پرستند.
پیغمبر از شرک به خدای متعال هر روز پناه میبرد. خب پیدا است که آن شرکِ جلی، خیلی دور از ساحت ماها است که در مقابل یک بتی مثلاً سجده کنیم؛ این پیدا است که مراد از شرک، شرک خفی است که انسان غیر خدا را به نحوی داخل کند در کاری که باید برای خدا انجام بگیرد. لذاست که انسان بایستی به طور دائم به خدای متعال پناه ببرد از این شرک که مِن حیث لا یشعر وارد میشود.
یک نوع شرک دیگری وجود دارد که آن خطرناک‌تر است، چرا؟ چون به این وضوح نیست، با این جلوه و با این نمایش نیست. آن چیست؟ آن این است که انسان یک نفر را، یک قدرت را، یک قطب را با نام غیر خدا، دارای شئون خدا بداند. اگر بت‌پرستان زمان پیغمبر، هُبَل و لات و مَنات و عُزّیٰ را ارباب، یعنی رَب‌ها و خداها و پروردگارها می‌دانستند؛ به آنها می‌گفتند اینها الهه‌اند، اینها اربابند؛ مشرکان و بت‌پرستانِ غافل و نادانِ زمان امیرالمؤمنین، قدرت‌ها و قطب‌ها و مرکزها را با نام بندۀ خدا به خدایی قبول کرده بودند. شما در شام اگر از هر عوامِ نادانی می‌پرسیدی آقا، معاویه خداست؟ می‌گفت آقا عقلت را گُم کردی؟ اگر می‌گفتی معاویه پس چیست؟ می‌گفت معاویه بندۀ خداست. این ظاهر قضیه. اما در باطن، خدا در قرآن می‌گوید: «یَفعَلُ ما یَشآءُ» و «یَحکُمُ ما یُریدُ»[15] هرچه می‌خواهد می‌کند، هرچه می‌خواهد فرمان می‌رانَد، روی ارادۀ او اراده‌ای نیست؛ در شام «یَفعَلُ ما یَشآءُ» و «یَحکُمُ ما یُریدُ» معاویه بود، در منطق اسلام این خداست. اسمش معاویه است، اسمش بندۀ خداست، [اما] کارش کار خداست، مسئولیتش، مسئولیت خدایی است.

شرک به‌عنوان مسلک و عقیدهٔ دوخدایی و چندخدایی

جواب اینست که: شرک یک مسلک و یک عقیده است، یعنی دو خدایی و چند خدایی، یک دین و یک آئین و یک نوع اعتقاد است مثلاً: فرض بفرمائید سه خدایی. بعضی منکرند و میگویند زرتشتیها موحد بودند، اما به هر حال در دورانی از تاریخ، بلاشک زرتشتیها دو خدایی بودند و لو اصلش هم یک خدایی و توحیدی باشد یا سه خدایی یا چندین خدایی که امروز در هندوستان و برخی از جوامع عقب افتاده‌ی آفریقایی در بین قبایل قدیمشان که بت …

شکل‌های متفاوت شرک در هر زمان و لزوم شناساندن آن در حج

شرک همواره به یک گونه نیست، و بت همیشه به شکل هیاکل چوب و سنگ و فلز ظاهر نمیشود. خانه‌ى خدا و حج باید در همه‌ى زمانها شرک را در لباس خاصّ آن زمان، و بت شریک خدا را با جلوه‌ى مخصوص آن بشناساند و نفى و طرد کند. امروز البتّه از «لات» و «منات» و «عزّىٰ» خبرى نیست امّا به جاى آن و خطرناک‌تر از آن، بتهاى زر و زور استکبار و نظامهاى جاهلى و استکبارى است که همه‌ى فضاى زندگى مسلمین را در کشورهاى اسلامى فراگرفته است.

فساد، مصرف‌زدگی، سلطهٔ سیاسی و حضور نظامی غرب مظاهر شرک امروز

فرهنگ فساد و فحشا که به وسیله‌ى دستهاى استعمارى در میان ملّتها ترویج میشود، فرهنگ مصرف‌زدگى که روزبه‌روز زندگى ملّتهاى ما را بیشتر در لجنزار خود فرو میبرد تا کمپانى‌هاى غربى ــ که مغز و قلب اردوگاه استکبارند ــ بیشتر سود ببرند، سلطه‌ى سیاسى غرب استکبارى که پایه‌هاى آن به وسیله‌ى حکومتهاى دست‌نشانده و ضدّمردمى کار گذاشته شده است، حضور نظامى که با هر بهانه‌اى شکل آشکارترى به خود میگیرد، اینها و امثال آن، همه مظاهر همان شرک و بت‌پرستى است که در ضدّیّت کامل با نظام توحیدى و حیات توحیدى است که اسلام براى مسلمانان مقرّر داشته است. حج و اجتماع عظیم بر گِرد خانه‌ى توحید باید آن مظاهر شرک را نفى کند و مسلمانان را از آن برحذر دارد. حجّ با این مفهوم روشن و جلى است که برترین جایگاه برائت از مشرکین شناخته شده و خداى متعال از زبان خود و نبىّ مکرّمش (صلّى الله‌ علیه و آله) اعلام برائت از مشرکین …

هر دین شرک‌آلود مسلکی خاص

… یونانی و رومی قدیم الهه‌ی عشق، الهه‌ی طوفان، الهه‌ی باران، الهه‌ی آتش که افسانه‌های عجیب و غریبی هم دارند، که آن نمایشنامه‌نویس قدیمی یونانی به نام سفک که قبل از میلاد بوده. مثلاً: درباره‌ی خدایان و جنگهای اینها و دعواهای اینها چیزهایی نوشته اینها مسلک است. یعنی هر دین شرکآلودی یک مسلک است. اما کفر یک معنای وسیعتری از همه‌ی اینها دارد، یعنی کافر ممکن است مشرک باشد (دو خدایی، سه خدایی باشد) ممکن هم هست اصلاً به خدایی اعتقاد نداشته باشد مثل مادیین، ملحدین، دهریین، اینها هم کافرند و به هیچ خدایی معتقد نیستند. به معنای انکار کننده‌ی راه حق و آئین …

شرک و غرق بودن مردم مکه در هوای نفس پیش از دعوت توحید پیامبر اکرم (ص)

… معرفی میشوند: گروه اول آن گروهی هستند که در این دو آیه راجع به آنان حرف زده شده. گروه دوم هم بعد از این دو آیه ، طی ده، دوازده آیه ذکرشان خواهد رفت. گروه اول اینگونه معرفی شدند: «ان‌الذین کفروا» (آنان که کفر ورزیدند). حالا آنها که کفر ورزیدند چه کسانی هستند؟ قبل از نزول وحی الهی و قبل از اینکه دعوت حق در جامعه مطرح بشود، بدیهی است کسانی که در آن جامعه بودند نسبت به آن دعوت و نسبت به آن وحی، چون قبلاً مطرح نبوده، موافقت و معرفتی نداشتند مثلاً: فرض کنید، قبل از آنکه دعوت توحید پیغمبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در مکه، مطرح بشود همه‌ی کسانی که در آن منطقه بودند مفاهیم این دعوت جدید مطرح نشده را طبیعتاً نمیشناختند و نه تنها به آن معتقد نبودند، بلکه به ضد آن معتقد بودند. یعنی این دعوت، دعوت توحید میبود، در حالی که آنها مشرک بودند خداهای مادی و بت‌ها را میپرستیدند و این دعوت مبنی بر تصفیه نفس و خودشکنی (یعنی نفس شکنی) انسان بود، در حالی که آنها غرق در هواهای نفسانی و شهوات نفسانی بودند. بنابراین: همه‌ی مردم، در جهت مقابل این دعوتی که هنوز نیامده بود قرار داشتند. و به اینها گفته میشود کافر، یعنی بیایمان، بیاعتقاد و مشرک که وقتی دعوت جدید یعنی دعوت به توحید در جامعه مطرح شد همین گروه مشرکین نسبت به آن حقیقت هیچ شناخت قبلی و هیچ معرفت و ایمانی …