توصیه به انتخاب همکاران جوان، مؤمن، انقلابی، متعهد و پرانگیزه
نکتهی بعدی: انتخاب همکار. بالاخره شما همکارانی انتخاب میکنید؛ توصیهی بنده این است که از همکارانِ دارای این خصوصیّات بیشتر استفاده کنید: جوان، مؤمن، انقلابی، متعهّد، پُرانگیزه؛ اینها هستند که میتوانند به شما کمک کنند. ما در بخشهای مختلفِ علمی و تحقیقاتی، مثل بخش هستهای، بخش نانو، بخش سلّولهای بنیادی، بخشهای گوناگونی که جزو گرههای بزرگ علمی و تحقیقاتی در دنیا بوده، از این جوانها استفاده کردیم و پیش رفتیم، پیشرفتهای بزرگ انجام گرفته بحمدالله. آن خصوصیّت این است؛ از این …
لزوم استفاده از کارشناس مؤمن، صادق و معتقد به توانمندی داخلی
… چنان میشود. وَ لا حَریصاً؛[4] با آدم حریص مشورت نکن ــ یعنی از او کارشناسی نخواه ــ چون آدم حریص، آن حرص خودش را به تو منتقل میکند. حالا اینها نمونه است؛ یعنی این خُلقیّات یک کسی که طرف مشورت ما است، میتواند در رأی مشورتی او اثر بگذارد و کار دست ما بدهد. بنابراین، مواظب باشیم از کارشناسی استفاده کنیم که مؤمن باشد، صادق باشد، به توانمندی داخلی و ملّی کشور معتقد باشد، سرمایههای ملّی را بشناسد. از کارشناسهایی استفاده نکنیم که دنبال نسخههای نسخشدهی خارجیاند. بعضی اوقات یک نسخهی اقتصادی یا اجتماعی یا فرض کنید که سیاسی در خارج، پنجاه سال پیش یا هفتاد سال پیش مطرح شده، بعد هم نسخ شده، ما حالا آن نسخه را بیاوریم اینجا مطرح کنیم! مراقب باشید کارشناس …
معیارهای گزینش میدانداران: امانت، صداقت، تدین و اعتقاد به نظام اسلامی
… مشغول کار بشود، برای کشور بهتر است؛ منتها در این زمینه، هم شما، هم رئیسجمهور منتخب محترم، مسئولیّتهای سنگینی دارید. چه کسی میخواهد میداندار این میدان باشد؟ میدان اقتصاد، میدان فرهنگ، میدان فعّالیّتهای سازندگی، میدان تولید؛ چه کسی میخواهد میداندار باشد؟ آن کسی را باید میداندار کرد که «امین» باشد، «صادق» باشد، «متدیّن» باشد، از بُن دندان «معتقد به جمهوری اسلامی و به نظام اسلامی» باشد. «ایمان» یک شاخص مهم است. «امید به آینده»، نگاه مثبت به افق، یکی از شاخصهای مهم است. به آنهایی که افق به نظرشان تاریک است و [معتقدند] کاری نمیشود کرد، نمیشود مسئولیّتهای اساسی و کلیدی داد. «تشرّع»، متشرّع بودن، یکی از معیارهای مهم است. «اشتهار به پاکدستی و صداقت» یک معیار است. این …
ملاک بودن شایستگی در گزینش زن و مرد برای وزارت و نمایندگی
… حالا مثلاً فرض کنید آمریکاییها به یکی از این کشورهای همسایهی ما الزام کرده بودند که بایستی زنها در محیط اداری مثلاً ۲۵ درصد حضور داشته باشند؛ الزامی، اجباری؛ غلط است. چرا ۲۵ درصد؟ خب ۳۵ درصد، خب ۲۰ درصد. این عدد معیّن کردن، نسبت معیّن کردن، معنی ندارد؛ اینجا ملاک، شایستهسالاری است. یک جا هست که یک بانوی باسواد مجرّب کارآمد مثلاً برای وزارت بهتر از این مردی است که در این زمینه نامزد وزارت شده؛ این زن باید وزیر بشود. در مورد نمایندگی مجلس هم همینجور است. مثلاً فرض کنید در فلان شهر، یک نفر یا دو نفر نمایندهی مجلس لازم است؛ یک نفر یا دو نفر زن، یک نفر یا دو نفر مرد معیّن شدهاند، [باید دید] کدام شایستهترند، باید شایستگی را نگاه کرد. هیچ ترجیحی اینجا وجود ندارد، هیچ …
گماردن نیروهای کارآمد، جهادی، فاضل و صالح در مسئولیتهای قضایی
و رابعاً: گماردن نیروهای کارآمد و جهادی و فاضل و صالح در مسئولیتها، و تربیت مدیران شایسته برای سطوح عالی و میانی قضائی و اداری.
گزینش مسئولان بر مبنای عدالت، صداقت و پاسخگویی
۵۱- گزینش مسئولان و مدیران بر مبنای التزام عملی آنان به حد کفاف در معیشت و اهتمام ایشان به هنجارهای عدالت، صداقت، راستگویی، اعتماد، فداکاری و پاسخگویی
ارتقای شایستهگزینی در انتخاب داوطلبان تراز جمهوری اسلامی
۱۰ـ ارتقاء شایستهگزینی -همراه با زمینهسازی مناسب- در انتخاب داوطلبان تراز شایسته جمهوری اسلامی ایران و دارای ویژگیهایی متناسب با جایگاه مربوط از طریق:
منع مطلق بهکارگیری کسانی که بیاعتمادی خود به نظام را ثابت کردند
البتّه این جنبهی اثباتی قضیّه است، جنبهی سلبی هم این است که از عناصری که نامطمئن بودنِ خودشان را اثبات کردند، مطلقاً استفاده نکنید؛ مطلقاً استفاده نکنید. بعضیها هستند که نشان دادند و ثابت کردند که عناصر نامطمئنّیاند. برای چه کسی نامطمئنند؟ برای شخص حقیر؟ نه -من که خیلی راحتم در برخورد با این و آن؛ با همهجور آدمی میتوانم برخورد کنم؛ ارتباطگیری من خوب است؛ میتواند کسی با من هیچ مشکلی نداشته باشد، جز از لحاظ …
لزوم رعایت شایستهسالاری و گزینش بر پایهٔ صلاحیت در همهٔ نهادها
… یعنی اگر استدلال دیگری دارید، خیلی خوب، بیائید بگوئید؛ اما کم بودن سن، جوان بودن، استدلال درستی نیست. «فلیس الاکبر هو الافضل بل الافضل هو الاکبر»؛[6] آن کسی که بزرگتر است، لزوماً برتر نیست؛ بلکه آن کسی که برتر است، در واقع بزرگتر است. افضل، یعنی شایستهتر. این شایستهسالاری است؛ خب، اینها باید رعایت شود. در همهی نظامات جمهوری اسلامی، در قوهی مجریه، در قوهی مقننه، در قوهی قضائیه، در نیروهای مسلح، در نهادهای گوناگون، این اصل شایستهسالاری باید رعایت شود. شایستهگزینی؛ گزینش باید بر طبق معیارها و صلاحیتها باشد، نه بر طبق امیال و چیزهای شخصی. این در اسلام خودش یک اصل است. تمام این تغییرها و تبدیلهائی که در اسلام وجود دارد، بر اساس این است.
دانشگرایی و شایستهسالاری مبتنی بر اخلاق اسلامی در نصب مدیران
۴- دانش گرایی و شایسته سالاری مبتنی بر اخلاق اسلامی در نصب و ارتقای مدیران.
بهکارگیری نیروهای مخلص و باکفایت ناشناخته در سراسر کشور
از نیروهای مخلص و باکفایت غفلت نکنید. در سرتاسر کشور نیروهایی هستند که ای بسا برای مرکزنشینان - که ماها باشیم - شناخته شده نیستند، اما کفایت و اخلاص لازم را دارند؛ اینها را در چرخهی کارها قرار دهید و از نیرویشان استفاده کنید. حتماً اهداف اساسی نظام و دولت، یعنی سند چشمانداز و برنامهی پنج ساله را که مصوّب است، در برنامههای خودتان در نظر بگیرید و اینها حتماً در برنامههای شما دیده بشود؛ در چارچوب آنها حرکت کنید.
انتخاب کارگزاران با آزمایش و رعایت شایستگی
یک جملهی دیگر از این نامهی مبارک این است: «ثم انظر فی امور عمّالک»؛ کارها و امور کارگزاران خودت را مورد توجه قرار بده. اول، انتخاب کارگزاران است؛ «فاستعملهم اختباراً»؛ با آزمایش آنها را انتخاب کن؛ یعنی نگاه کن ببین چه کسی شایستهتر است. همین شایستهسالارییی که امروز بر زبان ماها تکرار میشود، به معنای واقعی کلمه باید مورد توجه باشد. امیرالمؤمنین (علیهالسّلام) هم در اینجا به آن سفارش میکنند. «و لا تولهم محاباة و اثرة»؛ نه از روی دوستی و رفاقت کسی را انتخاب کن، که ملاکها را در او رعایت نکنی - فقط چون رفیق ماست، انتخابش میکنیم - نه از روی استبداد و خودکامگی؛ انسان بگوید میخواهم این فرد …
امانت و دیانت و کفایت، نه رفاقت شخصی و حزبی، ملاک گزینش مدیران شهری
دربارهی انتخاب مدیریتهای شهر و روستا توصیه میکنم امانت و دیانت و کفایت اشخاص را ملاک گزینش قرار دهید. رفاقتهای شخصی و حزبی و ملاحظات سیاسی به هیچ رو، نباید مجوز گزینش مدیران فاقد ملاکهای اصلی شمرده شود. به شهردار برگزیدهی خود کمک و فرصت دهید و از او مسؤولیت و پاسخ بخواهید و در برابر کوتاهیها یا کجرفتاریها بیتفاوت نمانید و به وظیفهی قانونی خود عمل کنید. و این همه را از جنجال و غوغاگری که امروز متأسفانه بعضی بجدّ، طالب آنند، دور نگهدارید.
لزوم رعایت کامل معیارهای اسلام در گزینش حاکمان همهٔ ردهها
… در هر ردهای از ردهها بر عهده گیرد - بلکه تابع معیارهاست و مهمترین کار این است که این معیارها رعایت شود. البته امکان خطا و اشتباه، هم در تشخیص و هم در عملکرد کسانیکه تشخیص درستی نسبت به آنها داده شده، همیشه متصوّر است؛ بنابراین ما از کسی انتظار عصمت نداریم؛ لیکن اسلام در باب گزینش حاکمان در هر ردهای از ردهها، چه ردههای بالا - که سیاستهای کلان، کارهای بزرگ و ادارهی امور کلّی کشور در دست آنهاست - چه ردههای متوسّط و پایین، معیارها و شرایطی گذارده است و آنچه بر عهدهی ماست، این است که این معیارها بهطور کامل رعایت شود. لذا در اسلام آنچه ما به عنوان حاکمیت اسلامی شناختهایم و امروز هم بنای کلّی این جامعه بر آن قرار دارد، مردم سالاری دینی است که با دمکراسیهای رایج دنیا در بنیاد اختلاف دارد. ریشهی مشروعیتِ رأی مردم در دمکراسیهای رایج دنیا اساساً با مشروعیت رأی مردم در نظام …
سراغ نداشتن پست موروثی و سکوت نکردن در صورت وجود آن
… است کسانی با ارتباط و اتّصال به کسی یا شخصیتی، تلاشهایی بکنند و کارهای اقتصادیای انجام دهند - که البته با اینها باید طبق قانون برخورد شود - اما اینکه پست موروثی در جامعه وجود داشته باشد که پدر بمیرد، پسر از او ارث ببرد؛ یا برادر بمیرد، برادر از او ارث ببرد؛ من حقیقتاً چنین چیزی را سراغ ندارم؛ والّا اگر باشد، مطمئن باشید که بنده سکوت نخواهم کرد.
اثر جایگزینی مدیر کارآمدتر به جای مدیریت ضعیف و توصیهٔ همیشگی به مسئولان
چرا. در هر دستگاهی که ما در مدیریّت آن ضعفی احساس میکنیم، چنانچه انسان کارآمد و بهتری را سراغ داشته باشیم و جای او بگذاریم، یقیناً تأثیرات زیادی خواهد داشت. حرف من هم به مسؤولان کشور - چه به وزرا، و چه به مسؤولان بالاتر از وزرا - همیشه همین بوده است.
کاردانی و صلاحیت دینی و انقلابی در انتخاب شهرداران و دهیاران
۴ - در انتخاب شهرداران و دهیاران، مهمترین خصوصیتی که باید رعایت شود، کاردانی و صلاحیتهای دینی و انقلابی است. شوراهای اسلامی در این انتخاب مهم لازم است به امانتداری و تدین و توانایی اجرایی این برگزیدگان کمال اهتمام را بورزند.
نیت گماردن بهترین افراد در رأس مسئولیتها و دشواری گزینش
البته شما بدانید، من نیّتم این است که بهترین آدمها را در رأس مسؤولیتها ببینم و بگمارم؛ در این شکّی نداشته باشید. در این زمینههایی هم که حالا مواردی را ذکر کردید و من نام و مسؤولیت آنها را نخواندم، سعی کردهام بهترینها را انتخاب کنم. البته گزینش سخت است. آدمْ کنار که نشسته، عیبها را میبیند. احیاناً بعضی انگیزهها ممکن است دخالت کند و آدم عیبی را بزرگتر از آنچه که هست، ببیند؛ محسّنات را نبیند و مقایسه بین آدمهای مختلف برایش میسّر نباشد. این کار خیلی سختی است. ما سعیمان این است که از آدمهای خوب و توانا استفاده …
تأکید بر گزینش همکاران عمیقاً معتقد به راه و هدف نظام
… که کار این مدیر را لنگ میگذارند. بعد هم البتّه کشور ضرر میبیند، اهداف ضرر میبیند، مردم ضرر مىبینند امّا اوّلین مشکلى که به وجود میآید، این است که خود این مدیر میبیند کارش پیش نمیرود؛ براى خاطر اینکه تکیه کرده به انسانهایى و آدمهایى که اینها اهل نیستند. در محیط وزارتخانه بایستى آن کسانى را آورد که به این راه و به این هدف از بُن دندان معتقد باشند؛ این شرط اوّل است. براى خاطر اینکه اگر از بُن دندان معتقد نباشند، اگر توانایى و کاردانى هم داشته باشند، آن توانایى و کاردانى در خدمت این راهى که شما برایش دارید تلاش میکنید به کار نخواهد افتاد؛ این چیز طبیعىاى است. باید معتقد باشند.
گزینش افراد دارای روحیهٔ انقلابی عمیق در سطوح تعیینکننده
… که آن مدیرى که آنجا در آن قسمت کار میکند و خدمت میکند ــ البتّه یا مدیر در سطوح پایین یا یک کارشناس متخصّص ــ اعتقادى هم به این راه ما و انقلاب ما ندارد امّا خودش را در خدمت این مدیریّت قرار داده، در خدمت این تشکیلات یا این وزارتخانه یا این اداره قرار داده. به این شکل میتوانید از خدمات افراد استفاده کنید امّا آنهایى که تعیینکنندهاند، راه را مشخّص میکنند و بخصوص در سطوح بالاى مدیریّت و نیز در سطوح کارشناسىهایى که خطدهنده هستند، افرادى را باید انتخاب کنید که اینها آن روحیهى انقلابى و اسلامى عمیق را داشته باشند؛ این، آن اساس کار است که اگر شد، به اعتقاد بنده تمام این هدفهایى که شما براى خودتان مشخّص کردهاید، در برنامههایتان آوردهاید، در سخنرانىها و بیاناتتان اظهار کردهاید، همه تحقّق میپذیرد.
توصیه به گزینش همکاران با معیارهای الهی در همهٔ ردهها
… معاون و همه، همین است که با او مواجهند. اگر او سالم باشد، امین باشد، مردمدار باشد، دلسوز باشد، نشانهى این است که کلّ تشکیلات دولت اینجورى است و اگر خداى نکرده او قدم را کج بردارد، آن کسانى که با او مواجهند مقایسه میکنند؛ نمیشود جلوى مقایسهى آنها را گرفت. من در شروع این دولت جدید ــ که انشاءالله دولت مبارک جمهورى اسلامى براى ملّت ایران و کشور عزیز ما داراى برکات فراوان باشد ــ این توصیه را مؤکّد میکنم که گزینش همکاران مهم است. البتّه در سطح وزرا رعایت و دقّت زیادى میشود؛ هم رئیسجمهور محترم، هم مجلس محترم جوانب کار را خیلى مىسنجند، رعایت میکنند امّا به اینجا اکتفا نشود. من به وزراى عزیز که بخشهاى مختلف را بر عهده دارند یا خواهند داشت عرض میکنم: یکایک معاونین را، یکایک مدیران را، یکایک مسئولین سراسر کشور را در بخش خودتان، با معیارهاى الهى انتخاب کنید؛ کاردان، لایق، متدیّن، پاک، آراستهى به خصوصیّاتى که براى یک مدیر لازم است.
لزوم گزینش افراد پاک، امین و مردمدوست برای مسئولیت
دو نکته را مسئولین بایستى در سرلوحهى کارهایشان قرار بدهند: یکى گزینش خوب است. انسانهاى پاک را، امین را، دلسوز را، صمیمى را، مردمدوست را انتخاب بکنند. یار براى این کار بزرگ گرفتن، کار مهمّى است. اینجور نباشد که به هر کس و ناکسى اعتماد بکنیم و مردم را مواجه کنیم با کسى که براى مردم یا براى کار مردم ارزشى قائل نباشد و [فقط] به فکر خودش باشد. این یک نکته است که مسئولین بایستى رعایت کنند. دوّم اینکه [مسئولین] این خدمت را، این مسئولیّت را براى بهرهى دنیایى خودشان نخواهند. دندان لذایذ بىشمارى را مسئول در این نظام بایستى بِکند؛ از خیلى از لذّتها باید بگذرد، کمااینکه مىبینیم هم بحمدالله میگذرند.
دقت در گزینش نیروهای مؤمن و بااخلاص در سطوح بالای دستگاه
… این دستگاهید دیگر؛ همه شما را پسندیدهاند که شما اینجا هستید و بحمدالله کار شما هم تا آنجایى که بنده شناختم و دانستم، مؤیّد صحّت آن پسندها بوده، لکن از شما که یک قدم رفتیم آنطرفتر، دیگر این صافیها وجود نداشته؛ فقط یک صافى وجود داشته و آن، خود شما بودید. سعى بشود دربارهى این گزینش زیاد دقّت بشود در سطوح بالا؛ آن نیروى مؤمن و بااخلاص را جستجو بکنید. البتّه این به معناى آن دعواى معروف تخصّص یا تعهّد نیست؛ نه، بحث سرِ کارآمدها است، بحث سر کاردانها است. ما نمیگوییم بروید در یک مسجدى ببینید چه کسى بهتر عبادت میکند، او را بیاورید؛ نه، بین آن کسانى که توانایى کار را دارند، دنبال عنصر تقوا و تعهّد و اخلاص …
سپردن کارها به متملقان به جای صالحان در خلافت اموی
کارها دست کسانى که در این دوران تملّق رؤسا و خلفا را میگفتند بود؛ کار به صلاحیّتشان، شایستگىشان [نداشتند]. عرب به اصل و نسب خیلى اهمّیّت میدهد که فلان کس از کدام خانواده است و پدرانش چه کسى بودند؛ [امّا] حتّى رعایت اصل و نسب را نمیکردند. خالدبنعبدالله قسرى در زمان عبدالملک حاکم کوفه و عراق بود؛ خیلى هم ظلم و سوء استفاده و کارهاى زیادى در عراق کرده که در کتابها …
گماشتن نالایقان وابسته به قدرت، بزرگترین آفت نظام
… خب، مثلاً براى او دو متر پارچه کافى است؛ پارچهی سه مترى را عرضه میکند به خیّاط، خیّاط میگوید: گمان نمیکنم [کافى باشد]، باید زحمت بکشم تا دربیاورم براى شما. او لذّت میبرد! او همان کسى است که زیدبنعلى (علیه الصّلاة و السّلام) را در کوفه به شهادت رساند. سالها یک چنین کسى را مسلّط بر جان و مال و عِرض مردم گذاشته بودند، چون وابستهى به رأس قدرت بود؛ نه یک اصل و نسب درستى، نه یک سواد درستى، نه یک فهم درستى. اینها آفت است؛ اینها بزرگترین آفتها است براى یک نظام.
سپردن کارها در دوران خلافت به تملقگویان بدون رعایت صلاحیت
کسانی که در این دوران، تملّق رؤسا و خلفا را میگفتند، کارها دست آنها بود. کار به صلاحیتشان، شایستگیشان [نداشتند]. عرب به اصل و نسب خیلی اهمیت میدهد؛ فلانکس از کدام خانواده است، پدرانش چه کسانی بودند، حتی رعایت اصل و نسب را نمیکردند...یک نفری را مدتهای مدید در زمان عبدالملک و بعضی پسرهای عبدالملک گماشتند بر عراق، به نام یوسفبنعمر ثقفی؛ سالها حاکم و والی عراق بود. …
گشودن میدان و برداشتن قیدها از پای پیشگامان بازداشتهشده
… ازلحاظ معنوی یک چیزی بشوند؛ مردمی نادان، عوام، بیمعرفت، بیدرک، در سطح خیلی نازل ازلحاظ روحی و ازلحاظ اجتماعی مانده بودند؛ اما انرژیهای خداداد در اینها بود؛ «سابِقونَ»؛ دنبال این بودند که یک چیزهایی را پیدا کنند، حتی سابقاً هم راهپیمایی زیادی کرده بودند؛ اما در دوران نظم غلط عثمانی و اَخلاف عثمانی به آنها اجازه داده نشده بود که اینها بتوانند خودشان را نشان بدهند، میدان را درمقابل اینها باز میکنیم. قیدها و زنجیرها را از پای اینها میگشاییم. به اینها میگوییم بروید. اگر نتوانستند حرکت کنند، زیر بازویشان را هم میگیریم، «وَ لَیَسبِقَنَّ سابِقونَ کانوا قَصَّروا».
استفاده از نیروهای پرانگیزه و زرنگ در مدیریتهای کلان دولت
دولت هم باید از نیروهای پُرانگیزه و زرنگ استفاده کند -در مدیریّتهای کلان؛ نهفقط در کارهای خردهریز، [بلکه] در وزارتها و در مدیریّتهای بالا- و راههای فساد را ببندد. بله! قوّهی قضائیّه مجازات میکند، امّا در قوّهی مجریّه میتوان جلوی راههای فساد را -کارهایی که فسادآفرین است- بست. مثلاً در همین قضیّهی ارز و سکّه و این حرفها، اگر نظارت بود، اگر دقّت بود، اگر پیگیری بود، راه این فساد بسته میشد؛ این درِ دروازه را نبستند، کاری …
معیار شایستگی بهجای رفیقبازی و جناحبازی در معرفی نامزدها
یک مسئلهی دیگر، رعایت حق در سیاهههای پیشنهادی است؛ این سیاهههایی که پیشنهاد میکنند، فهرستهایی که برای نامزدها میدهند. آن کسانی که این فهرستها را میدهند، واقعاً رعایت حق را بکنند؛ مسئلهی رفیقبازی و جناحبازی و مانند این چیزها را دخالت ندهند و نگاه کنند ببینند که چه کسی واقعاً شایسته است؛ آن کسی را که شایسته است بگذارند و به مردم معرّفی کنند. این هم یک بخش و یک بُعد از رعایت حقّالنّاس است.
بهکارگیری نیروهای کارآمد، قابل و بااخلاص
استعداد پیشرفت هم در این کشور خیلی زیاد است. ما استعداد طبیعیمان و استعداد انسانیمان خیلی بالاست و احتیاج داریم به ابتکار، به وارد کردن نیروی کار در عرصهی تصمیمگیری و عمل و تلاش؛ استفاده از نیروی کارآمد و قابل و بااخلاص و بردن کشور در مسیر صحیح پیشرفت، کهانشاءاللَّه پیشرفت مادی و معنوی - هر دو - باشد.