رفتن به محتوای اصلی

سیرهٔ اهل‌بیت (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

روش زندگی، موضع‌گیری و مبارزهٔ امامان معصوم (ع).

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات در مسجد امام حسن مجتبی (علیه‌السلام)— ۱۳۵۲/۱۲/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۲۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

بنده دو سه سال قبل در یکی از همین جلسات گفتم ما یک انقلاب اسلامی داشتیم، بعد نظام اسلامی تشکیل دادیم، مرحله‌ی بعد تشکیل دولت اسلامی است، مرحله‌ی بعد تشکیل کشور اسلامی است، مرحله‌ی بعد تشکیل تمدن بین‌الملل اسلامی است. ما امروز در مرحله‌ی دولت اسلامی و کشور اسلامی قرار داریم؛ باید دولت اسلامی را ایجاد کنیم. امروز دولت ما - یعنی مسؤولان قوه‌ی مجریه، قوه‌ی قضاییه، قوه‌ی مقننه، که مجموع اینها دولت اسلامی است - سهم خوبی از حقایق اسلامی و ارزشهای اسلامی را دارد؛ اما کافی نیست؛ اولش خود من. باید بیشتر به سمت اسلامی شدن، مسلمان شدن و مؤمنانه و مسلمانانه زندگی کردن برویم. باید به سمت زندگی علوی برویم. رفتن به سمت زندگی علوی معنایش این نیست که اگر آن روز لُنگ میبستند و راه میرفتند، امروز هم لُنگ ببندیم و راه برویم؛ نه، امروز دنیا پیشرفته است. باید روح زندگی علوی - یعنی عدالت، تقوا، پارسایی، پاکدامنی، بیپروایىِ در راه خدا و میل و شوق به مجاهدتِ در راه خدا - را در خودمان زنده کنیم؛ باید به سمت اینها برویم؛ این اساسِ کار ماست. و به شما عرض کنم، در آن صورت کارآمدی جمهوری اسلامی هم مضاعف خواهد شد؛ چون مشکل اساسییی که ممکن است برای نظام اسلامی پیش بیاید، کارآمدی در نگاه جهانی است؛ بگویند آیا توانستند این کار را بکنند، توانستند آن کار را بکنند؟ اگر ما قدم‌به‌قدم تحول درونی خود را جدی بگیریم و پیش ببریم و پایبندی خود را به ارزشها و اصولِ خود عملاً نشان دهیم، کارایی و توفیقات ما هم بیشتر خواهد شد. البته دشمنان نمیخواهند؛ جنجال و هیاهو میکنند؛ اهمیتی هم ندارد.

شاهدها (۱۴۵ پاراگراف)

حفظ اسلام حقیقی و قرآن و سنت پیامبر به برکت استقامت ائمه (ع)

این را بدانید که استقامت ائمه‌ی ما در مقابل آن جریانهای فساد موجب این شد که امروز ما میتوانیم اسلام حقیقی را پیدا کنیم. امروز نسلهای مسلمان و نسلهای بشری میتوانند چیزی به نام اسلام، به نام قرآن، به نام سنت پیغمبر در کتب پیدا کنند، اعم از کتب شیعه و حتی در کتب اهل تسنن. اگر این حرکت مبارزه‌جویانه‌ی سرسخت ائمه (علیهم السّلام) در طول این دویست و پنجاه سال نبود، بدانید که قلم به مزدها و زبان به مزدهای دوران بنیامیه و بنیعباس اسلام را تدریجاً آنقدر عوض میکردند و میکردند که بعد از گذشتن یک دو قرن از اسلام هیچ چی باقی نمیماند؛ یا …

ناشناخته ماندن زندگی و جهاد ائمه حتی برای شیعیان

تشکیل کنگره علمی زندگی امام هشتم در جوار تربت پاک آن بزرگوار و همزمان با سالروز ولادت آن حضرت، گام تازه‌ای در جهت روشنگری چهره تابناک ائمه معصومین (علیهم‌السّلام) و آشنائی با زندگینامه پر حماسه و پر رنج آن پیشوایان عظیم‌الشأن است. باید اعتراف کنیم که زندگی ائمه (علیهم‌السّلام) به درستی شناخته نشده و ارج و منزلت جهاد مرارت‌بار آنان حتی بر شیعیانشان پوشیده مانده است.

ابهام در حیات سیاسی ائمه و نبود تاریخ مدون آن

علیرغم هزاران کتاب کوچک و بزرگ و قدیم و جدید در باره زندگی ائمه امروز همچنان غباری از ابهام و اجمال بخش عظیمی از زندگی این بزرگواران را فراگرفته و حیات سیاسی برجسته‌ترین چهره‌های خاندان نبوت که دو قرن و نیم از حساسترین دوران‌های تاریخ اسلام را در برمی‌گیرد با غرض‌ورزی یا بی‌اعتنایی و یا کج‌فهمی بسیاری از پژوهندگان و نویسندگان روبرو شده است، این است که ما از یک تاریخچه‌ی مدون و مضبوط درباره زندگی پرحادثه و پرماجرای آن پیشوایان تهیدستیم.

مبارزهٔ حاد سیاسی عنصر مغفول در زندگی ائمه

مهمترین چیزی که در زندگی ائمه بطور شایسته مورد توجه قرار نگرفته، عنصر «مبارزه حاد سیاسی» است. از آغاز نیمه دوم قرن اول هجری که خلافت اسلامی بطور آشکار با پیرایه‌های سلطنت آمیخته شد و امامت اسلامی به حکومت جابرانه‌ی پادشاهی بدل گشت، ائمه اهل بیت (علیهم‌السّلام) مبارزه سیاسی خود را به شیوه‌ای متناسب با اوضاع و شرائط، شدت بخشیدند. این مبارزه بزرگترین هدفش تشکیل نظام اسلامی و تأسیس حکومتی بر پایه‌ی امامت بود. بی‌شک تبیین و تفسیر دین با دیدگاه مخصوص اهل بیت وحی، و رفع تحریف‌ها و کج‌فهمی‌ها از معارف اسلامی و احکام دینی نیز هدف مهمی برای جهاد اهل بیت بحساب می‌آمد. اما طبق قرائن حتمی، جهاد …

لزوم ترسیم تاریخ سیاسی ائمه با محوریت عنصر مبارزه

این گذری بر یکی از فصلهای عمده زندگینامه سیاسی دویست و پنجاه ساله ائمه اهل بیت علیهم‌السّلام بود که امید است محققان و اندیشمندان و کاوشگران تاریخ قرنهای اولیه اسلام همت بر تنقیح و تشریح و تحقیق هر چه بیشتر آن بگمارند. دانشگاه اسلامی رضوی که امروز به میمنت سالگرد ولادت این امام بزرگوار و در پرتو فیوضات معنوی مرقد پاک و تابناک آن حضرت گشایش می‌یابد، خوب است بخشی از تلاش و فعالیت خود را به روشنگری این تاریخ درس‌آموز و پندآمیز اختصاص دهد و طی کاری جمعی و همه جانبه، تاریخ سیاسی زندگی ائمه را با توجه به عنصر مبارزه که محور اصلی این تاریخ است برای نسل‌های امروز و فردای جهان اسلام ترسیم کند. این‌جانب تأسیس این مدرسه عظیم اسلامی را در این آستان رفیع و در این روز باشکوه به چشم امید نگریسته و به فال نیک می‌گیرم و از تولیت محترم آستان قدس رضوی که هوشمندانه این خلاء را دریافته و به رفع آن همت گماشته‌اند صمیمانه تشکر می‌کنم و آینده پربار و مشحون به علم …

استمرار غربت تاریخی ائمه (ع) با غفلت از ابعاد اصلی زندگی آنان

غربت ائمه علیهم‌السلام به دوران زندگی این بزرگواران منتهی نشد، بلکه در طول قرن‌ها، عدم توجه به ابعاد مهم و شاید اصلی از زندگی این بزرگواران، غربت تاریخی آنها را استمرار بخشید. یقیناً کتاب‌ها و نوشته‌ها در طول این قرون، از ارزش بی‌نظیری برخوردارند، زیرا توانسته‌اند مجموعه‌ای از روایاتی را که در باب زندگی این بزرگواران هست، برای آیندگان یادگار بگذارند. لکن عنصرِ «مبارزۀ سیاسی حاد»، که خط ممتد زندگی ائمۀ هدی علیهم‌السلام را در طول 250 …

درس و اسوه بودن زندگی ائمه (ع)، در گرو توجه به منش سیاسی آنان

زندگی ائمه علیهم‌السلام را ما باید به‌عنوان درس و اسوه فرابگیریم، نه‌فقط به‌عنوان خاطره‌های شکوهمند و ارزنده؛ و این، بدون توجه به روش و منش سیاسی این بزرگواران، ممکن نیست. بنده شخصاً علاقه‌ای به این بُعد و جانب از زندگی ائمه علیهم‌السلام پیدا کردم، و بد نیست این را عرض کنم که اول‌بار این فکر برای بنده در سال 1350 و در دوران محنت‌بارِ[1] یک امتحان و ابتلای دشوار پیدا شد. اگرچه قبل از آن به ائمه به‌صورتِ مبارزان بزرگی که در راه …

تبیین درست اسلام و افشای تحریف‌ها، از اهداف اصلی ائمه (ع)

… که ظلم می‌کند، شراب می‌خورد، با کفار می‌سازد، مسلمین را زیر فشار قرار می‌دهد، بین مردم تبعیض قائل می‌شود، روی فقرا فشار می‌آورد، اموال مردم را می‌گیرد، این چطور اسلامی را می‌پسندد؟ این درد بزرگ جامعۀ ما ـ جامعۀ اسلامی ـ در طول قرن‌های اول بود. ائمه علیهم‌السلام این را می‌دیدند، احساس می‌کردند که میراث ارزشمند پیغمبر ـ یعنی احکام اسلامی ـ که باید برای طول تاریخ بماند و انسان‌ها را در تمام ادوار تاریخ هدایت بکند، دستخوش تحریف شده. یکی از هدف‌های ائمه که خیلی هم مهم بود، تبیین درست اسلام و تفسیر حقیقی قرآن و افشاگری تحریف‌ها و تحریف‌کننده‌ها بود.

تبیین احکام اسلامی، هدف اصلی و بزرگ ائمه (ع)

نگاه کنید در کلمات ائمه علیهم‌السلام می‌بینید آنچه که گفته شده، در موارد بسیاری ناظر به آن چیزهایی است که به نام اسلام، علما و فقها و محدثینِ وابستۀ به دستگاه‌های حکومت و دربارهای سلطنتی گفته بودند، آنها را رد می‌کردند و حقایق را بیان می‌کردند؛ این یک هدف اصلی و بزرگ برای ائمه که تبیین احکام اسلامی بود؛ این یک.

استنباط تلاش دائمی ائمه برای تبدیل دوبارهٔ نهضت به حکومت

البته بنده این‌طور استنباط کردم از مجموع روایات و زندگی ائمه علیهم‌السلام که این بزرگواران، از روز صلح امام مجتبی علیه‌الصلاةوالسلام تا آخر یا تا اواخر، دائماً در این صدد بوده‌اند که این نهضت را مجدداً به‌شکل حکومت دربیاورند، روایاتی هم داریم. زندگی ائمه علیهم‌السلام هم ـ طبق تشخیصی که بنده دادم؛ ممکن است بعضی دیگر این را این‌طوری نبینند، طور دیگری ملاحظه بکنند ـ طبق دید من، احساس می‌کنم که این بزرگواران همیشه در صدد بودند تا حکومت را، حکومت علوی را، حکومت اسلامی را مجدداً سر پا کنند. می‌خواستند که نهضت، مجدداً تبدیل بشود به حکومت و جریان اصیل اسلامی، آن جریان اسلامی که دور از آغشته‌شدن و آمیخته‌شدن و آلوده‌شدن به آلودگی‌های هواهای نفسانی است، بیاید روی کار؛ ولی خب کار مشکلی است این کار.

برنامهٔ امامان برای فراهم‌کردن مقدمات حکومت اسلامی

به نظر ما پس از صلح امام حسن علیه‌السلام که در سال چهل‌ویکم هجری اتفاق افتاد، اهل‌بیت پیامبر به این قانع نشدند که در خانه نشسته و تنها احکام الهی را آن‌چنان‌که می‌فهمند بیان کنند، بلکه از همان آغاز صلح، برنامۀ همۀ امامان این بود که مقدمات را فراهم کنند تا حکومت اسلامی را به شیوه‌ای که مورد نظرشان بود، بر سر کار آورند، و این را به‌روشنی در زندگی و سخنان امام مجتبی (ع) می‌بینیم.

امامان نمودار کامل انسان اسلام با نگاهی تازه به زندگی‌شان

همۀ امامان ما ـ هم آن امامانی که در صحنۀ پیکار و جهاد کشته شدند و به خون غلتیدند، و هم امامانی که در صحنه‌های دیگر و در وضعی دیگر زندگی کردند ـ اگر زندگی‌شان را با آن نگاهِ تازه، نه با آن دید قدیمی نادرستِ غلط، نگاه کنیم، خواهیم دید که نمودار کامل انسان اسلام بودند. انسان می‌تواند اسلام را از مشاهده و مطالعۀ زندگی امامان بشناسد.

نمودار کامل بودن امامان شیعه در همهٔ ابعاد انسانی

تمام ابعادی که در شخصیت یک انسان از نظر اسلام دخیل است، در شخصیت اینها بود؛ هم از جنبۀ معنوی، هم از جنبۀ فکری، هم از جنبۀ عملی، هم در میدان تلاش و مجاهده، هم در اخلاق و برخورد با انسان‌ها. و در همۀ ابعادی که برای یک انسان تصور می‌شود، امامانِ شیعه نمودارهای کاملی بودند. و لذاست که ما در زیارت جامعه [کبیره] ـ که زیارتی است خطاب به همۀ امامان شیعه ـ از جملۀ نام‌ها و تیترهایی که برای امام ذکر می‌کنیم، «وَ لَهُ المَثَلُ الاَعلَی» نمونۀ بالاتر، نمونۀ برتر، یکی از این عنوان‌هاست؛ یعنی نمونۀ برترِ مکتب؛ این یک خصوصیت.

نقد پرداختن به جزئیات رفتار فردی امامان و غفلت از نقش تاریخی آنان

همیشه در صدد بوده‌اند که ببینند امام صادق علیه‌السلام مثلاً در حال سجده به کجا نگاه می‌کرد، چشم را می‌بست یا باز می‌کرد؛ یا در وقت غذاخوردن، لقمه را چگونه برمی‌داشت؛ یا در وقت راه‌رفتن، به این‌طرف و آن‌طرف نگاه می‌کرد یا نگاه نمی‌کرد. اما در صدد نبوده‌اند که معلوم کنند در این خط سِیر تاریخیِ کاروان بشر، که امام صادق علیه‌السلام یک مهرۀ اساسی از این کاروان است، چگونه سِیر می‌کرد و چگونه حرکت می‌کرد؛ برای ایفای نقش تاریخی خود، چگونه عمل می‌کرد؛ درمقابل قدرت‌های طاغوتی که ریشه‌شان در تاریخ به زمان انبیای عظام و بزرگان تاریخ الهی می‌رسد ـ یعنی فرعون و نمرود و پیش از اینها ـ درمقابل این جبهه‌بندی بزرگ تاریخی چگونه عمل می‌کرد. در صدد نبوده‌اند اینها را پیدا کنند؛ یا اگر در صدد بوده‌اند، چیزی ننوشته‌اند که ما امروز از آنها استفاده کنیم.

نبود تألیف منظم دربارهٔ روش زندگی ائمه و لزوم استنباط از روایات پراکنده

ما امروز وقتی‌که برای پیداکردن روش زندگی ائمۀ معصومین علیهم‌السلام دنبال مدرک و مبنا می‌گردیم، مثل محققین قرن سوم و چهارم هجری، مجبوریم بگردیم دنبال همین روایات متفرق، همین نقل‌هایی که وجود دارد و نمی‌توانیم یک چیز شکل‌گرفته‌ای، یک نوشته‌ای، یک تألیفی، یک مطالعۀ منظمِ پیوسته‌ای را پیدا کنیم که ما را از بسیاری از مطالعات بی‌نیاز کند. نه‌خیر، باید مثل همان محققین قرن سوم و چهارم هجری عمل کنیم که می‌گشتند روایات را از دهان این‌وآن پیدا کنند و از مجموع نقل‌ها یک چیزی خودشان استنباط کنند. امروز ما هم در همان وضع قرار داریم؛ یعنی باید روایات را جمع کنیم و قول مورخ و قول محدث و قول مفسر را نگاه کنیم، و از مجموع آنچه نقل کرده‌اند، خودمان امروز یک استنباطی بکنیم. پس قبلاً این کار نشده؛ اگر می‌شد، ما امروز این احتیاج را نداشتیم.

رد تصور تناقض در زندگی امامان و لزوم تجدیدنظر در نگرش

… می‌گوید امام حسن علیه‌السلام را چه می‌گویی؟ فوراً باید به او گفت برادر! من و تو که باهم برادرِ دروغی هستیم، حرفمان و فکرمان و راهمان متناقض است؛ اما امام حسن و امام حسین علیهماالسلاام علاوه‌بر برادری نژادی، برادر واقعی‌اند، برادر فکری‌اند، برادر ایمانی‌اند؛ لذا ممکن نیست راهشان متناقض باشد. تو اگر قبول کردی که امام حسین علیه‌السلام یک طور خاصی عمل کرده، باید قبول کنی که امام حسن علیه‌السلام هم همان‌طور عمل می‌کند. اگر زندگی امام حسن علیه‌السلام را غیر از آن می‌بینی، در بینش خود و در نگرش خود تجدیدنظر کن و بدان که اشتباه کرده‌ای؛ «ثُمَّ ارجِعِ البَصَرَ کرَّتَینِ»[13]. دوباره نگاه کن، ببین که زندگی امام حسن علیه‌السلام چگونه است. (51/11/19)

پرسش از روش ائمه در برابر حوادث و مناسباتشان با شیعه، خلفا و علمای وابسته

… و منصب شناخته‌ایم، اما زندگی اینها برای ما ناشناخته است. بحث ما دربارۀ این است که زندگی ائمۀ معصومین از اهل‌بیت علیهم‌السلام ـ همین دوازده نفر معهود ـ به چه صورت و به چه کیفیتی می‌گذشته است؛ هدف اینها چه بوده و برنامه‌های اینها را چه چیزهایی تشکیل می‌داده. (51/11/19) ائمۀ هدی علیهم‌السلام این‌کسانی‌که ما اینها را به‌عنوان پیشوا و مقتدای خود قبول کرده‌ایم، روش زندگی و مشی‌شان در زندگی چیست؟ درمقابلِ حوادث و جریاناتِ روز چگونه عمل می‌کردند؟ مناسبات آنها با پیروانشان ـ که اسمشان شیعه است ـ چگونه مناسباتی بود؟ رابطه‌شان با دشمنانشان، با خلفای زمان، با علمای وابسته به خلفای زمان ـ مثل ابویوسف‌ها[15]، زُهْری‌ها[16] و غیره ـ چگونه رابطه‌ای بود و چه مناسباتی با آنها داشتند؟ (51/11/18)

منطق مشترک همهٔ ائمه در سخن امیرالمؤمنین دربارهٔ پذیرش حکومت

اینجا این کلمه را گوش کنید، مربوط به این خطبه نیست، به مناسبت این خطبه است. اینی‌که امیرالمؤمنین می‌گوید، منطق تمام ائمه است. این یک حرفی است که شاید بعضی از کسانی که طرز فکر ما، و تز ما را در مورد زندگی ائمه قبول نمی‌کنند، این جمله را قبول کنند. امیرالمؤمنین می‌گوید علت اینکه من حکومت را قبول کردم، برای خاطر این بود که حجت بر من تمام شد. به چشم خودم دیدم که یاورانی دارم؛ یعنی تا حالا که اقدام نمی‌کردم، برای خاطر این بوده که مطمئن نبودم یاوری دارم.

آمادگی ائمه برای قیام در صورت اطمینان از داشتن یاور

من می‌گویم این طرز فکر همۀ ائمه است. امام صادق، امام موسی‌بن‌جعفر، امام جواد، امام باقر، و ائمۀ دیگر اگر مطمئن بودند که یاوری خواهند داشت، قیام می‌کردند، خروج می‌کردند. این یکی از گوشه‌ها و از لوازم دست‌دوم[3] آن طرز فکری است که ما داریم در زمینۀ زندگی ائمه که می‌گوییم اینها دائماً در حال تلاش بودند برای به‌دست‌آوردن قدرت. اینی‌که گفتم، یک گوشه‌ای از آن است. و آن‌کسانی‌که آن طرز فکر را از ما قبول نمی‌کنند، این را مجبورند …

یکسانی امامان در عمل به تکلیف الهی؛ هر یک به‌جای دیگری همان می‌کرد

… علیهم‌السلام جای امام حسین بودند، همین کار را انجام می‌دادند. (63/7/20) اگر آن شرایطی که در زمان حسین‌بن‌علی به‌وجود آمد، در زمان امام عسکری هم به‌وجود می‌آمد، شهید واقعه، امام عسکری بود. عقیدۀ ما این است. کسی‌که این‌طور معتقد نباشد، شیعۀ درست‌وحسابی نیست. ما، بین امام حسن و امام حسین و امام سجاد و امام علی‌النقی و امام عسکری صلوات‌الله‌علیهم هیچ فرقی قائل نیستیم. ما معتقدیم که هرکدام، آنچه عمل کرده‌اند، برطبقِ وظیفه و تکلیف الهی و اسلامی و قرآنی خود عمل کرده‌اند؛ و هرکدام دیگر جای این عامل می‌بودند، عیناً مثل او عمل می‌کردند. عقیدۀ ما این است که اگر امام حسین به‌جای امام حسن بود، حتماً صلح می‌کرد؛ اگر امام حسن در دوران امام حسین بود، حتماً شهید حادثۀ کربلا بود. (52/11/12) [منتها] این شرایط در دوران امام حسین پیش آمد و این را خدای متعال به پیغمبرش هم قبلاً خبر داده بود، پیغمبر …

احیای مبانی فکری و ایدئولوژیک اسلام، نخستین وظیفهٔ دورهٔ چهارم امامت

از دورۀ امام سجاد علیه‌السلام دوره و فصل چهارم امامت شروع می‌شود. در این فصل، کاری که مورد نظر است، دو چیز است؛ یکی این است که مبانی فکری و ایدئولوژیکی اسلام، که بر اثر طول زمان و تغییر شکل جامعۀ اسلامی به جامعۀ طبقاتی جاهلی، و بر اثر حکومت ممتد بنی‌امیه و پیش از بنی‌امیه ـ آن‌کسانی‌که پدران فکری بنی‌امیه بودند ـ رو به فراموشی گذاشته است، احیا شود. اصول جهان‌بینی اسلام و ایدئولوژی اسلام، در میان مردم دارد فراموش می‌شود؛ آن مساواتی که در اسلام وجود دارد، آن عدل مطلقی که در جامعۀ اسلامی منظور شده است، آن حالت توجه اُخرویِ توأم با تلاش دنیوی که در متن اسلام مقرر شده است، آن ارزش و کرامتی که برای انسان در …

کار روی ذهن مردم برای زمینه‌سازی انقلاب دوم اسلامی

اول، [فراهم آوردن] آمادگی ذهنی مردم برای طرح‌ریزی یک انقلابِ مجدد اسلامی. انقلاب اولی کِی است؟ زمان پیغمبر. منتها قدرتمندان و طواغیت آمدند مسیر این انقلاب را عوض کردند. امام سجاد و ائمۀ بعد از او، در این دورۀ چهارم، دارند روی ذهن مردم کار می‌کنند تا زمینه را آماده کنند برای ایجاد یک انقلاب دوم. که کار انقلاب دوم چیست؟ کار انقلاب دوم این است که مجدداً آبِ رفته را به جوی برگرداند؛ یعنی مجدداً حکومت را اسلامی کند، جامعه و نظام را به‌معنای درست کلمه، قرآنی کند. اول ذهن مردم باید آماده بشود دیگر؛ آن ذهنی که سالیان درازی رویش کار شده و عقیده‌اش این است که …

موفقیت چشمگیر تلاش ائمه در دورهٔ چهارم با وجود سرکوب

… آن شهر وارد می‌شوند، و مردم آن شهر تماشا می‌کنند و کَکِشان هم نمی‌گزد، حداکثر چهار قطره اشک می‌ریزند ـ که ارزشی هم ندارد آن اشک ـ می‌شود پایگاه مقاومت‌های تند و شدید. این را چه کسی می‌کند؟ این کار رهبری است که در مدینه نشسته، یعنی امام سجاد و سپس امام باقر. همان خاندان پیغمبری که دشمن، گستاخیِ هرگونه کاری را نسبت به آنها داشت ـ زندان‌کردن، کتک‌زدن، شکنجه‌کردن، محاصرۀ اقتصادی کردن، آنها را به فقر اجباری کشاندن تا کشتن، و دوست جرئت نداشت که دربارۀ اینها یک کلمه حرفِ حاکی از ستایش بزند ـ در دوران امام باقر کارشان به آنجا می‌رسد که بزرگ‌ترین علما و فقها و فتوادهندگان در جامعۀ اسلامی آن روز، شاگرد‌های امام باقرند. این خیلی موفقیت است. یک انسانی، یک عنصری، یک خانواده‌ای که در جامعه و ازطرف نظام حاکم، فرصت و امکان هیچ‌گونه کاری برایش وجود نداشته، آن‌قدر موفقیت و فرصت در طول زمان پیدا کند که ناگهان نام و یاد آنها [در بین] همۀ اساتید، همۀ بزرگان، همۀ علما، همۀ دانشگاه‌ها، پُر باشد؛ این حاکی از یک تلاش فوق‌العاده است. این تلاش را امام سجاد شروع کرد. (59/6/14)

تبدیل مبارزهٔ پنهان ائمه به قیام آشکار برای تشکیل حکومت عدل

… این تأیید شده. هیچ‌وقت هم چیزی که نقض آن باشد، ندیدم در روایات. مراد از این قیام‌کننده، آن حجت قائم در آخرِ زمان نیست، که ولیّ عصر ارواحنافداه باشد؛ آن یک حساب دیگر است، آن یک چیز دیگر است. به‌هرحال غیبتی پیش می‌آمده، این فی‌علم‌الله معلوم بوده و مسلّم بوده؛ اما در دوران زندگی ائمه، مبارزات و جهاد پنهان ائمه علی‌القاعده به یک نقطه‌ای می‌رسید که باید در آن نقطه آن مبارزات پنهانی به‌صورت آشکار ظاهر بشود، و یک نفر قیام کند به‌قصد تشکیل حکومت. این چیزی است که [اگر] کسی با این اطلاع ذهنی، در روایات زندگی ائمه نگاه کند، در آن شک نخواهد کرد. شک نباید کرد که در عرف زندگی ائمه، این مسلّم و قطعی بوده که هرکدامی که موقعیت مناسبی به دستشان بیاید، باید قیام کنند و پرچم حکومت عدل را برافراشته کنند. (67/8/8)

مسلّم بودن اصل قیام ائمه و منوط بودن آن به داشتن یاور

ببینید، اصل قیام مسلّم است که باید انجام بگیرد به‌وسیلۀ ائمه علیهم‌السلام. اینکه انجام نمی‌گیرد، چون شرایطش فراهم نیست؛ یکی از شرایطش، داشتن ناصر و یاور است. یک روایت دیگر، که راوی ظاهراً سُدیر صِیرفی [است]. (67/8/8) در مدینه می‌آید پیش امام صادق علیه‌السلام و پیشنهاد قیام می‌دهد. زمان بنی‌عباس است. می‌گوید: آقا شما چرا قیام نمی‌کنید، چرا خروج نمی‌کنید، چرا حکومت را نمی‌گیرید، چرا نمی‌کنید کاری را که باید بکنید؟ …

تکریم شاعران مدح و فضایل، همانند ستایش هشام بن حکم و مؤمن‌الطاق

شما در بین کلمات ائمه علیهم‌السلام یا سیرۀ آن بزرگواران، کسی را که این‌گونه مورد توجه ویژه قرار گرفته باشد، کمتر می‌بینید؛ مگر آن افراد بسیار برجسته مثل هشام‌بن‌حکم یا مؤمن‌الطاق که اینها در بین رجال شیعه، بی‌نظیر یا بسیار کم‌نظیر بودند. ائمه علیهم‌السلام امثال هشام و مؤمن‌الطاق را ستایش می‌کردند و مورد توجه و علاقه قرار می‌دادند؛ اما آن کسانی را هم که مدح و فضایل را به زبان شعر بیان می‌کردند ـ ولو آنچه که می‌گفتند، در حد اوج سخن هشام‌بن‌حکم هم نبود ـ مورد توجه و نوازش و احترام و تجلیل و تکریم قرار می‌دادند.

ترویج شعر با صلهٔ بیست‌هزار درهمی به کمیت در برابر بخشش‌های معمول

من در زندگی ائمه علیهم‌السلام یک‌قدری فحص[11] کردم، ببینم وقتی‌که پولی به یکی می‌دادند چقدر بوده. امام باقر، امام صادق، امام موسی‌بن‌جعفر، وقتی پولی می‌خواستند به یکی بدهند، چقدر می‌دادند. دیدم اینها ـ البته اوایل کمتر، بعد یواش‌یواش، به قول امروز یک‌خُرده تورم مثلاً بیشتر شده بود، یک‌خُرده پول هم بیشتر می‌دادند ـ هفتاد دِرهم، هشتاد دِرهم، دویست دِرهم، پانصد دِرهم، این پولی بوده که می‌دادند. کمیت‌بن‌زید اسدی وقتی‌که شعر می‌گوید، یکهو پولی که به او می‌دهند، بیست‌هزار دِرهم است. ببینید؛ دویست دِرهم کجا، بیست‌هزار دِرهم کجا...این‌طور حضرات ائمه هدی علیهم‌الصلاة‌والسلام شعر را ترویج می‌کردند. چرا؟ برای چه؟ (62/6/7)

حفظ خلوص دین و بیان امامت از کارهای سه‌گانهٔ ائمه (ع)

همان‌طورکه [بارها] عرض کردم، امام صادق هم مثل بقیۀ ائمه علیهم‌السلام این سه‌تا کار را انجام داد؛ اول حفظ خلوص دین و ارائۀ یک تفسیر درست از دین و مبارزۀ با تحریف‌ها، کج‌روی‌ها و دروغ‌ها، اضافه‌شدن‌ها، بدفهمیدن‌ها، رذالت‌کردن‌ها در بیان معارف. دوم مسئلۀ بیان امامت، بیان مسئلۀ خلافت، یا به تعبیر امروزی، ارائۀ نظریه و تِز خود در باب حکومت. کسانی که در روند مبارزات انقلابِ اسلامی وارد بودند، می‌توانند این نکته را بفهمند؛ سال 1347 که از نجف درس‌های امام در باب حکومت اسلامی رسید، مبارزه شکلش عوض شد؛ تا آن روز اعتراضی بود به کارهای دستگاه حاکم و رژیم پهلوی، به ظلمشان، به جورشان، به بدی‌هایشان، …

همت ائمهٔ پس از عاشورا برای ایجاد نظام اسلامی

[عرض شد] امام باقر، امام صادق، امام موسی‌بن‌جعفر و ائمۀ بعد از حادثۀ عاشورا ـ علیهم‌سلام‌الله ـ بر اساس روایاتی که در این زمینه داریم و برطبق آنچه که انسان از مجموع حالات آنان به‌دست می‌آورد، همتشان این بوده است که یک نظام اسلامی به‌وجود آورند؛ بعضی بالمباشره و بعضی بالتسبیب[1] و برای دوران‌های نزدیک به زمان خودشان.

مبارزهٔ درازمدت امام صادق (ع) با خطری نه کمتر از مبارزهٔ حاد

… اختیار خدا گذاشتم؛ برتر از آنکه خدا می‌تواند بدهد، برای جان خودم بهایی نمی‌یابم «فَلَیسَ لَهَا فِی الخَلقِ کُلِّهِم ثَمَنٌ»[34] هیچ بهایی نمی‌تواند بهای جان من باشد، مگر آنچه که خدا به من می‌دهد، یعنی رضای خودش، یعنی پاداش خودش. ببینید این نَفَس، نَفَس کیست؟ نَفَس یک عافیت‌اندیش نیست، نَفَس یک دل‌خوش‌کردۀ به تدریس نیست، نَفَس یک شاگردباز نیست، نَفَس آن آدمی نیست که دست به سیاه‌وسفید مسائل اجتماعی نمی‌زند؛ نَفَس آن کسی است که جانش را در کف دست گرفته، منتها اگر نه در میدان مبارزه‌ای حاد، در میدان مبارزه‌ای درازمدت، که خطرش کمتر از خطر آن مبارزۀ حاد نیست؛ زبان، زبان یک‌چنین انسانی است، نَفَس، یک‌چنین نَفَسی است، و امام صادق این‌طور حرف می‌زند. (53/8/19)