رفتن به محتوای اصلی

سلسله‌مراتب نظامی

نام‌های دیگر: سلسله مراتب نظامی، سلسله‌مراتب سپاه، سلسله‌مراتب فرماندهی، سلسلهٔ فرماندهی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رعایت مراتب فرماندهی و فرمان‌پذیری از مافوق در نیروهای مسلح.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات پس از بازدید از ستاد کلّ سپاه پاسداران انقلاب اسلامى— ۱۳۶۸/۰۸/۲۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۴
۱۳۶۸۱۳۹۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

حفظ سلسله‌مراتب به‌عنوان علاج نیروهای مسلح از اوایل انقلاب

از اوایل انقلاب دلسوزانى به این نتیجه رسیده بودند که علاج نیروهاى مسلّح به حفظ سلسله‌مراتب است. البتّه میدانید آن وقت ستون فقرات ارتش را داشتند میشکستند؛ یک عدّه‌اى از روى تعمّد براى اینکه بکلّى نیروهاى مسلّح را متلاشى کنند، زمزمه‌هاى خائنانه‌ى حاکى از یک بینش دروغ و غلط را اوایل انقلاب دائم ترویج میکردند. با اینکه امام هیچ ‌وقت نظامى نبودند، هیچ‌ وقت در سازمانهاى نظامى حضور نداشتند [امّا میگفتند سلسله‌مراتب را حفظ کنید]. واقعاً این جزو آن حکمتهاى آن مرد بود. بنده حقیقتاً هر وقتى فکر کردم راجع به برخى از اقدامات این بزرگوار، دیدم همان حکیمى که قرآن درباره‌ى پیغمبران، درباره‌ى لقمان میگوید: ءاتَینا لُقمانَ الحِکمَة؛[5] آن حکمت به معناى واقعى در این مرد بود؛ حکیم بود. حکیم یعنى …

تأکید مکرر امام بر فرماندهی قاطع و فرمان‌پذیری از مافوق

… و میدید. گاهى انسان با استدلال به یک چیزى میرسید، او بدون استدلال به آن رسیده بود! واقعاً لطف الهى بود، واقعاً الهام خدایى بود، همان‌‌طور که خودش فرمود، دست قدرتى بود که او را هدایت میکرد. این کلمه، کلمه‌ى نظامى است، تعبیر «سلسله‌مراتب» یک تعبیر نظامى است؛ خیلى دور از محیط علمائى و آخوندى و حوزه‌اى است که ایشان در آن تربیت شده بود و هیچ‌ وقت هم در مسائل ارتش و سازمانهاى نظامى نبود امّا این بزرگوار مکرّر تکرار کرد که سلسله‌مراتب را حفظ کنید؛ بارها شنیده‌اید خطاب به سپاه، خطاب به ارتش، در اوایل، بعدها؛ این[طور] است؛ یعنى هر فردى هر جا که قرار گرفته، نظم‌پذیرى او این‌جورى باشد که قاطعاً به زیردست خود از روى فرماندهى فرمان بدهد و از مافوق خود فرمان‌پذیر باشد؛ آن را عمل کند و عمل به فرمانِ خودش را از زیردست بخواهد. البتّه اطاعت در چهارچوب ضوابط؛ در همین آئین‌نامه هم شما ملاحظه کردید و میکنید که اطاعت ضابطه دارد. یک جاهایى هست که باید زیردست از مافوق اطاعت نکند که مشخّص است کجا. اطاعت در چهارچوب ضوابط مشخص است؛ این …

لزوم آگاهی کادرهای سپاه از تهدیدها برای عمل درست به وظیفه

… ببیند از کجا تهدید وجود دارد. نسبت به چه کسی [یا] نسبت به چه تهدید وجود دارد؟ اینجا شخص مطرح نیست؛ [بلکه‌] تهدید وجود دارد نسبت به انقلاب؛ [لذا] رصد دائمی باید بکنید. بخشهای اطّلاعاتی سپاه و هرآنچه پهلو میزند به مسائل اطّلاعاتی سپاه، ناظر به این معنا است. البتّه درجات مختلف، سلسله‌مراتب، کادرها باید در جریان این مسائل قرار بگیرند، باید در جریان تهدیدها قرار بگیرند تا همه بدانند که چه‌کار دارند میکنند و چه‌کار میخواهند بکنند. اگر سلسله‌مراتب سپاه ندانند که چه تهدیدهایی متوجّه آن چیزی است که آنها پاسدارش هستند، معلوم نیست بتوانند درست به وظیفه عمل کنند. وقتی انسان فهمید تهدید چیست و از کجا است، انگیزه پیدا میکند.

به کار افتادن دائم سلسلهٔ فرماندهی دربارهٔ هر حادثهٔ جزئی

… این خودزنى را دنبال نکرده باشید. خودزنى یک سرباز همه جاى دنیا هم معمول بوده که سربازى در جبهه‌ى جنگ یک وقتى به انگیزه‌هاى گوناگون ممکن است خودش را مجروح بکند امّا شما که فرمانده کلّ سپاه هستید، یا رئیس ستاد مشترک ارتش هستید، باید این قضیّه را دنبال بکنید. از فرمانده‌ نیرویتان سؤال کنید، او از فرمانده‌ یگان سؤال کند؛ باید این سلسله دائماً به کار بیفتد درباره‌ى هر یک حادثه‌ى جزئى، و فعّالیّت خود را [انجام دهد]؛ مثل سلسله اعصاب سالمِ بدن انسان [که اگر] هر گوشه‌ى بدن شما یک نوک سوزن بخورد، تمام این سلسله اعصاب یک کار منظّم صحیحى را انجام میدهند، فوراً درد در مغز حس میشود. مسئول باید باشید.

حفظ سلسله‌مراتب در رژیم گذشته در حد آیین‌نامه‌های جهانی

… مسئله‌ى سلسله‌مراتب و توان فرماندهى بود؛ منتها خب فساد در آن رژیم جزو ذات دستگاه بود؛ واقعاً ارکانش ارکان فسادآلوده‌اى بود. رشوه تا آن سطوح بالا و تا آن سطوح پایین از همه ‌جا در جریان بود؛ فسادهاى اخلاقى، فسادهاى جنسى نمیگذاشت که آن بنا درست سر پا بِایستد؛ امّا در همان حدّى که آئین‌نامه‌هاى جهانىِ مشابه بود، اینها دقّت میکردند آن جهات از جمله سلسله‌مراتب را حفظ بکنند.

رعایت دقیق سلسله‌مراتب با اعتماد به حق‌مداری فرمانده

… که بنده نشسته‌ام که اگر تخلّفى انجام بگیرد، بدون اینکه کسى بخواهد دخالتى بکند، آن توانایى‌هایى که خداى متعال داده، به خودى خود مثل برف، زیر خورشید ذوب میشود. قوام مسئولیّت در اینجا، به‌ وجود آن شرایط است؛ اگر در آن شرایط اختلال شد، اصلاً همه چیز تمام میشود. پس فرض این است که در نظام فرماندهى اسلامى باید سلسله‌مراتب، دقیق و با خاطر‌جمعى به اینکه از ناحیه‌ى فرمانده کارى بر خلاف حق انجام نمیگیرد و با ترجیح تشخیص او بر تشخیص خود و بیشتر احتمال خطا دادن در خود، تا در او [رعایت شود]؛ همه چیز بر این روال بایستى انجام بگیرد؛ نظم.

لزوم رعایت سلسله‌مراتب، وحدت و اقتدار فرماندهی

… را به وجود بیاورد؛ امّا به‌هرحال آداب را لازم دارد. آنچه ما اصرار داریم، وجود آداب و سنن و رسوم انضباط‌آمیز است. اگر از تجربیّات دیگران استفاده کردید، اشکالى ندارد؛ اگر توانستید خود شما هم به وجود بیاورید -[البتّه] چیز پخته و خوبى باشد‌- آن هم اشکالى ندارد. بنابراین نظم، سلسله‌مراتب، رعایت فرماندهى و وحدت فرماندهى و تمرکز فرماندهى و اقتدار فرماندهى و دستور و فرمان فرماندهى به شکل سلسله‌مراتب، یکى از کارهاى لازم است که باید انجام بگیرد.