رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بی‌رغبتی به دنیا و وارستگی از دلبستگی‌های مادی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۰
۱۳۵۹۱۴۰۰

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

یکی از این دو صفحه، صفحه عدالت است؛ عدل و دادگری. یکی از بخشهای زیبای شخصیّت امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، عدل است. ما ملت ایران - همه شیعیان و بخصوص ما مسؤولین - درباره عدل امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، باید بیشتر فکر کنیم. امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در نهج‌البلاغه راجع به عدالت بسیار سخن گفته است. آن‌قدر ماجرای عدالت در زندگی و بیان او برجسته است که میشود گفت کلِ‌ّ حکومت امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام را تحت تأثیر خود قرار داده است. این نکته برای ما معنای خاصی ندارد؟ صرف این‌که بگوییم از خصوصیات این بزرگوار یکی هم عادل بودن اوست، کافی است؟ این، نقطه‌ای است که ما باید روی آن خیلی تدبّر کنیم. نقطه دوم هم زهد است. زهد، یعنی بیاعتنایی به دنیا. بیاعتنایی به دنیا به معنی بیاعتنایی به تلاش دنیا نیست. چه کسی از امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در دنیا پرتلاش‌تر بود؟ چه کسی بیشتر از امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، از قدرت بازو، قدم، مغز، جسم، روح، مال و همه نیروهای خود برای ساختن یک دنیای خوب استفاده کرده است؟ اشتباه نکنیم! بیرغبتی به دنیا، به معنای پشت کردن به تلاش، سازندگی، مبارزه و ساختن جهان به شکل مطلوب نیست. آن زحمتها را باید کشید. کسی که بیرغبت به دنیاست، زاهد است؛ یعنی همه آن زحمتها را میکشد، مجاهده میکند، مبارزه میکند، خود را در میدانهای مبارزه حتّی به خطر هم می‌اندازد، تا پای جان هم پیش میرود، بازوی او، پای او، مغز او، جسم او، روح او و دارایی او هم - اگر دارد - در راه ساختن دنیای خوب مصرف میشود؛ منتها وقتی نوبت برداشتِ شخصی از خزانه دنیا میرسد، کم برمیدارد. این، معنای زهد است. پای شخص او وقتی به میان آمد و زندگی شخصی او وقتی مطرح شد، حظّ خود را از لذایذ مادّی کم میکند. این هم که کم میکند نه از این بابت که میخواهد غرایز مادّی را سرکوب کند؛ نه. در همان حدّی که طبیعت انسان است، به‌طور معمول لذّات و زیباییهای زندگی را هم مورد استفاده قرار میدهد؛ اما نه با ولع و نه مثل یک انسان حریص. از باب مثال، دو نفر بر سر سفره‌ای مینشینند. یکی میخواهد خود را سیر کند و بلند شود. لذا هر چه دم دستش باشد میخورد. نان بود یا خورش، فرقی نمیکند. مقصود این است که سدّ جوع کند؛ چون سدّ جوع لازم است. اما هدف نفر دوم، سدّ جوع نیست. نه این‌که نمیخواهد سدّ جوع کند. میخواهد سدّ جوع کند؛ اما خواهان تنوّع و تلذّذ هم هست. دست می‌اندازد به آن طرف سفره، دست می‌اندازد جلو دیگران و ظروف غذا را جلو خودش میکشد تا از همه نوع غذا به بهترین کیفیّت و بیشتر از همه، استفاده کند. این، همان است که مذموم است. و امّا، برداشت کم از دنیا و در مقابل، تلاشِ زیاد، نقطه دوم در زندگی امیرالمؤمنین علیه‌السّلام است. خودِ او زاهد بود. به دیگران زهد را میآموخت و امر میکرد و خود از همه زاهدتر بود. این دو نقطه است که ما باید به آن توجّه کنیم: عدل علی و زهد علی.
البته بالاترین و واجبترین زهدها این است که انسان از حرام پرهیز کند؛ پارسایی کند؛ دامن را پاک نگه دارد و زهد بورزد. اما زهد از لذّات حلال هم، مرتبه بالایی است. البته افراد کمتری ممکن است مخاطب این خطاب باشند. امروز هم همان روز است - با تفاوتهایی در وضعیت زمان و خصوصیات تاریخی هر دوره، که مخصوص خود آن است - کسانی که دستشان میرسد، کسانی که میتوانند از زیباییها، تجمّلات، لذّات، تنعّمات و از گسترش روزافزون زندگی بهره‌مند شوند، باید آن خطابهای زهد امیرالمؤمنین را به یاد داشته باشند. البته این خطاب در مورد کسانی که مسؤولیتی دارند، شدیدتر و سنگینتر است. در مورد کسانی هم که مسؤولیتهای دولتی ندارند، همان خطاب هست، منتهی کمتر است؛ آنها بیشتر مخاطبند. اگر جامعه اسلامی ما که با این همه خطرات و دشمنیها روبه‌روست، اینها را مدّنظر و مورد توجّه دقیق قرار دهد؛ این را به صورت فرهنگ درآورد؛ همه آن را بدانند، بگویند و همه آن را بخواهند، آن وقتِ اعمال این چنین عدل و زهدی، به هیچ وجه نظام اسلامی را به خطر نمی‌اندازد؛ بلکه قویتر میکند. نظام اسلامی را قوی و آسیب‌ناپذیر میکند.
بیرغبتی به دنیا، با بنای دنیا - که خدای متعال این را وظیفه‌ی همه قرار داده است - منافات ندارد. دنیا را بسازید، زمین را آباد کنید، ثروت ایجاد کنید؛ اما دل نبندید، اسیر آن نشوید، غلام ثروت و پول و مال و منال نشوید، مقهور به آن نشوید، تا راحت بتوانید آن را در راه خدا انفاق کنید. آن توازن اسلامی، این است. از این قبیل، فراوان است که حالا اگر من بخواهم نمونه‌هایش را ذکر کنم، زمانِ زیادی می‌برد.

شاهدها (۱۰۱ پاراگراف)

سازگاری بی‌اعتنایی به دنیا با برخورداری در حد متوسط

بى‌اعتنائى البتّه با برخوردارى در حدّ متوسّط منافاتى ندارد. دنبال دنیا دویدن، هر چیزى را که از جلوه‌هاى زندگى مرفّه و راحت و خوب و اشرافى و متجمّلانه است و اهل دنیا لحظه‌‌به‌لحظه‌ی عمرشان در دنبال این چیزها است، خواستن و به دنبال آن بودن و براى آن تلاش کردن، دون شأن اهل علم است؛ دون شأن روحانى است. این را باید مردم از …

لزوم سرمشق بودن مسئولان در قناعت و بی‌رغبتی به دنیا تا حد ورع

… را خدمتگزار واقعى مردم بدانیم به‌ معناى واقعى کلمه، نه به معناى تعارفى کلمه. در هر سطحى از سطوح که ما هستیم، باید این فکر را که حالا میتوانیم از امکاناتى که در اختیار ما هست، براى تأمین خواسته‌هاى خودمان و هوسهاى خودمان استفاده کنیم، بکلّى دور بیندازیم. مسئولین کشور باید از لحاظ قناعت، از لحاظ زهد به‌ معناى واقعى کلمه ــ یعنی از لحاظ بى‌رغبتى به زخارف[14] دنیایى ــ سرمشق دیگران باشند؛ حدّ آن هم حدّ ورع است.

بی‌اعتنایی به زخارف دنیا و گذشتن از لذت‌های مادی

و مسئله‌ی دوّم که به همین اندازه اهمّیّت دارد و بارها امام بزرگوارمان تکرار میکردند و بارها گفته شده، بی‌اعتنائى به زخارف[7] دنیا و جلوه‌هاى دنیا است. در این راه از خیلى از لذّتهاى مادّى باید گذشت. و خدا را شکر میکنیم که روحانیّت معظّم ما این خصوصیّت را حفظ کرده؛ اگرچه میدان بی‌اعتنائى و بی‌رغبتى به دنیا گسترده است و میتوان در این میدان خیلى پیش رفت. شخصیّت‌ها و چهره‌هایى را که می‌شناسیم و می‌بینیم در این چند سال وجودشان، حرفشان، منششان مؤثّر بوده، …

زهد امیرالمؤمنین (ع) در عین در دست داشتن همهٔ قدرت

زندگی امیرالمؤمنین یعنی زهد او در عین حکومت. [آیا] این چیز کمی است؟ که یک نفری حاکم باشد، تمام ازمّه‌ی[19] قدرت در کف اقتدار او باشد ‌-بیت‌المال دست او است، قدرت دست او است، شمشیر دست او است، نفوذ کلمه دست او است- امّا زندگی شخصی او آن‌چنان باشد که خود او به [یکی از] یاران نزدیکش ‌-عثمان‌بن‌حنیف- بگوید که شماها نمیتوانید این‌جور و این‌قدر سخت زندگی کنید؛ اَلا وَ اِنَّکُم لا تَقدِرونَ عَلیٰ ذٰلِک.[20] یا غذای او جوری باشد که راوی ‌-از اصحاب امیرالمؤمنین- به قنبر، خادم آن حضرت، بگوید که چرا این غذا را، این نان جوینِ سختِ خشک را به این پیرمرد ‌-علی پیرمرد شده بود دیگر؛ مرد شصت‌ساله- میدهی؟ قنبر در جواب گفت من …

فراوانی سخن از زهد در نهج‌البلاغه، نشانهٔ بیماری دنیازدگی آن دوران

… در برابر زخارف غیرمالی چیزی به حساب نمیآمد، که پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «أشراف أمّتی أصحاب اللیل و حملة القرآن»،[5] اشراف امت من، اشراف جامعه اسلامی آنهایی هستند که شب با خدا سر و کار دارند و خدمت و عبادت میکنند، آنهایی که با قرآن آشنا هستند. در جامعه اسلامی چه حادثه‌ای روی داده که از صد کلمه سخنان امیرالمؤمنین تقریبا پنجاه کلمه‌اش در باره زهد است. این که نهج البلاغه پر است از زهد و ترغیب به زهد چه چیز را نشان میدهد؟ بله، بیماری را نشان میدهد، این نسخه امیرالمؤمنین که این قدر راجع به دنیا گرم و پرشور و پرهیجان و زیبا و بلیغ حرف میزند، نشان میدهد که مردم بدجوری گرفتار دنیا شده بودند، بیست و سه سال پس از رحلت پیامبر بدجوری مردم اسیر شده بودند، و این دست گره‌گشا سعی میکند …

زهد، بیشترین مضمون زندگی و کلمات امام سجاد (ع)

..باید دینِ مردم درست می‌شد، باید اخلاق مردم درست می‌شد، باید مردم از این غرقاب فساد بیرون می‌آمدند، باید دوباره جهت‌گیری معنوی، که لُبّ لُباب دین و روح اصلی دین همان جهت‌گیری معنوی است، در جامعه اِحیا می‌شد. لذا شما نگاه می‌کنید، می‌بینید زندگی و کلمات امام سجاد زهد است، «اَنَّ عَلامَةَ الزّاهِدینَ فِی الدُّنیَا الرّاغِبینَ فِی الآخِرَةِ»[5] شروع یک سخن مفصّل طولانی این‌گونه است. اگرچه در آن سخن هم مفاهیم و اشاره به آن اهداف کذایی که ذکر کردیم، هست. یا «اَوَ لا حُرٌّ یَدَعُ هذِهِ اللُّماظَةَ لِاَهلِها یَعنی الدُّنیا، فَلَیسَ لِاَنفُسِکُم ثَمَنٌ اِلَّا الجَنَّةُ فَلا تَبیعوها بِغَیرِها»[6]. کلمات امام سجاد، بیشترینش زهد است، بیشترینش معارف است، اما باز معارف را هم در لباس دعا. چون همان‌طورکه گفتیم اختناق در آن دوران و نامناسب‌بودنِ وضع، اجازه نمی‌داد که امام سجاد بخواهند با آن مردم بی‌پرده و صریح و روشن حرف بزنند؛ نه‌فقط دستگاه‌ها نمی‌گذاشتند، مردم هم نمی‌خواستند. اصلاً آن جامعه یک جامعۀ نالایق و تباه‌شده و ضایع‌شده‌ای بود که باید …

زهد امیرالمؤمنین (ع) با وجود حکمرانی بر بخش عظیمی از دنیا

قطب راوندی که از بزرگان علمای ما در قرن ششم است، دربارۀ زهد امیرالمؤمنین می‌گوید: وقتی کسی سخن علی علیه‌السلاام را در باب زهد نگاه بکند و نداند که این سخن از علی‌بن‌ابی‌طالب است، یعنی از کسی است که بر بخش عظیمی از دنیای آباد آن روز حکم می‌رانده است و آن‌همه مسائل اجتماعی و سیاسی پیرامون او ریخته بوده، نداند که این حرف برای چنین کسی است، «لا یَشُکُّ اَنَّهُ کَلامُ مَن لا شُغُلَ لَهُ بِغَیرِ العِبادَةِ»[2] شک نمی‌کند که این سخن، سخن کسی است که در زندگی، هیچ کاری جز عبادت نداشته، «وَ لا حَظَّ لَهُ فی غَیرِ الزَّهادَةِ» و هیچ کاری جز زهد انجام نمی‌داده. این زهد امیرالمؤمنین است. تمام ابعاد شخصیت او همین‌طور در اوج است. بعد می‌گوید: «وَ هَذِهِ مِن مَناقِبِهِ العَجیبَةِ الَّتی جَمَعَ بِها بَینَ الاَضدادِ» این منقبت شگفت‌آور و عجیبی است که جمع بین اضداد کرده است. (70/1/16)

زهد در دنیا زینت امیرالمؤمنین (ع) و محبوب‌ترین زینت نزد خدا

یک روایت دیگر را، همین نویسندۀ سُنّی، نقل می‌کند از عمار یاسر، که گفت: «قالَ رَسولُ‌اللهِ لِعَلِیٍّ اِنَّ اللهَ زَیَّنَکَ بِزینَةٍ لَمْ یُزَیِّنِ العِبادَ بِشَیْءٍ اَحَبَّ اِلَی اللهِ مِنها وَ لا اَبلَغَ عِندَهُ مِنها»[14] یعنی پیغمبر به علی فرمود: ای علی! خدای متعال تو را به زینتی آرایش داد که هیچ بنده‌ای از بندگان خود را به زینتی بهتر و محبوب‌تر از آن، آرایش نداده است، «اَلزُّهدِ فِی الدُّنیا» آن زینت زهد و بی‌رغبتی به دنیاست؛ بی‌رغبتی به این ظواهر فریبنده‌ای که انسان از آنها لذت می‌برد. دنیا، معنایش آبادکردن دنیا نیست‌، اینکه دنیا را آباد کنند، زمین را با زینت‌های الهی مزیّن بکنند، بندگان خدا را برخوردار بکنند؛ امیرالمؤمنین پیشتاز این راه بود. دنیا یعنی اینکه من و شما از آنچه که در زمین هست، برای حظّ نفس و لذت خودمان، مدام فراهم بیاوریم و …

بی‌اعتنایی مسلمانان صدر اسلام به ثروت‌های کاخ کسری به‌سبب ارزش‌های والاتر

… آن غذاها، آن نعمت‌ها، به نظرشان مثل ریگ بیابان حقیر آمد. فرش بهارستان را ـ که یک فرش بسیار قیمتی بود که ارزشش با هیچ ثروتی آن روز معادله نمی‌کرد ـ با کمال بی‌اعتنایی تکه‌تکه کردند و هرکدامشان یک تکه‌اش را برداشتند. حالا این را حمل می‌کنند به وحشی‌گری آنها. نه، آن زمان آن‌کسانی‌که در لشکر اسلام بودند، بینشان کسان زیادی بودند که تجارت‌ها کرده بودند، روم رفته بودند، فارس رفته بودند، اشیای قیمتی را می‌شناختند، این‌طور نبود که نشناسند، این‌طور نبود که نفهمند چیست؛ این ثروت‌های این‌طوری برایشان ارزشی نداشت، آن ارزش‌هایی که در ذهن آنها بود و بر مغز آنها حاکم بود، خیلی بالاتر از این حرف‌ها بود.

از دست رفتن زهد مجاهدان با سرازیر شدن ثروت فتوحات و پیامدهای آن

… نیستم، فقط من که چند ماه از غذای خوب محروم نبودم، بقیه هم هستند. دیگ را برداشت این سرباز یا این فرمانده، آورد پیش فرماندۀ بزرگشان، گفت این جزء غنائم است. تقسیم کردند؛ به همۀ آن سربازهایی که آنجا بودند، گفتند هرکدام یک لقمه مثلاً، یک سرانگشت بزنید بخورید. همین آدم‌های بی‌اعتنای به زخارف دنیا، وقتی‌که فتوحات ایران و روم انجام گرفت، ثروت‌ها سرازیر شد، کنیزهای قیمتی را آوردند، طلا‌ها را آوردند، جواهرات را آوردند، فرش‌ها، لباس‌ها، پارچه‌های زربفت و امثال اینها را آوردند، اینها دست‌وپایشان شل شد، لرزید، افتادند توی کسب غنائم و ثروت‌اندوزی. وقتی‌که انسان زهد خودش را از دست داد، خویشتن‌داری خودش را از دست داد، اشکالات دیگر هم پیش می‌آید.

بخش مهم نهج‌البلاغه در بی‌اعتنایی به دنیا

از باب مثال، یکی از بخش‌های مهم نهج‌البلاغه، بخش زهد و بی‌رغبتیِ به دنیا و بی‌اعتنایی به مظاهر فریبنده و جلوه‌گر دنیاست. این یکی از مهم‌ترین بخش‌های نهج‌البلاغه است؛ چه در کلمات قصار، چه در خُطَب، و چه در مکاتیب و نامه‌ها. بخش‌های زیادی مربوط می‌شود به بی‌اعتنایی و زهدِ نسبت به دنیا. سید رضی می‌گوید: وقتی‌که علی علیه‌السلام دربارۀ زهدِ در دنیا و بی‌رغبتی و بی‌اعتنایی به این تجملات و زیورها و غرورها و فریب‌ها و انگیزه‌ها و جاذبه‌های دنیا حرف می‌زند، طوری حرف می‌زند که شما تصور می‌کنید که گویندۀ این کلمات، جز زهد و جز بی‌رغبتیِ به دنیا، هیچ …

باقی‌نگذاشتن طلا و نقره جز هفتصد درهم از سوی امیرالمؤمنین

و اما نکتۀ سوم در زندگی امیرالمؤمنین به روایت امام حسن مجتبی. امام حسن در پایان این خطبۀ شریفه می‌فرماید: «وَ ما تَرَکَ عَلَی الاَرضِ صَفراءَ وَ لا بَیضاء» از طلا و نقرۀ عالم، علی هیچ از خود باقی نگذاشت، مگر هفتصد درهم. هفتصد درهم مبلغ بسیار ناچیزی است که همین مبلغ ناچیز هم در زندگی علی اندوخته به‌حساب نمی‌آید، زیرا علی آن را برای روز مبادا نیندوخته بود. خرج لازمی داشت و پول علی کفاف نمی‌داد، مجبور بود حقوق خودش را از بیت‌المال مقداری کنار بگذارد و بر خودش زحمت و رنج را تحمیل کند تا بتواند این خلأ را در زندگی پُر کند. ..«وَ مَن یوقَ شُحَّ نَفسِهِ فَاولٰٓئِکَ هُمُ المُفلِحونَ»[7] لذا در زندگی علی‌بن‌ابی‌طالب …

تأکید بیشتر گفته‌های امام سجاد (ع) بر زهد در برابر رواج طمع به دنیا

… علاقه‌مندی به آن دنیای آباد و راحت که فقط مخصوص خود آنهاست، اگرچه در کنار آنها و بیخ گوش آنها، اکثریت مردم از این آسودگی و از کمتر از این آسودگی هم برخوردار نباشند؛ پیوستن به دستگاه حکومت و استفاده‌بردن از بهره‌هایی که دستگاه حکومت به پیوستگان خود می‌دهد. ما وقتی‌که در کلمات امام سجاد علیه‌السلام نگاه می‌کنیم، اثر وجود آن طرز فکر را در میان مردم کاملاً حس می‌کنیم؛ مثلاً می‌بینیم که اکثر گفته‌های امام سجاد علیه‌السلام دربارۀ زهد است. (51/11/23)

نادیده نگرفتن نیازهای واقعی زندگی بدون دلبستگی به آن

انسان در دنیا نیازهایی دارد که این نیازها واقعی است و انسان را به‌سوی خود جذب می‌کند، دلبسته می‌کند؛ انسان نباید نیازهای زندگی را نادیده بگیرد. چنانچه در نهج‌البلاغه و در کتب حدیثی هست که یک نفری زن و خانواده را ترک کرده بود، حضرت به او فرمودند: ما هیچ‌گاه نمی‌گوییم زندگی معمولیِ متعارف خود را ترک کنی و یک گوشه بنشینی؛ نه! اینها را داشته باش! لکن دلبسته و دلباختۀ اینها نباش.[2] و آن‌وقتی‌که مسئلۀ وظیفه و تکلیف به میان می‌آید، محبت به خدا به میان می‌آید؛ اینها جلوی انسان را نگیرند.

زهد در دنیا کلید همهٔ خیرات معنوی و ضرورت تکیه بر آن در دوران ما

… الدُّنیا»[5] خدای متعال همۀ خیرات و حسنات را در خانه و مخزنی جمع کرد، و کلید این خانه را، زهدِ در دنیا قرار داد. البته مقصود از خیراتی که می‌فرماید، علی‌القاعده خیرات معنوی و اخلاقی یعنی صفات حسنه، خصال حمیده، و ازاین‌قبیل است، و ظاهراً مراد، امور مادی نیست. همۀ این خیرات را به کلیدی وابسته کرده است که عبارت از زهد در دنیاست. ما خیلی عادی از کنار این مسئله عبور می‌کنیم. دوران ما، دورانی است که به نظر می‌رسد خیلی باید روی زهد تکیه کرد؛ چه در قول و چه در عمل. (87/7/22) [البته] زهد بیش از آنکه به عمل ارتباط داشته باشد، به دل ارتباط دارد. گاهی بعضی‌ها در زندگی چیزی هم ندارند، اما دلشان پر از محبت امور مادیِ زندگی است، حسرتش را می‌خورند. زهد آن است که انسان از دل خود، این علایق را خارج کند، بی‌رغبت باشد. ولو متاع …

لزوم عمل به روایات زهد به‌عنوان کلید اخلاص و نورانیت دل

باید به روایات زهد، جامۀ عمل بپوشانیم. از خدای متعال، اخلاص در عمل و توجه روزافزون و نورانیت دل می‌خواهیم؛ گاهی می‌گوییم: خدایا ما را آدم کن. همۀ اینها مفتاحش، زهد در دنیاست. «جُعِلَ الخَیرُ کُلُّهُ فِی بَیتٍ وَ جُعِلَ مِفتاحُهُ الزُّهدَ فِی الدُّنیا». (87/7/22)

دور انداختن دنیایی که آخرت را نابود می‌کند در کلام امام سجاد (ع)

شما هرچه در کلمات امام سجاد زهد و تزهید می‌بینید، یعنی این. هرکسی غیر از این بفهمد و معنا کند، نفهمیده! یعنی دنیایی را امام سجاد از دست و دهان مردم می‌کشد بیرون، می‌اندازد دور، که با آن دنیا بناست آخرت نابود بشود. لذا حرف‌زدن امام سجاد را ببینید: «اَ وَ لا حُرٌّ یَدَعُ هَذِهِ اللُّماظَةَ لِأَهلِها»[7] آیا آزاده‌ای، آزادمردی نیست که این پس‌ماندۀ دهان سگ را بیندازد جلوی آن‌کسی‌که شایسته و درخور آن است؟ پس‌ماندۀ دهان سگ چیست؟ پس‌ماندۀ سفرۀ عشرت حَجّاج است، باقیماندۀ عیش و …

زهد و عبرت‌گیری راه ثابت‌قدمی مؤمنان، نه ویژهٔ ائمه

بعد دربارۀ این‌گونه افراد مطالبی را بیان می‌کنند که اینها چگونه کسانی هستند؛ که باز کسی نگوید که مراد از این افرادی که «مِمَّن عَصَمَ اللُ»هه، فقط خود ائمۀ هدی علیهم‌السلام هستند. اگر فقط خود این بزرگواران بودند، که خب چرا این نامه را به دیگران بدهند؟ چرا دستورالعمل بدهند؟ به‌هرحال جملات بعدی نشان می‌دهد که اینها «ثُمَّ استَعانَ عَلَی ذَلِکَ بِالزُّهدِ» آن کسانی هستند که زهد بورزند، به زیورهای دنیایی اعتنا نکنند، «فَکَرَّرَ الفِکرَوَ اتَّعَظَ بِالعِبَرِوَ ازدَجَرَفَزَهِدَ فِی عاجِلِ بَهجَةِ الدُّنیا وَ تَجافَی عَن لَذّاتِها» [پیوسته بیندیشند و ازعبرت‌ها پند گیرند و باز ایستند] از لذت‌ها بگذرند، پهلو تهی کنند از رختخوابِ راحت، و شکم تهی بدارند از غذای لذیذ، «وَ رَغِبَ فِي دائِمِ نَعِيمِ الآخِرَةِ» رغبت و شوق نشان بدهند در نعمت‌های دائمی و لایزال روز قیامت، و برای آن بکوشند، «وَ سَعَی لَهَا سَعیَها وَ راقَبَ المَوتَ» و همیشه مراقب مرگ باشند؛ یعنی بدانند که مرگ می‌رسد. چنین نیست که اگر چنانچه از این راه به راه دیگری رفتی، از چنگ مرگ بتوانی گریخت. نه! مرگ برای همه بالاخره هست. بعد چه؟ «وَ شَنَاَ الحَیَاةَ» به‌به! اینجا لحن کلام امام سجاد عیناً لحن حسین‌بن‌علی صلوات‌الله‌وسلمااه‌علیه است، تا دیگر …

زیادی‌های زندگی فراتر از حداقل عیش مانند لباس فاخر و خانهٔ عالی

… می‌زنیم، این حرکتی که ما کردیم، برای خاطر آن مقاصد و هدف‌هایی که معمولاً دنیاطلبان و جنگجویان و لشکرآرایانِ دنیا، داشتند و دارند، نیست. برای این نیست که ما برویم حکومتی به چنگ بیاوریم، قدرتی به‌دست بیاوریم. برای این فضول حطام دنیوی، چیزهای زاید زیاد نیست. همۀ چیز‌هایی که از عیش واقعی، یعنی حداقل زندگی انسان زیادتر است، به تعبیر روایات فضول‌الحطام است؛ زیادی‌های زندگی. لباس‌های فاخر، خانه‌های عالی، مرکب‌های چنانی، خوراک‌های رنگین، لذت‌ها، عیش‌ها، اینها همه فضول‌الحطام است. برای اینها نیست که ما حرکت کردیم. بلکه برای چیست این حرکت ما؟ «وَ لکِن لِنُرِیَ المَعالِمَ مِن دینِکَ» برای این است که پرچم‌های دین را به مردم نشان بدهیم. این نشانه‌های پنهان‌شدۀ دین، این اصول و ارزش‌ها و هدف‌ها و شعارهای فراموش‌شدۀ قرآن و اسلام را که در زیر …

زهد امیرالمؤمنین (ع) و بی‌اعتنایی به دنیا برای خود

… خاطر خصوصیّاتی است که در این بزرگوار وجود داشته، که البتّه در این خصوصیّات، آنهایی که چشمگیرتر است، در درجه‌ی اوّل عدالت آن بزرگوار است؛ آن عدالت بی‌اغماض و گسترده و بدون هیچ ملاحظه؛ این عدالت عجیب و غریب که انسان واقعاً از شنیدن موارد این عدالت حیرت میکند؛ یا آن زهد و بی‌اعتنائی به دنیا برای شخص خود؛ این بزرگوار دنیا را آباد میکرد، مردم را به رشد و ترقّی مادّی و معنوی میرساند امّا برای خودش هیچ چیزی نمیخواست که آنچه از ایشان نقل شده واقعاً حیرت‌آور است؛ یا شجاعت آن بزرگوار، دل رحیم آن بزرگوار نسبت به ضعیفان، عزم راسخ آن بزرگوار نسبت به زورگویان و ستمگران و مستکبران، فداکاری او در راه حق، دریای حکمت او -گفتار او دریای حکمت، رفتار او کوه استوار- واقعاً یک چیزهای عجیبی در زندگی این بزرگوار وجود دارد و این صفات …

ساده‌زیستی سید مصطفی خمینی در لباس و رفتار و خوراک

از لحاظ سادگی وضع زندگی، به‌معنای واقعی کلمه مرحوم حاج‌آقا مصطفیٰ، زاهد بود؛ از لحاظ لباس، از لحاظ رفتار، از لحاظ خوراک، از لحاظ رسیدگی به خانواده؛ واقعاً آدمِ مُعرِض[8] از دنیا و زاهدی بود؛ این اواخری که ما دیده بودیم؛ آن دوره‌ی نجف را من خیلی اطّلاع زیادی ندارم. تا دوره‌ی قبل از مبارزات، ایشان گرایش سلوکی خوبی هم پیدا کرده بود؛ یک توجّهاتی داشت، اهل ذکر و حضور و این حرفها بود. این هم این جنبه‌ی دیگر …

رهایی از تعلقات مادی، منشأ توانایی شگفت‌انگیز و قدرت فرامادی

زیرا شهیدان خود، تجسّم شگفتی‌ها و زیبایی‌های دوران جهاد فی‌سبیل‌الله‌اند. راز بزرگ پیروزی در همه‌ی میدان‌ها، از خودگذشتگی است و انسان‌های ازخودگذشته و فداکارند که ملت‌های خود را به اوج شکوه و عظمت می‌رسانند. رهاشدن از تعلقات حقیر مادّی است که چنین انسان‌هایی را به آن‌چنان توانایی شگفت‌انگیز می‌رساند و قدرت فرامادّی به آنان می‌بخشد. شهیدان عزیز ما و خانواده‌های صبور و بزرگواران آنان که برای خدا از نفیس‌ترین داشته‌های عالم مادّی چشم پوشیدند، در صفوف مقدّم چنین انسان‌هایی قرار دارند.

نادرستی بی‌اعتنایی به مواهب حیات در زندگی شخصی از نگاه اسلام

یک انحراف دیگر هم این است که انسان در زندگی شخصی خود، مواهب حیات و نیازهای مادی را دست کم بگیرد و مورد بیاعتنائی قرار بدهد؛ این هم در اسلام گفته نشده، خواسته نشده؛ بلکه عکسش خواسته شده: «لیس منّا من ترک اخرته لدنیاه و لا من ترک دنیاه لاخرته». اگر آخرت را به خاطر دنیا ترک کردید در این امتحان مردودید؛ اگر دنیا را هم به خاطر آخرت ترک کردید در این امتحان مردوید. این خیلی مهم است. امیرالمؤمنین به کسی برخورد کرد که زن و زندگی و خانه و همه چیز را کنار گذاشته بود و به عبادت پرداخته بود؛ فرمود: «یا عدّی …

اسلام زندگی با ریاضت و زهد افراطی را توصیه نمی‌کند

… میانه‌روی در خرج کردن. این را باید ما به صورت یک فرهنگ ملی در بیاوریم. قرآن میفرماید: «و الّذین اذا انفقوا»؛ کسانی که وقتی میخواهند خرج کنند، «لم یسرفوا و لم یقتروا»؛ نه اسراف میکنند - زیاده‌روی میکنند - نه تنگ میگیرند و با فشار بر خودشان، زندگی میکنند؛ نه، اسلام این را هم توصیه نمیکند. اسلام نمیگوید که مردم بایستی با ریاضت و زهد آنچنانی زندگی کنند؛ نه، معمولی زندگی کنند، متوسط زندگی کنند. اینکه میبینید بعضی از فضولهای خارجی، دولتهای خارجی، دائم و دم‌به‌ساعت، چندین سال است که ملت ما را تهدید میکنند که تحریم میکنیم، تحریم میکنیم، تحریم میکنیم - بارها هم تحریم کرده‌اند - به خاطر این است که چشم امیدشان به همین خصوصیت منفی ماست. ما اگر آدمهای اهل …

پارسایی در عرصهٔ شهرت و قدرت در برابر پارسایی دور از امتحان

تقوا و پارسایىِ این مرد و بیاعتناییاش به دنیا و زخارف، مقوله‌ی دیگری است. یک وقت انسان داخل چهار دیواری خانه‌ی خود نه با دنیا سر و کاری دارد، نه با مردم سر و کاری دارد، نه در معرض امتحان قرار میگیرد؛ ولی پارساست. یک وقت هم مثل امام با آن عظمت در قله‌ی شهرت جهانی قرار دارد و همه‌ی این انقلاب، پدید آمده‌ی اراده و قاطعیت اوست و مردم هم این‌گونه مخلص او هستند و حاضرند همه‌ی کارهای امام را حمل به صحت کنند؛ ولی این‌طور پارسایی و زهد پیشه میکند. قاطعیت او، اراده‌ی راسخ او و عزم پولادین او در کارهای بزرگ هم همین‌طور است. یعنی هرچه انسان به این اقیانوس پهناور در ابعاد گوناگون نگاه میکند، میبیند واقعاً توصیف ناشدنی است. انسان وقتی اقیانوس را از نزدیک میبیند، یکطور است؛ ولی در اعماق اقیانوس، عوالم دیگری …

اهمیت سخت‌گیری بر خود در تمتعات دنیوی

… میکرد؛ اگر دو غذای حلال بود، آن پست‌تر را انتخاب میکرد؛ اگر دو لباس جایز بود، آن پست‌تر را انتخاب میکرد؛ اگر دو کار جایز بود، آن سخت‌تر را برمیگزید. ببینید؛ این صحبت یک گوینده معمولی نیست که حرف بزند. طبق این حدیث، این امام صادق است که میگوید؛ یعنی دقیق است. ببینید این سختگیری بر خود در زندگی دنیا و در تمتّعات دنیوی، چه قدر مهمّ است!

بی‌اعتنایی به زخارف دنیوی، سیرهٔ صاحبدلان حوزه‌های علمیه

این عالم کهنسال و مراد و مقبول فضلاء و علما، عمر با‌برکت و پرفیض خود را در بهشتی از پارسایی و زندگی زاهدانه، در کنج محقر خانه‌یی که دهها سال شاهد غنای معنوی صاحبش بود به سر آورد و بیاعتنایی حقیقی به زخارف ناپایدار دنیوی را که سیره‌ی همه‌ی صاحبدلان برجسته‌ی حوزه‌های علمیه است، درس ماندگار خود ساخت. همان‌طور که حیات مبارک آن اسوه‌ی پارسایی و تقوا، در حوزه علمیه‌ی قم برجسته و محسوس بود، ضایعه‌ی وفات ایشان نیز در آن حوزه عظیم‌الشأن، بسی بزرگ و سنگین است. اینجانب این مصیبت دردناک را به حضرت بقیة‌الله الاعظم (ارواحنا فداه) و به همه‌ی اعاظم و اعلام حوزه‌های …

تأیید اهمیت زهد و برخورد درست با زخارف دنیوی

این دو مطلبی را که آقای سرلشکر شهبازی گفتند، من تأیید میکنم. هم بزرگداشت شهدا و هم مسأله زهد و برخورد درست با زخارف دنیوی را که نکته بسیار مهمّی است و چیزی نیست که بشود با دو کلمه از آن گذشت. برای بزرگداشت شهدا اقدام کنید. این وظیفه ما و شماست. نام شهیدان سرافراز را زنده کنید؛ آن کسانی که عزیزترین و گرانقیمت‌ترین سرمایه خود را ایثار کردند. همه موجودات جاندار - چه انسان و چه غیر انسان - عزیزترین سرمایه‌شان، جانشان است. در مورد انسان، مطلب اوضح از …

جمع زهد و سازندگی در سیرهٔ امیرالمؤمنین (ع)

نمونه‌ی دیگر، زهد و سازندگی است. امیرالمؤمنین، زهد و بیرغبتی به دنیایش، مَثَل است. شاید برجسته‌ترین و یا یکی از برجسته‌ترین موضوعات نهج‌البلاغه، زهد نهج‌البلاغه است. همین امیرالمؤمنین، در طول بیست و پنج سال مابین رحلت پیامبر و رسیدنش به حکومت، از مال شخصی خود، کارهای آبادسازی میکرد، باغ درست میکرد، چاه حفر میکرد، آب جاری میکرد، مزرعه درست …