و شما این کار را دنبال کنید؛ این کنگرهی بزرگداشت شهیدان را هرچه میتوانید، باکیفیّت برگزار کنید؛ شرح حال این شهدا را بنویسید. ما میبینیم که یک شهید گمنام، یک شهیدی که نه سردار بوده، نه فرمانده بوده، نه شخصیّت معروفی بوده، وقتی شرح حالش نوشته میشود و میآید در اختیار افکار عمومی، دلها را در موارد زیادی منقلب میکند؛ [البتّه] وقتیکه درست و با رعایت جوانب گوناگون، این شرح حالها نوشته بشود؛ این کار را بکنید.
شناخت شخصیت با دانستن کارها، دشمنان، انگیزهها و برنامههای او
… شهر و در چه ساعت و در چه طالعی متولد شد، و کی مُرد، و چند زن گرفت و چند فرزند پیدا کرد؛ آیا شما که نه شیعۀ گاندی هستید، نه گاندی امام شماست، با خواندن یکچنین کتابی ـ که قاعدتاً کتاب کوچکی هم نخواهد شد ـ قانع خواهید بود که گاندی را شناختهاید؟ یقیناً نه! آنچه در زمینۀ شناخت شخصیتی مثل گاندی برای شما قانعکننده و راضیکننده است، این است که بدانید گاندی در هندوستان چه کرد، با کدام دشمن روبهرو بود، انگیزۀ او در مخالفت با این دشمن چه بود، برای اجرای این عمل از چه برنامهها و چه وسایلی استفاده کرد، روابط او با دیگر شخصیتها و چهرههای معروف هند به چه صورت بود. اینها برای شما مهم است.
فقدان عناصر شخصیتی در زندگینامههای امامان در مقایسه با زندگینامههای معروف جهان
شما نگاه کنید به این بیوگرافیهای معروفی که نویسندگان بیوگرافینویسِ معروف عالَم مثلاً رومَن رولان دربارۀ چهرههای معروف نوشتهاند؛ ببینید چطور نوشتهاند. بعد که آن را نگاه کردید، بهسمت قفسۀ آنطرف کتابخانهتان برگردید، نگاه کنید به آنچه که بهعنوان بیوگرافی امامان اهلبیت علیهمالسلام دوستان آنها و شیعیان آنها دربارۀ این بزرگمردان به سِلک تحریر درآوردهاند. در اینجا شما بسی حیرتزده خواهید شد؛ زیرا خواهید دید که در این نوع دوم از کتابها، چیزی که وجود ندارد، همین مسائل است.
اولویت کیفیت بر کمیت در ثبت شرح حال شهدا
… چیز مهمّی است. سراغ پدرها و مادرها بروید. حالا متأسّفانه بسیاری از پدران و مادران شهیدان از دنیا رفتهاند لکن سراغ آنهایی که هستند -پدرانشان، مادرانشان، آنهایی که همسر داشتند، همسرانشان- بروید، بپرسید، بخواهید شرح حال این شهدای عزیز را و آنها را ثبت کنید؛ و سعی کنید که باکیفیّت از آب [درآورید]؛ حالا کمّیّات قابل توجّه است لکن مهمتر از کمّیّات، کیفیّات است که آنها را بایستی انشاءالله ملاحظه کنید.
تقابل تاریخها و آمار با عناصر سازندهٔ شخصیت در زندگینامه
… امام سوم در سال چندم هجرت، یا امام ششم در زمان کدام قدرت اموی یا عباسی دیده به جهان گشود، یا میدانیم، یا اگر هم نمیدانیم، لازم نداریم. آنچه در زمینۀ شناخت این بزرگمردان الهی برای ما لازم است، شناخت سیمای واقعی آنهاست؛ آنچه امروز به آن میگویند بیوگرافی. بیوگرافی یک انسان را چه چیزهایی تشکیل میدهد؟ آیا تاریخ ولادت او و تاریخ وفات او و عدد فرزندان او و نام زنان اوست؟ یا نه، عناصر و عوامل تشکیلدهندۀ شخصیت اوست؟ چه چیزهایی شخصیت این رجل مورد نظر را تشکیل میدهد؟