تأثیر زیر خاک بودن جسم بر روح متعلق به بدن
… انسان رخ میدهد، آن سختتر از خودِ مرگ است! البته برای کسی که مورد مغفرت و رحمت الهی قرار نگرفته باشد. میفرماید یکیاش قبر است. ما اگر ظاهر امر را نگاه کنیم، یک جسم بیجانی است که افتاده زیر خاک؛ وقتی جان ندارد، چه فرقی میکند کجا باشد؟ اما قضیه این نیست. تعلق روح و نفْس به بدن، دچار حالات و کُرُبات و خصوصیاتی است که زیرِ خاک بودنِ جسم در او تأثیر دارد. البته ما از تصور آن حالات عاجزیم، چه برسد به توصیف آن حالات، اما فیالجمله انسان میفهمد که چقدر سخت است، چقدر مصیبتبار است آن حوادثی که آنجا هست. «فَاحذَروا ضیقَهُ وَ ضَنکَهُ وَ ظُلمَتَهُ وَ غُربَتَهُ» هم غربت هست، هم ظلمت هست، هم فشار هست، هم تنگی. «اِنَّ القَبرَ یَقولُ کُلَّ یَومٍ اَنَا بَیتُ الغُربَةِ» [قبر هر روز میگوید: من خانۀ تنهاییام] قبرِ من و شما، آنجایی که بناست دفن بشویم، هر روز با ما حرف …