رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قوهٔ مجریه و هیئت وزیران، وظایف آن و انتظارات از آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع علما و طلاب و اهالی قم (شرایط اسفبار سیاسی- اجتماعی)— ۱۳۴۱/۰۹/۱۱

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۷
۱۳۴۱۱۳۶۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۶۹ پاراگراف)

نکوهش مانع‌تراشی به نام دین در کار دولت خدمتگزار ملت

… فکر کنید که برای خودتان دارید چه غائله‌ای بپا می‌کنید. آن صحبتهایی که شما فرستادید و در مجلس کردند این برای خدا بود؟! این تهمتها برای خدا بود؟! این کارهایی که شما می‌کنید، مع الاسف شمایی که طبقه مسلم و اسلامی هستید، این کارها برای کشور شماست؟ برای اسلام است؟ دین شما را وادار کرده است که بر خلاف یک دولتی که این همه گرفتاری دارد عمل بکنید و چوب لای چرخ یک دولتی که دارد برای این ملت شب و روز زحمت می‌کشد بگذارید؟! این برای اسلام است؟ یا برای ملت اسلامی است؟! به نفع کشور است؟!

کوشش دولت با تمام قوا برای پیشبرد امور و رفاه مردم

و ان شاء الله این آثار شوم جنگ نابکار صدامی، که دست نشانده قدرتهای بزرگ است، از بین برود. و تمام کشور ما توجه به این معنا داشته باشند که [در] آثار جنگ البته این مسائل هست. و ما همه این آثار را از دشمنها می‌دانیم، نه از دوستها. دولت با تمام قوا مشغول این است که امور را به پیش ببرد و مردم را در رفاه نگه دارد، لکن آثار جنگ است. در آن سالی که متفقین آمدند به ایران، من خوب یاد دارم که در قم که ما بودیم، تقریباً تمام دکانهای نانوایی بسته شده بود و قحطی وجود پیدا کرده بود، حتی یک روز، که اواخر امور بود، من با یک بچه‌ای که همراهم بود داشتیم می‌رفتیم، یکدفعه این بچه به من گفت: آی نون! که …

برادری دولت و بازاریان در مقایسه با جدایی رژیم سابق از مردم

… و جوانهای متعهد بود می‌ترسیدند. از مساجد که محل اجتماع همین بازاریان بود و از خود بازار که مجمع ملت بود خوف داشتند. و همیشه بازار دنباله مقاصد اسلامی و برای پیشرفت اسلام و برای پیشرفت اقتصاد اسلامی یک بازوی ستبر قدرتمندی بوده است و الآن هم همین طور است. منتها سابق، دولتهای رژیم سابق و خود رژیم سابق چون با مردم نبود و مردم هم با او نبودند، شاید جرات نکرد یک دفعه محمد رضا تو بازار بیاید. اما اکنون این طور نیست، برای اینکه دولت و بازار، رئیس جمهور و بازاریها اینها برادر هستند و از خود این مردم هستند. این طور نیست که در آن رده‌های باصطلاح خودشان بالا باشند و به حسب واقع منحط باشند که مردم آنها را نپذیرند. در طول تاریخ هر مشکلی که پیدا می‌شد برای اسلام و برای علمای بزرگ اسلام کافی بود که نصف روز بازار برای یک همچو امری بسته بشود و مشکل حل بشود. یک پشتوانه عظیمی است بازار برای اسلام، و بازاریها باید با کمال دقت این مساله را حفظ کنند.

وظیفهٔ تهیهٔ منظم و محترمانهٔ جا و غذا برای آوارگان

… به مردم سفارش کنند که اینها برادر ما هستند، اینها در راه اسلام و جنگ در اسلام این طور آواره شده‌اند، اینها را باید مثل خودتان و مثل اولاد خودتان بدانید. اگر بچه‌های بی‌سرپرستی هستند و می‌تواند سرپرستی یکی از اینها را برای خودش نگه دارد و حفظ کند، حفظ کند. دولت باید اینها را با یک ترتیبی، مرتبی، منظمی، محترمانه برای اینها جا تهیه کند؛ برای اینها غذا تهیه کند. اینها آواره شده‌اند. نباید فکر این باشیم که ما خودمان هر چه می‌خواهیم داشته باشیم، دیگران هیچی. نخیر، باید کمک کنند به اینها، ثروتمندها کمک کنند به اینها، برادرهای مومن، خواهرها به اینها کمک کنند و اینهایی که در جنگ آسیب دیده‌اند این قدر نگذارند مصیبت بیشتر …

ناتوانی در اصلاح اقتصاد و امنیت به‌سبب اشتغال به دعوا

… رضای اولیای اسلام است و بر خلاف رضای ملت است، اجتناب کنید. این دنیا چند روزش آمده پیش شما. این را خدمت کنید تا آبرومند باشید پیش خدا. این را با دعوا نگذرانید، با صلح بروید سراغ مردم. اگر بروید سراغ مردم، دیگر دعوا پیش نمی‌آید؛ برای اینکه، وقت دعوا نمی‌ماند. اما افسوس این است که شما مشغول دعوا هستید و از مردم غافل! نه اقتصاد را توانستید درست کنید و نه‌ امنیت را توانستید درست کنید و نه هیچی! همه‌اش دعوا و همه‌اش با هم دعوا. همه توی تهران نشسته‌اند دعوا می‌کنند. این صحیح نیست. این خلاف اسلام است؛ خلاف اخلاق اسلامی.

خودداری از دخالت در اختلاف بر سر معرفی وزیران

این جانب دخالتی در امور نمی‌کنم موازین همان بود که کراراً گفته‌ام. و سفارش من آن است که آقایان تفاهم کنند و اشخاص مومن به انقلاب و مدیر و مدبّر و فعّال انتخاب نمایند. و السلام علیکم.

فرصت نیافتن برای رسیدگی به کشور به‌سبب گرفتاری‌سازی گروه‌ها

و شما می‌دانید که این گرفتاریهایی که الآن برای کشور ما هست و برای دولت ما هست و بسیاری از این گرفتاریها را همان اشخاصی که در طرف کردستان بودند یا بلوچستان بودند یا در طرفهای دیگر بودند فراهم کرده‌اند. اینها مانع شدند از اینکه دولت فرصت پیدا بکند که به تمام معنا برسد به حال همه کشور. شما مطمئن باشید که امروز در کشور ما، در حکومت اسلامی، در مجلس اسلامی هیچ طرح این نیست که یک گروهی با گروه دیگر فرق داشته باشند. همان طوری که قرآن فرموده است مومنین با هم برادر هستند. حکومت اسلامی ما الآن، جمهوری اسلامی ما الآن، مجلس اسلامی ما همین معنا را …

خدمتگزار اسلام بودن دولت نه مستقل بودن آن

خدمت دولت، یک خدمت خداست. الآن دولت، دولت الهی است و خدمت به الله است، نه خدمت به طاغوت است. بنا بر این، نباید بعضی از آقایان تحاشی کنند از اینکه ما در استخدام دولت واقع نمی‌شویم. این استخدام اسلام است، دولت خودش اسلامی است. نه این است که خودش مستقل است، آن هم خدمتگزار اسلام است. همه خدمتگزار اسلام هستیم.

لزوم وزرای آگاه به شرایط کشور و شیوهٔ پیاده شدن اسلام

… باشد، باید مجلس قاطع باشد. اگر در مجلس اشخاصی هستند که اینها باز همان طبل را می‌زنند و همان حرفها را می‌زنند، به اینها نباید گوش بدهند. باید مجلس، یک مجلسی باشد که با قاطعیت عمل کند. و دولت اگر بخواهد یک قدمی کنار بگذارد، با قاطعیت بخواهند آن را و ردش کنند. و از اول هم که می‌خواهند قرار بدهند یک دولتی را، تصویب کنند یک دولتی را، یک دولتی باید باشد تمام افرادش، وزرایش تمامشان اشخاصی باشند که بفهمند چه شده است. بفهمند که ما در چه حالی واقع هستیم. بفهمند که اسلام چه جور باید در ایران پیاده بشود. اینها بسیارشان اصلًا توجه به این مسائل ندارند. وزارتخانه‌ها الآن هیچ کدام یک وزارتخانه صحیح نیست. هر روز تقریباً از خارج به ما اطلاع می‌دهند که سفارتخانه کجا چه جور است. سفارتخانه کجا، اموال ایران در سفارتخانه‌ها دارد از بین می‌رود. میلیاردها اموال ایران در …

ناتوانی دولت به‌تنهایی در ادارهٔ کشور

… است مملکت. خودتان باید حفظش کنید. بگذارید این دو مرحله هم ان شاء الله پیش برود. بعد که پیش برود، یک آرامشی قهری حاصل می‌شود. یعنی آنها دیگر طمعشان تقریباً بریده می‌شود.- قهری یک آرامش ممکن است ان شاء الله حاصل بشود- و آن وقت هم با همت‌ همه باید درست بشود. یک مملکتی نیست که بتواند یک کسی، شما بنشینید که دولت انجام بدهد. دولت هم یک افرادی هستند مثل شما. آنها هم قدرت همچو زیادی ندارند. آنها هم افرادند. همه باید با هم دست به هم بدهیم. نه مرد تنها، خانمها هم همین طور. طبقه واحد نه، همه طبقات باید دست به هم بدهند تا یک خرابه‌ای که برایشان گذاشتند آباد کنند و زندگی‌شان را در آنجا اداره کنند.

حکومت پس از انقلاب هنوز نه اسلامی در محتوا ولی بی‌فرمانفرمایی بر مردم

… محرومند. ما آن چیزی را که مشهودمان بود همین خود ایران بود که در ایران مادامی که حکومت خودش را مسلط بر مردم، فرمانفرمای مردم می‌دانست، و «شاهنشاه» می‌دانست و «آریامهر» می‌دانست، ملت همراه او نبود. اگر ملت همراه او بود ممکن نبود که از اینجا به جای دیگر برود. این تحول پیدا کرد به یک حکومت دیگری که این حکومت دیگر البته محتوایش تا حالا باز اسلامی نیست، اما یک نسیمی از اسلام آمده، یک نسیمی آمده است. همین مقدار که یک نسیمی آمده است دولتها خودشان را فرمانفرما دیگر نمی‌دانند. همچو نیست که بفرستند و بگیرند و بزنند و حبس کنند. هیچ همچو چیزی نیست. وقتی که آنها فرمانفرما نداشتند، ملت پشتیبانشان است. شما می‌بینید که الآن هر اشکالی که برای دولت پیدا بشود ملت خودش پیشقدم است برای رفع آن.

انجام بسیاری از کارها در هشت ماه با وجود وضع آشفته و عرضه نشدن آن

… منافع داشتند اینجا. و حالا هم باز نمی‌توانند چشم بپوشند از منافعشان. امریکا نمی‌تواند چشم از منافعش بپوشد. انگلستان هم نمی‌تواند. سایرین هم نمی‌توانند. آن وقت شما می‌فرمایید که هیچ قضیه‌ای تا حالا تحقق پیدا نکرده است و هیچ چیز درست نشده است! عوض نشده است. در صورتی که این چیزهایی که شمردید بسیاریش درست شده است؛ منتها عرضه نشده است به مردم. شاید من هم خیال می‌کردم گاهی که خوب، چه کردند. ولی وقتی عرضه می‌کنند، می‌بینید که یک دولت هشت ماهه با این ترتیب، با اینکه یک وضع آشفته است از همه جهت، یعنی بعد از اینکه ملت ما این پیروزی را تحصیل کرد، پشت این دیواری که شکست یک خرابه‌ای هم گذاشته بودند اسمش ایران بود، سی و پنج میلیون جمعیت که همه در حبس بودند [...] برای حتی این خانمها همچو ساده نبود که یک وقت اینجا جمع بشوید، برای اینکه امکان نداشت. اگر یک همچو حرفهایی راجع به اجتماع خودمان، راجع به سیاست، راجع به اجتماع، راجع به مملکت، می‌خواستید بگویید، امکان نداشت برایتان که بیایید اینجا بنشینید و آسوده و راحت مقاله خودتان را بخوانید و مسائل خودتان را طرح بکنید. شما اینها را کم حساب می‌کنید. شما …

وظیفهٔ همراهی و پرهیز از مسامحه در برآوردن نیازهای جوانان

البته دولت مکلَّف است، استاندارها مکلَّف هستند که همراهی کنند و به این جهاد سازندگی که جوانها مشغول هستند، یا سایر کارهایی را که جوانها مشغول هستند به قدر احتیاجی که دارند احتیاجات را برآورند، به مقداری که می‌توانند. دولت مسامحه نکند و آنها هم باید عمل بکنند؛ یعنی همه ما موظفیم به اینکه کشوری را که از گلوی استعمار بیرون کشیدیم، حالا خودمان اداره‌اش کنیم به طوری که دیگر محتاج به آنها نباشیم.

لزوم همراهی دولت به اندازهٔ توان و منتظر نماندن ملت برای آن

… باید وابستگیمان را از اجانب و غرب و شرق قطع کنیم. اگر ما بخواهیم که مملکتمان یک مملکت مستقلِ آزادِ مال خودمان باشد، باید در این اموری که مربوط به اقتصاد است، مربوط به فرهنگ است، مربوط به امور دیگرِ کشور است، خودمان فعالیت کنیم، و ننشینیم دیگران انجام بدهند. دولت هم مثل خود شما یکی از افراد این مملکت است. آن هم به اندازه قدرتش باید همراهی کند؛ لکن ما نباید بنشینیم که دولت همراهی بکند، و اگر او نکند ما کاری نکنیم. شما الآن می‌بینید که- به طوری که آقا فرمودند- این قدر کار پیش بردید با همت خودتان، بدون اینکه به شما یک کمک صحیحی کرده باشند. حالا از این به بعد هم همه ملت این طور باید باشد. باید همه دست به هم بدهند و این بار را به منزل برسانند.

ناتوانی دولت در جبران ویرانی‌ها به‌تنهایی و لزوم کمک همهٔ قشرها

الآن بیچاره دولت چه بکند؟ این سد شکسته، پشت این سد همه چیز خراب است. خوب، نمی‌توانند انجام بدهند. این باید با کمک همه قشرها انجام بگیرد. یعنی هر کس مشغول هر کاری هست آن کار را خوب انجام بدهد. من نمی‌گویم شما باید بروید مثلًا یک اداره مالیه را درست بکنید. نه، این درست نمی‌شود. شما باید در فرهنگ که هستید، فرهنگ را خوب انجام بدهید. هر شخص وظیفه خودش را در آن پستی که دارد خوب انجام بدهد. و دو چشمی …

لزوم کمک مردم به دولت و قوای دولتی در برنامه‌هایشان

و من از خدای تبارک و تعالی توفیق همه شما را خواستار هستم. و آنکه تقاضا دارم از همه این است که همه‌تان هم اختلاف را یک قدری کنار بگذارید؛ کم بکنید لا اقل؛ و هم کمک کنید به قوای دولتی و دولت در همه این اموری که آنها در نظر دارند[1].

وجود مشکلات زیاد در دولت و لزوم رفع آن با همت همه

خداوند ان شاء الله شما را حفظ کند؛ موید، منصور؛ و مشکلات را رفع کند. البته مشکلاتی در دولت هست، مشکلاتی هست الآن زیاد و اینها باید با همت همه رفع بشود و من امیدوارم که ان شاء الله رفع بشود.

رد درگیری و برکناری پیاپی افراد برای اصلاح دولت

… یک مطلبی است که آرزویش هست؛ اما به این زودی درست نمی‌شود. چنانچه دولت هم بخواهید در این ظرف مدت کم بتواند این کارها را انجام بدهد، این هم نمی‌شود. یا اجزای دولت بخواهید صد در صد در طریق ما باشد؛ این هم نیست. من از آنان می‌بینم اشخاصی که در این راه نیستند. لکن علاج این نیست که ما یک درگیری حالا ایجاد کنیم و یک مثلًا به هم زدن اوضاع؛ فرض کنید برویم سراغ دولت و هِی افراد را بدین صورت بگوییم که این کنار برود، او کنار برود، او کنار برود. برویم سراغ تلویزیون و بگوییم که باید امروز این عوض بشود و فردا هم دوباره یکی دیگر بیاید؛ یک دسته دیگر با او مخالفند او عوض بشود، و همین طور سایر قشرها.

ناتوانی دولت یا روحانیت به‌تنهایی در اصلاح امور کشور

… و کارفرمایش، و عرض می‌کنم که کارمندش و دولتش و ملتش و روحانیتش و بازارش و همه چیز، وقتی اینها هر کدام به آن وظایفی که خدای تبارک و تعالی محوّل کرده بر آنها هر کدام در همان چیزی که محوّل به آنهاست خوب عمل کردند، این مملکت بعد از چندی همه‌اش درست‌ می‌شود. اگر بنا باشد که ماها کنار برویم و بگوییم که بگذارید دولت این کار را بکند، دولت نمی‌تواند. دولت بخواهد بگوید که ما کنار برویم و بگذار روحانیت این کار را بکند، روحانیت هم نمی‌تواند، تنها تنها نمی‌شود: یَدُ اللهِ مَعَ الجَمَاعَهِ[8] همه دست به دست هم اگر دادیم، می‌توانیم کاری انجام بدهیم. اگر در همین پیروزی ابتدایی، این قدم اوّل، شما محوّل کرده بودید، روحانیون محوّل کرده بودند که خوب، بازاریها بروند شکست بدهند، بازاریها محوّل کرده بودند که روحانیون بروند شکست بدهند، آنها محوّل کرده بودند کارگرها بروند، الآن هم نه شما اینجا تشریف داشتید و نه …

خلاف و نادرست بودن برخی برنامه‌های دولت

من هم می‌دانم که الآن همه جای ایران مسائلی هست. هم کمیته‌ها یک مقداری خرابکاری دارند؛ هم در دادگاهها خیلی معلوم نیست همچو با دقت عمل بشود؛ و هم دولت بعضی وقتها برنامه‌هایش بر خلاف است و صحیح نیست. اینها را من مطّلعم، می‌دانم. لکن الآن یک وقتی نیست که ما بخواهیم همه چیز را به هم بزنیم و اوضاع را دگرگون بکنیم. البته از بعضی مسائل که آقایان گفتند و ایشان اشاره کردند، جلوگیری خواهد شد. لکن باید این جهت را متوجه باشید که اگر در بازار دیدید یک صحبتی هست، …

گلایه از اکتفای دولت و وزیر کشور به اظهار تأسف در برابر اغتشاش

ما باید از دولت و از وزیر کشور هم گلایه کنیم که در آن روزی که اینها سیصد نفر را- آن طور که گفتند- زخمی کردند، از طرف دولت جز یک اظهار تاسف، ما چیزی ندیدیم؛ از رادیو هم ندیدیم چیزی. اگر بنا بود اینها با یک اظهار تاسفی، با یک مثلًا نصیحتی، از کارهای خلاف خودشان دست برمی‌داشتند، حالا چند ماه است که نصیحت شده است، توصیه شده است، التماس شده است؛ همه چیز با اینها رفتار شده‌ است و اینها اهل این نیستند که با نصیحت دست …

آشفتگی دستگاه دولتی و ناتوانی از حل سریع مشکلات با وجود تلاش

بنا بر این، این اموری است قهری که بعد از اینکه یک رژیم فاسدی می‌رود، می‌خواهد یک رژیم صالحی بیاید، زمان می‌خواهد تا این رژیم صالح- هر چه هم صالح باشد- بتواند همه قشرها را سالم کند حتی بتواند همان چیزی که مربوط به خود رژیم است، مربوط به خود دستگاه دولتی است، ... به قدری آشفته است که نمی‌توانند به این زودی کارها را انجام بدهند. با اینکه دولت با تمام قوا مشغول است برای اینکه مسائل را، مشکلات را حل بکند، لکن مشکلات زیاد است و مشکلات زیاد را نمی‌شود حل کرد، الّا با دست همه ملت.

حل مسائل پس از استقرار دولت دائمی و قانون اساسی به دست ملت

ان شاء الله خداوند همه شما را حفظ کند. و همه مسائل بعد از تحقق یک دولت غیر انتقالی، یک دولت مستقر و مستمر، بعد از او و یک قانون اساسی و یک مجلس شورایی که ملی باشد، نه فرمایشی، ان شاء الله همه این مسائل حل می‌شود و این کار به دست خود ملت همه اینها واقع می‌شود. خداوند همه شما را حفظ کند و موفق.

لزوم عبرت‌گیری دولت‌ها از دولت و ارتش اسلامی در رفتار با ملت

… کشور اسلامی و باید این رژیم این ملت، این ارتش، این ژاندارمری، این شهربانی، این دولت و دستگاههای دولتی، نمونه باشد از برای تمام کشورها. بدانند کشورها که با وحدت کلمه بین دولت و ملت، ارتش و ملت، ژاندارمری و ملت، چه فوایدی عاید خودشان و عاید ملتشان می‌شود. باید دولتهایی که سرکار می‌آیند عبرت بگیرند از دولتی که اسلامی است، و از ارتشی که اسلامی است، و بدانند باید چه بکنند با ملت.

تلاش شبانه‌روزی و حسن نیت دولت در جایگزینی تدریجی افراد

… بشود دیگر، همه چیز بخواهد منقلب بشود،- نمی‌شود- که یکدفعه شما فرض می‌کنید که ما می‌خواهیم همه وزارتخانه‌هایی که هستند- اینها- اشخاصی که در آنجا مثلًا طاغوتی بودند، اینها عوض بشوند، و یک اشخاص دیگر بیایند. اینها پنجاه سال زحمت کشیدند که ما آدم نداشته باشیم! حالا دولت به زحمت افتاده است که چه بکند، گردش می‌کنند این طرف، آن طرف، یکی را برمی‌دارند، یکی را می‌گذارند، بخواهند یکدفعه در را باز کنند و بگویند همه بروید، خوب، به هم می‌خورد اوضاع، به تدریج اینها دارند عمل می‌کنند. دولت، شب و روز زحمت می‌کشند، اینها حسن نیت دارند؛ زحمت می‌کشند؛ لکن اموری است که با تدریج باید درست بشود. به این زودی نباید ما توقع داشته باشیم که یک رژیمی رفته و همه چیز را هم خراب کرده و این همه هم قرض گذاشته برای این مملکت، حالا تا این پایش را بیرون گذاشت تمام کارها درست بشود! و البته آنهایی که طمع به این مملکت دارند …

دولت کنونی ایران دولتی ملی با پشتیبانی مردم

… اسلامی- اگر نگویم در همه- هست که دولتهای اسلامی ما با ملتشان هیچ تفاهم ندارند، معامله دشمن با دشمن است، ملت از آنها فرار می‌کنند. آنها می‌خواهند به ملت تحمیل کنند. و این هم یکی از مشکلاتی است که در ممالک ما هست. و شاید حلش به این زودیها امکان نداشته باشد. ما الآن که یک دولتی داریم که با مردم تفاهم دارد، الآن تظاهرات مردم در خیابانها لَهِ اوست؛ در عین حالی که خیلی نتوانستند تا کنون برای ملت کاری بکنند، لکن ملت با او موافق است؛ با دولتشان موافقند، پشتیبان‌اند؛ یعنی یک دولت ملی است؛ یعنی دولتی است که یک ملت پشت سرش هست، و اما اگر حساب بکنید در سایر ممالک اکثراً- اگر همه نباشند- مساله این طور نیست. مردم با رضای نفس از آنها پشتیبانی ندارند، آنها هم مصالح مردم را نمی‌خواهند، مصالح خودشان را می‌خواهند، و تا این مشکله هست، باز ما به همین حال …

جلوگیری امام از خروج دولت از خط اسلام

… نطقی بکنند، توی روزنامه یک چیزی بنویسند، اینها میزان نیست. هر وقت خود دولت صحبت کرد، سخنگوی دولت صحبت کرد، او میزان است. روزنامه‌ها خیلی چیزها همین طوری می‌نویسند یا یک اشخاصی که غیر مسئول‌اند یک حرفهایی می‌زنند. این مربوط به دولت و مربوط به اسلام نیست. ما روی خط اسلام باید عمل کنیم. من تا زنده هستم از خط اسلام نمی‌گذارم دولت خارج بشود. و من امیدوارم خودمان هم خارج نشویم.

برنامه‌ریزی برای کارگران، کشاورزان و مستمندان و نیاز آن به زمان

شما که پنجاه سال در تحت فشار طاغوت صبر کردید، مقداری هم باید صبر کنید تا ان شاء الله یک دولت مستقری پیدا بشود، یک جمهوری اسلامی مستقری پیدا بشود که بتواند در فکر همه باشد. و حالا هم چنانچه می‌بینید در فکر هستند؛ برنامه‌هایی ریخته شده است هم برای کارگرها، هم برای کشاورزها، هم برای مستمندان. اینها همه برنامه‌هایی هست و در دست اجراست لکن البته محتاج به وقت است.

کشور از آنِ مردم و دولت حافظ و آبادکنندهٔ آن برای مردم

خوب، یک مملکتی است که مردم که نمی‌توانند این مملکت را اداره بکنند و حالا که نمی‌توانند اداره کنند، خوب یک طایفه‌ای باید اداره کنند؛ سرحداتش را حفظ کنند؛ جهات دیگرش درست بشود. خوب، یک همچنین مملکتی مملکت خود مردم است، و دولت می‌خواهد حفاظت کند آن را، انتظامات را ایجاد کند، شهرداری می‌خواهد شهر را آباد کند، دولت می‌خواهد راهها را درست بکند، و این چیزی است که مال خود مردم است و به دسترس خود مردم، برای خود مردم دارد انجام می‌دهد، وقتی این طور شد، خود مردم با رضا و رغبت- دیگر دو دفتر هم درست نمی‌کنند!- می‌دهند برای اصلاح امورشان. و اگر یک دغل هم پیدا بشود، آن وقت کم می‌شود. این طور نیست که همه باشند. کم می‌شود.