وَ قالَ موسَى بنُ جَعفَرٍ علیهما السّلام: اَهینُوا الدُّنیا؛ دنیا را پست و خوار بشمارید. فَاِنَّهُ اَهنَى ما یَکونُ لَکُم اَهوَنُ ما یَکونُ عَلَیکُم؛ زیرا که هر چه دنیا در نظر شما پستتر و بىاهمّیّتتر باشد، به همین نسبت براى شما گواراتر و دلنشینتر است. دنیا که میگوییم، یک چیز خیالى نیست؛ دنیا همین متاع زندگى ما است، همین لذّتهاى ما است، همین خواستههاى ما است؛ پولطلبى، قدرتطلبى، تجمّلطلبى، زیادهطلبى است؛ لذّات گوناگون اعمّ از حلال و حرامش است؛ اینها همه دنیا است. استفادهى از اینها، شرعاً و عقلاً و از نظر دین ایرادى ندارد و ممدوح است و مال انسان است ــ البتّه به شکل صحیح و قانونى و حلالش ــ امّا بزرگ شمردن آنها، اهمّیّت دادن به آنها، دعوا کردن بر سر آنها، خودکشان کردن بر سر آنها چیزهاى مذمومی است. اگر میخواهید دنیا براى شما لذّتبخش باشد، گوارا باشد و از آن بهره ببرید، طبق این گفتهى حکمتآمیز موسىبنجعفر (علیه الصّلاة و السّلام) راهش این است که به دنیا اهمّیّت ندهید. اگر اهمّیّت دادید، به قدرى که باید بر سر آن دعوا کرد، باید زندگى را بر خود تلخ کرد تا یک چیزى گیر آورد، اگر اینجور شد، دنیا گوارا نخواهد بود. این مضمونِ این حدیث شریف و این کلام بسیار حکمتآمیز است. فَاِنَّهُ اَهنَى ما یَکونُ لَکُم اَهوَنُ ما یَکونُ عَلَیکُم؛ گواراترین براى شما، آن چیزى است که براى شما سبک باشد. فَاِنَّهُ ما اَهانَ قَومٌ الدُّنیا اِلّا هَنَّاَهُمُ اللهُ العَیشَ وَ ما اَعَزَّها قَومٌ اِلّا ذَلّوا وَ تَعِبوا وَ کانَت عاقِبَتُهُمُ النَّدامَة.[1]توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
معنای دنیا و بهرههای زندگی مادی و نگاه دینی به آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در پنجمین کنگره بینالمللی نهجالبلاغه— ۱۳۶۴/۰۱/۱۹
سیر زمانی
از ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۱۱۳۶۴۱۴۰۱
فقط سال ۱۳۹۱همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
عامل دیگر که امتحان بسیار بزرگی بر سر راه همه است، عامل دنیا و جلوههای فریبندهی آن بود. در جبههی خودی، برخورداری مادّی کم و امکانات ناچیز بود. جلوههای دنیا پر جاذبه است و چشمها و دلها را میفریبد؛ چنان که بعضی از کسان را فریفت. «دنیا» هم که میگویم، فقط پول و خانه و خودرو شخصی نیست. چیزهای دیگر هم هست. اسم درکردن، تعریف شنیدن، ستایش شنیدن، تمتّعات ناروا و نادرستِ جنسی و همهی امکاناتی که نفسِ انسان آنها را میخواهد، دنیا و جلوههای آن است.این نکته را متذّکر شوم که در این حدیث و احادیث مشابه، مراد از دنیا زمین و متعلّقات آن و آبادانی و پرداختن به امور مردم و امثال این کارها نیست؛ بلکه جلوههایی از دنیا (مال و جاه و مقام) مورد نظر است که انسان آنها را برای خود میخواهد. بنابراین هر آنچه از نعم الهی در روی زمین و زیباییها و لذّتها و تعیّشها که به نفس انسان بر میگردد و برای خود میخواهد، در تعبیرات حدیثی «دنیا» تلقّی میشود و مذموم است. پیداست که هر چه انسان بیشتر به دنیا بیندیشد و بپردازد، رغبت و شوق او بیشتر میشود و وقتی که از دنیا رو برگرداند، بتدریج محبّت دنیا هم از دل او کاسته میشود. مرادِ این روایت و امثال آن، این نیست که انسان فعّالیت و تلاش در زندگی را رها کند و برود گوشه خانه بنشیند. برخی این گونه خیال کردند و سالها - بلکه بعضیها قرنها - رویّه غلطی را که منجر به انعزال و انزوا و دوری از فعّالیتها و تلاشهای زندگی شده است، در پیش گرفتند و آن را به اسلام نسبت دادند. بنابراین مراد از دنیا، این برداشت غلط نیست.شاهدها (۲ پاراگراف)
دنیا جای تلاش برای زندگی مادی و معنوی، نه پشت کردن به آن
پائینتر از این، صرفنظر کردن و گذشتن از منافع کوتاهمدت مادی است که ما برای خودمان تعریف میکنیم. سعی کنیم از منافع شخصی به نفع منافع عمومی، به نفع اسلام، به نفع اهداف والا، صرفنظر کنیم. این معنایش این نیست که به دنیا پشت کنیم؛ نه. دنیا جای تلاش و فعالیت است؛ هم برای زندگی شخصی، هم برای زندگی عمومی، هم برای مادیات، هم برای معنویات؛ اما آنجائی که میبینیم رسیدن به یک حق شخصی معنایش این است که از حقوق دیگران عبور کنیم، از قانون عبور کنیم، از انصاف عبور کنیم، اینجا مهار و زمام نفس خود را به دست بگیریم؛ آنچه را که میتوانیم به دست بیاوریم، به نفع دیگران از آن صرفنظر کنیم؛ این میشود ایثار.بهرهمندی بدون اسارت و مقهور شدن در برابر آنها از نگاه اسلام
… جاذبههای زندگی، انسانها را ذلیل میکند. انسان بعضیها را میبیند که برای خاطر پول ذلیل میشوند، برای خاطر مقام ذلیل میشوند، برای خاطر انگیزههای جنسی ذلیل میشوند؛ این ذلت انسان است. عزیزترین و مقتدرترین انسانها آن کسانی هستند که این جاذبهها آنها را ذلیل نکند. البته این معنایش پشت کردن به جاذبههای زندگی نیست؛ این معنایش مقهور جاذبهها نشدن است؛ والّا اسلام نه میگوید شما حتماً پول نداشته باشید، نه میگوید شما مقامی نداشته باشید، نه میگوید شما از این جاذبههای گوناگون بهرهمند نشوید؛ اما اسیر اینها نباید بشوید، مقهور اینها نباید بشوید، ذلیل اینها نباید بشوید؛ باید قدرت مقاومت و ایستادگی داشته باشید، باید قدرت امتناع داشته باشید. این، شما را آماده میکند.