رفتن به محتوای اصلی

دنیاطلبی

نام‌های دیگر: دل‌بستگی به دنیا، دلبستگی‌های مادی، دلبستگی به فرزندان، دنیازدگی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دل‌بستگی به مال، مقام و لذت‌های مادی و پیامدهای فردی و اجتماعی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۱
۱۳۵۹۱۴۰۱

فقط سال ۱۳۸۷همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

بسیاری از مسلمین، به اهل بیت مکرّم پیغمبر علیهم السّلام و به آن بزرگوار به طور خاص، ارادت و علاقه و شیفتگی دارند. یک روایت، روایتی است که نویسنده معروف شافعی، «ابن مغازلی»، در کتاب خود نقل کرده که راوی این حدیث، غیر شیعه است. از اَنَس بن مالک نقل میکند که پیغمبر فرمودند: «انَّ علی بن ‌ابی طالب یضیء لاهل الجنة کما یظهر کوکب الصبح لاهل الدنیا.»؛ مردم بهشت، وجود علی بن ‌ابی طالب امیرالمؤمنین علیه‌السّلام را چنان درخشان میبینند که مردم دنیا ستاره صبح را آن گونه درخشنده میدیدند؛ یعنی نور آن بزرگوار، در بهشت هم بر انوار دیگر غلبه دارد. همین نویسنده سُنّی، روایت دیگری را از عمّار یاسر نقل میکند که گفت: "قال رسول‌الله صلّیالله‌علیه‌وآله: (قال لعلی بن ابی‌طالب، علیه‌السّلام) یا علی، انَّ الله قد زیَّنک بزینة لم یزیَّن بعباد بزینة احَّب الی الله منها." یعنی پیغمبر به علی فرمود: ای علی! خدای متعال تو را به زینتی آرایش داد که هیچ بنده‌ای از بندگان خود را به زینتی بهتر و محبوبتر از آن، آرایش نداده است. آن زینت چیست؟ «الزّهد فی الدنیا.»؛ زهد و بی رغبتی به دنیا؛ یعنی به ظواهر فریبنده‌ای که انسان از آنها لذّت می‌برد، زینتی است که خداوند به علی علیه‌السّلام داده است. دنیا، معنایش آباد کردن دنیا نیست. معنایش این نیست که دنیا را آباد کنند،زمین را با زینتهای الهی مزیَّن کنند و بندگان خدا را برخوردار کنند؛ که - امیرالمؤمنین علیه‌السّلام خود پیشتاز این راه بود. دنیا یعنی این‌که من و شما از آنچه که در زمین وجود دارد - چه در خوراک و پوشاک و مرکب و یا در شهوات جنسی - برای حظّ نفس و لذت خودمان، فراهم آوریم. این، همان دنیایی است که در روایات آمده است. البته مقداری از این بهره‌بریهای دنیایی، مُجاز و شاید ممدوح است؛ اما زیاده روی در آنها، همان دنیای بد و خبیثی است که ما را از آن باز داشته‌اند. پس، زهد در دنیا، زینت علی بن ‌ابی طالب علیه‌السّلام است.
دنبال تقوا، مطلبى دیگر [میفرماید]: وَ اَلّا تَبغیَا الدُّنیا وَ اِن بَغَتکُما؛ دنبال دنیا ندوید، اگرچه دنیا دنبال شما بیاید. این هم نکته‌ى دوّم، که این هم البتّه از لوازم تقوا است. همه‌ى کارهاى نیک از لوازم تقوا است؛ از جمله این. نمیگوید ترک دنیا بکنید، میگوید: اَلّا تَبغیا؛ دنبال دنیا حرکت نکنید، طلب نکنید؛ در حقیقت با تعبیر فارسى ما، ندوید دنبال دنیا. دنیا یعنى چه؟ یعنى آباد کردن روى زمین؟ یعنى احیا کردن ثروتهاى الهى؟ این است معناى دنیایى که گفتند [دنبال] نکنید؟ نه، دنیا یعنى آنچه شما براى خودتان و تمتّعات خودتان میخواهید، براى لذّات خودتان میخواهید؛ این را میگویند دنیا، وَالّا آباد کردن روى زمین اگر با هدف خیر و صلاح بشریّت انجام بگیرد، عین آخرت است، همان دنیاى خوب است. دنیایى که مذمّت شده است و باید دنبالش نرویم، یعنى آن چیزى که نیروى ما، تلاش ما، همّت ما را متوجّه خود میکند و ما را از راه باز‌میدارد؛ یعنى خودخواهى ما، خودپرستى ما، ثروت را براى خود خواستن، لذّت را براى خود خواستن؛ این دنیا است. البتّه این دنیا نوع حرام هم دارد، نوع حلال هم دارد؛ این‌جور نیست که براى خود خواستن، همه نوعش حرام باشد؛ نه، حلال هم دارد؛ [امّا] دنبال همان حلالش هم گفتند نروید؛ اگر دنیاى به این معنا شد، حلالش هم خوب نیست. هر چه بتوانید همین مظاهر زندگى مادّى را در جهت خدا قرار بدهید، سود کرده‌اید و برده‌اید؛ که میشود آخرت. تجارت هم اگر چنانچه براى رونق دادن به زندگى مردم باشد و نه پول ریختن داخل کیسه‌ى خود، میشود آخرت. و همه‌ى کارهاى دیگر دنیا از همین قبیل. خب، پس نکته‌ى دوّم این است که دنبال دنیا ندوید و در طلب دنیا روانه نشوید؛ همین معنایى که عرض شد. ضمناً آنچه امیرالمؤمنین در این وصیّت فرموده است، خود آن بزرگوار آئینه‌ى تمام‌نماى آن بوده است. زندگى او را که نگاه کنید، همین حرفهایى است که حالا یکى پس از دیگرى مشاهده خواهید کرد.
اصلاً دنیا یعنی چه؟ یعنی پول، یعنی خانه، یعنی شهوت، یعنی مقام، یعنی اسم و شهرت، یعنی پست و مسؤولیت، و یعنی جان. اگر کسانی برای حفظ جانشان، راه خدا را ترک کنند و آن‌جا که باید حق بگویند، نگویند، چون جانشان به خطر میافتد، یا برای مقامشان یا برای شغلشان یا برای پولشان یا محبّت به اولاد، خانواده و نزدیکان و دوستانشان، راه خدا را رها کنند، اگر عده‌ی این‌ها زیاد باشد آن وقت دیگر واویلاست. آن وقت حسین‌بن‌علیها به مسلخ کربلا خواهند رفت و به قتلگاه کشیده خواهند شد. آن وقت، یزیدها بر سرِ کار میآیند و بنی‌امیّه، هزار ماه بر کشوری که پیغمبر به وجود آورده بود، حکومت خواهند کرد و امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد، امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد!

ریشهٔ اغلب خصلت‌های باطل و همهٔ خطاهای فردی و جمعی

… که در جامعه پیش می‌آید، برگشتش و ریشه‌اش در اخلاقیات ماست. اخلاق انسان، خصوصیات و خصال اخلاقی انسانها، عمل آنها را جهت میدهد و ترسیم میکند. اگر ما در یک جامعه‌ای یا در سطح دنیا کجرفتاریهائی را مشاهده میکنیم، باید ریشه‌ی آنها را در خُلقیات ناپسند ملاحظه کنیم. این حقیقت، امیرالمؤمنین را به بیان یک حقیقت مهمتری وادار میکند و آن حقیقتِ بالاتر این است که اغلب این خصال باطل و مضر در انسانها، بر میگردد به دنیاطلبی. لذا امیرالمؤمنین میفرماید: «الدّنیا رأس کلّ خطیئة»؛ دنیاطلبی ریشه و مرکز اصلی همه‌ی خطاهای ماست، که در زندگی جمعی ما، در زندگی فردی ما، این خطاها اثر میگذارد. خوب، معنای دنیاطلبی چیست؟ دنیا چیست؟

ظلم و فتنه‌انگیزی دنیاطلبانِ حاکم بر امور جهان

… اسلامی ندیده بگیرند و با او معارضه و مبارزه کنند. این، بر اثر دنیاطلبی بود. راز انحرافی که آن روز امیرالمؤمنین در مقابل خود ملاحظه میکرد - و نهج‌البلاغه پر است از بیان این انحرافها - عبارت بود از دنیاطلبی. شما امروز به دنیا نگاه کنید، همین را مشاهده میکنید. وقتی عناصر دنیاطلب، فرصت‌طلب، متجاوز، زمام کارها را در سطح عالم در دست گرفتند، همانی میشود که ملاحظه میکنید. اولاً به حقوق انسانها ظلم میشود؛ ثانیاً حق و سهم آحاد بشر از این سفره‌ی عظیم طبیعت الهی و موهبت الهی ندیده گرفته میشود؛ ثالثاً همین دنیاطلبان برای اینکه به مقاصد خودشان برسند، در جامعه فتنه ایجاد میکنند؛ جنگها، تبلیغات دروغین، سیاست‌بازیهای ناجوانمردانه؛ اینها ناشی از همین دنیاطلبیهاست. در محیط فتنه - محیط فتنه به معنای محیط غبارآلود است - و وقتی فتنه در جامعه‌ای به وجود آمد، فضای ذهنی مردم مثل محیطِ غبارآلود و مه‌آلود است که گاهی انسان نمیتواند دو متری خودش …

خطر انگیزه‌های مادی و دل‌بستن به پول و جاه و تشریفات

انسان گاهی اوقات وارد یک میدانی می‌شود، پاک وارد می‌شود، لیکن ممکن است خدای نکرده پاک از آنجا بیرون نیاید. انگیزه‌های مادی جذابند، خطرناکند. پول چیز خطرناکی است عزیزان من! ببینید امام سجاد (سلام الله علیه) در آن دعای مرزدارانِ صحیفه‌ی سجادیه، که به مرزداران و سربازان و مجاهدان جبهه دعا می‌کند، از جمله‌ی دعاهایش این است که پروردگارا! یاد مال فتون را از دل این‌ها ببر. این تعبیر «فتون»؛ فتنه‌انگیز، فقط در مورد مال در این دعا …

لزوم شکستن دل‌بستگی به لذائذ مادی بدون ترک طیبات

… - چند روز بیشتر که نیست. این فرصت چند روزه‌ی حج، یک تمرین و آموزش تجربی است؛ یعنی انسان میبیند که این جوری هم میشود زندگی کرد. بیتفاخر و بیاعتنای به لذائذ مادی هم میشود زندگی کرد. نه اینکه حالا بیائیم همه‌ی زندگی را در حال احرام زندگی کنیم؛ این مراد نیست؛ نه، از طیبات رزق که خدای متعال برای شما حلال کرده، باید استفاده کنید؛ اما دل بستن، بیتاب شدن، زندگی را همین دانستن - که ما دچارش هستیم که زندگی را همین لذائذ و شهوات مادی و همین هوس‌های بیمورد و بیجا گمان میبریم - باید در هم بشکند تا بفهمیم نه، میشود فصلی از زندگی، بخشی از شبانه‌روز، ساعاتی از نیمه‌ی شب را اختصاص داد به همین حالت انقطاع الیاللَّه و به این حالت صفا. این را آن‌جا تمرین میکنید، یاد میگیرید؛ حاجی یاد میگیرد که این کار را میشود انجام داد. ببینید، چه فرصت عظیمی است.

دلبستگی به دنیا و دست‌اندازی به سهم دیگران، مصداق دنیای مذموم

… به سهم دیگران دست‌اندازی کند، دلبستگی پیدا کند که این دلبستگی به مقتضای حبّ الشّیء یعمی و یصمّ، انسان را کر و کور میکند، تا آنجا که در راه به دست آوردن چیزی که عاشق و دلبسته‌ی آن هست، هیچ خط قرمزی و هیچ حد و حدودی را رعایت نمیکند؛ این میشود دنیای مذموم. دلبستن به دنیا، سهم‌خواهی بیش از اندازه‌ی خود، بیش از حق خود، دست‌اندازی به سهم دیگران، تجاوز به حقوق دیگران؛ این میشود آن دنیای مذموم. مال، دنیاست؛ مقام، دنیاست؛ قدرت، دنیاست؛ محبوبیت، دنیاست؛ نعم دنیا، لذات طبیعی، اینها همه دنیاست. اسلام و ادیان الهی به طور کلی بهره‌برداری از این دنیا را برای انسان مباح قرار دادند؛ اما دست‌اندازی به حق دیگران، به هم زدن قواعد و قوانین این عالم طبیعت، ظلم …