بسیاری از مسلمین، به اهل بیت مکرّم پیغمبر علیهم السّلام و به آن بزرگوار به طور خاص، ارادت و علاقه و شیفتگی دارند. یک روایت، روایتی است که نویسنده معروف شافعی، «ابن مغازلی»، در کتاب خود نقل کرده که راوی این حدیث، غیر شیعه است. از اَنَس بن مالک نقل میکند که پیغمبر فرمودند: «انَّ علی بن ابی طالب یضیء لاهل الجنة کما یظهر کوکب الصبح لاهل الدنیا.»؛ مردم بهشت، وجود علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین علیهالسّلام را چنان درخشان میبینند که مردم دنیا ستاره صبح را آن گونه درخشنده میدیدند؛ یعنی نور آن بزرگوار، در بهشت هم بر انوار دیگر غلبه دارد. همین نویسنده سُنّی، روایت دیگری را از عمّار یاسر نقل میکند که گفت: "قال رسولالله صلّیاللهعلیهوآله: (قال لعلی بن ابیطالب، علیهالسّلام) یا علی، انَّ الله قد زیَّنک بزینة لم یزیَّن بعباد بزینة احَّب الی الله منها." یعنی پیغمبر به علی فرمود: ای علی! خدای متعال تو را به زینتی آرایش داد که هیچ بندهای از بندگان خود را به زینتی بهتر و محبوبتر از آن، آرایش نداده است. آن زینت چیست؟ «الزّهد فی الدنیا.»؛ زهد و بی رغبتی به دنیا؛ یعنی به ظواهر فریبندهای که انسان از آنها لذّت میبرد، زینتی است که خداوند به علی علیهالسّلام داده است. دنیا، معنایش آباد کردن دنیا نیست. معنایش این نیست که دنیا را آباد کنند،زمین را با زینتهای الهی مزیَّن کنند و بندگان خدا را برخوردار کنند؛ که - امیرالمؤمنین علیهالسّلام خود پیشتاز این راه بود. دنیا یعنی اینکه من و شما از آنچه که در زمین وجود دارد - چه در خوراک و پوشاک و مرکب و یا در شهوات جنسی - برای حظّ نفس و لذت خودمان، فراهم آوریم. این، همان دنیایی است که در روایات آمده است. البته مقداری از این بهرهبریهای دنیایی، مُجاز و شاید ممدوح است؛ اما زیاده روی در آنها، همان دنیای بد و خبیثی است که ما را از آن باز داشتهاند. پس، زهد در دنیا، زینت علی بن ابی طالب علیهالسّلام است.دنیاطلبی
نامهای دیگر: دلبستگی به دنیا، دلبستگیهای مادی، دلبستگی به فرزندان، دنیازدگی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
دلبستگی به مال، مقام و لذتهای مادی و پیامدهای فردی و اجتماعی آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹
سیر زمانی
از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۱۱۳۵۹۱۴۰۱
فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
دنبال تقوا، مطلبى دیگر [میفرماید]: وَ اَلّا تَبغیَا الدُّنیا وَ اِن بَغَتکُما؛ دنبال دنیا ندوید، اگرچه دنیا دنبال شما بیاید. این هم نکتهى دوّم، که این هم البتّه از لوازم تقوا است. همهى کارهاى نیک از لوازم تقوا است؛ از جمله این. نمیگوید ترک دنیا بکنید، میگوید: اَلّا تَبغیا؛ دنبال دنیا حرکت نکنید، طلب نکنید؛ در حقیقت با تعبیر فارسى ما، ندوید دنبال دنیا. دنیا یعنى چه؟ یعنى آباد کردن روى زمین؟ یعنى احیا کردن ثروتهاى الهى؟ این است معناى دنیایى که گفتند [دنبال] نکنید؟ نه، دنیا یعنى آنچه شما براى خودتان و تمتّعات خودتان میخواهید، براى لذّات خودتان میخواهید؛ این را میگویند دنیا، وَالّا آباد کردن روى زمین اگر با هدف خیر و صلاح بشریّت انجام بگیرد، عین آخرت است، همان دنیاى خوب است. دنیایى که مذمّت شده است و باید دنبالش نرویم، یعنى آن چیزى که نیروى ما، تلاش ما، همّت ما را متوجّه خود میکند و ما را از راه بازمیدارد؛ یعنى خودخواهى ما، خودپرستى ما، ثروت را براى خود خواستن، لذّت را براى خود خواستن؛ این دنیا است. البتّه این دنیا نوع حرام هم دارد، نوع حلال هم دارد؛ اینجور نیست که براى خود خواستن، همه نوعش حرام باشد؛ نه، حلال هم دارد؛ [امّا] دنبال همان حلالش هم گفتند نروید؛ اگر دنیاى به این معنا شد، حلالش هم خوب نیست. هر چه بتوانید همین مظاهر زندگى مادّى را در جهت خدا قرار بدهید، سود کردهاید و بردهاید؛ که میشود آخرت. تجارت هم اگر چنانچه براى رونق دادن به زندگى مردم باشد و نه پول ریختن داخل کیسهى خود، میشود آخرت. و همهى کارهاى دیگر دنیا از همین قبیل. خب، پس نکتهى دوّم این است که دنبال دنیا ندوید و در طلب دنیا روانه نشوید؛ همین معنایى که عرض شد. ضمناً آنچه امیرالمؤمنین در این وصیّت فرموده است، خود آن بزرگوار آئینهى تمامنماى آن بوده است. زندگى او را که نگاه کنید، همین حرفهایى است که حالا یکى پس از دیگرى مشاهده خواهید کرد.اصلاً دنیا یعنی چه؟ یعنی پول، یعنی خانه، یعنی شهوت، یعنی مقام، یعنی اسم و شهرت، یعنی پست و مسؤولیت، و یعنی جان. اگر کسانی برای حفظ جانشان، راه خدا را ترک کنند و آنجا که باید حق بگویند، نگویند، چون جانشان به خطر میافتد، یا برای مقامشان یا برای شغلشان یا برای پولشان یا محبّت به اولاد، خانواده و نزدیکان و دوستانشان، راه خدا را رها کنند، اگر عدهی اینها زیاد باشد آن وقت دیگر واویلاست. آن وقت حسینبنعلیها به مسلخ کربلا خواهند رفت و به قتلگاه کشیده خواهند شد. آن وقت، یزیدها بر سرِ کار میآیند و بنیامیّه، هزار ماه بر کشوری که پیغمبر به وجود آورده بود، حکومت خواهند کرد و امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد، امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد!شاهدها (۸ پاراگراف)
دنیای مذموم یعنی خواستن ثروت و لذت برای خود، حتی از راه حلال
… است؛ از جمله این. نمیگوید ترک دنیا بکنید، میگوید: اَلّا تَبغیا؛ دنبال دنیا حرکت نکنید، طلب نکنید؛ در حقیقت با تعبیر فارسى ما، ندوید دنبال دنیا. دنیا یعنى چه؟ یعنى آباد کردن روى زمین؟ یعنى احیا کردن ثروتهاى الهى؟ این است معناى دنیایى که گفتند [دنبال] نکنید؟ نه، دنیا یعنى آنچه شما براى خودتان و تمتّعات خودتان میخواهید، براى لذّات خودتان میخواهید؛ این را میگویند دنیا، وَالّا آباد کردن روى زمین اگر با هدف خیر و صلاح بشریّت انجام بگیرد، عین آخرت است، همان دنیاى خوب است. دنیایى که مذمّت شده است و باید دنبالش نرویم، یعنى آن چیزى که نیروى ما، تلاش ما، همّت ما را متوجّه خود میکند و ما را از راه بازمیدارد؛ یعنى خودخواهى ما، خودپرستى ما، ثروت را براى خود خواستن، لذّت را براى خود خواستن؛ این دنیا است. البتّه این دنیا نوع حرام هم دارد، نوع حلال هم دارد؛ اینجور نیست که براى خود خواستن، همه نوعش حرام باشد؛ نه، حلال هم دارد؛ [امّا] دنبال همان حلالش هم گفتند نروید؛ اگر دنیاى به این معنا شد، حلالش هم خوب نیست. هر چه بتوانید همین مظاهر زندگى مادّى …مذموم بودن بزرگ شمردن دنیا و نزاع بر سر آن
… نسبت براى شما گواراتر و دلنشینتر است. دنیا که میگوییم، یک چیز خیالى نیست؛ دنیا همین متاع زندگى ما است، همین لذّتهاى ما است، همین خواستههاى ما است؛ پولطلبى، قدرتطلبى، تجمّلطلبى، زیادهطلبى است؛ لذّات گوناگون اعمّ از حلال و حرامش است؛ اینها همه دنیا است. استفادهى از اینها، شرعاً و عقلاً و از نظر دین ایرادى ندارد و ممدوح است و مال انسان است ــ البتّه به شکل صحیح و قانونى و حلالش ــ امّا بزرگ شمردن آنها، اهمّیّت دادن به آنها، دعوا کردن بر سر آنها، خودکشان کردن بر سر آنها چیزهاى مذمومی است. اگر میخواهید دنیا براى شما لذّتبخش باشد، گوارا باشد و از آن بهره ببرید، طبق این گفتهى حکمتآمیز موسىبنجعفر (علیه الصّلاة و السّلام) راهش این است که به دنیا اهمّیّت ندهید. اگر اهمّیّت دادید، به قدرى که باید بر سر آن دعوا کرد، باید زندگى را بر خود تلخ کرد تا یک چیزى گیر آورد، اگر اینجور شد، دنیا گوارا نخواهد بود. این مضمونِ این حدیث شریف و این کلام بسیار حکمتآمیز است. فَاِنَّهُ اَهنَى ما یَکونُ لَکُم اَهوَنُ ما یَکونُ عَلَیکُم؛ گواراترین براى شما، آن چیزى است که براى شما سبک باشد. فَاِنَّهُ ما اَهانَ قَومٌ الدُّنیا اِلّا هَنَّاَهُمُ اللهُ العَیشَ وَ ما اَعَزَّها …پرهیز مسئولان از خواستن مسئولیت برای بهرهٔ دنیایی
… را انتخاب بکنند. یار براى این کار بزرگ گرفتن، کار مهمّى است. اینجور نباشد که به هر کس و ناکسى اعتماد بکنیم و مردم را مواجه کنیم با کسى که براى مردم یا براى کار مردم ارزشى قائل نباشد و [فقط] به فکر خودش باشد. این یک نکته است که مسئولین بایستى رعایت کنند. دوّم اینکه [مسئولین] این خدمت را، این مسئولیّت را براى بهرهى دنیایى خودشان نخواهند. دندان لذایذ بىشمارى را مسئول در این نظام بایستى بِکند؛ از خیلى از لذّتها باید بگذرد، کمااینکه مىبینیم هم بحمدالله میگذرند.ضدارزش بودن دلبستگی به لذتهای مادی با وجود وظیفه بودن تلاش مادی
ما باید براى خدا و به کمک الهى در راه خدا حرکت کنیم و آن را بپیماییم. امروز هر فرد ملّت عزیز ما احتیاج دارد به اینکه در درون خود، در دل خود، راهى به خدا و راهى به معنویّت باز بکند. روزبهروز بر معنویّت خودمان باید اضافه کنیم. جلوههاى دنیا و فریبندگىهاى زندگى مادّى باید ما را مجذوب خود نکند. تلاش مادّى یک وظیفه است، فعّالیّت سازندگى یک وظیفه است امّا مجذوب شدن و دلبسته شدن و ترجیح دادن لذّتهاى دنیا و لذّتهاى مادّى بر راه خدا، یک امر ضدّارزش و خلاف وظیفه است.تأسف نخوردن بر محرومیت از ثروت، لذت و مقام دنیا
دیگر اینکه: وَ لا تَأسَفا عَلىٰ شَىءٍ مِنها زُوِىَ عَنکُما؛ اگر از همین دنیاى به معناى مذموم، چیزى به دست شما نرسید و از شما منع شد، تأسّف نخورید. [بر اینکه] فلان ثروت را، فلان لذّت را، فلان مقام را، فلان امکان رفاه را من ندارم، تأسّف نخورید. بر نداشتن دنیاى به این بدى، تأسّف نخورید. این هم جملهى سوّم.حق تأمین نیازهای مادی و لذایذ مشروع بدون دل سپردن به دنیا
… پیروزى در جنگ تحمیلى و ناکام کردن دشمن، به خاطر توکّل به خدا و تقوا و پرهیزکارى بود؛ امروز هم در میدانهاى دشوار، آن چیزى که ما را قطعاً موفّق میکند، توکّل به خدا است، توجّه به خدا است، حفظ تقوا است، بىاعتنائى به زخارف[11] و جذّابیّتهاى زندگى مادّى است. این به معناى آن نیست که ما در فکر نیازهاى مادّىمان نباشیم. هر کسى حق دارد بلکه وظیفه دارد به دنبال نیازهاى مادّى خود باشد، معاش خود را تأمین کند و حتّى لذایذ مشروع خود را هم تأمین کند امّا همهى اینها غیر از این است که کسى دل به دنیا بسپارد، راه خدا را فراموش کند و همهى فعّالیّت و فکر و حرکت و سکونِ او را توجّه به امور مادّى فرابگیرد. از خداى متعال میخواهیم دلهاى ما را به خودش آشنا کند.خودخواهی و دلبستن به زخارف مادی بهعنوان عامل درونی لغزش
… صادقند، مؤمنند و هیچ بحثى هم نیست در صفا و صدق آنها، وقتى که به یک موقعیّتى دست پیدا کردند، باید توجّه کنند که بعد از آنکه ما به این موقعیّت دست پیدا کردیم، نوبت این است که عوامل فساد به سمت ما حرکت کند؛ چه عوامل فساد درونى خود ما، چه عوامل فساد بیرونى؛ چه آن خودخواهىهاى ما، کبرهاى ما، دلبستن به زخارف[6] مادّى و ظواهر زندگى و چیزهاى رنگینِ این عیش بىمقدار مادّى ــ که اینها انسان را متوجّه کند به خودش و انسان را جذب کند و بلغزاند ــ و چه عوامل بیرونى؛ آن کسانى که مثل عنکبوتى در کمین نشستهاند که اگر حشرهى ضعیفى پیدا کردند، او را به دام بیندازند؛ مگر انسان، ضعیف نباشد، وَالّا آنها کار خودشان را میکنند و به سمت همه حرکت میکنند؛ وسایل گوناگونى هم دارند. چقدر از رجال و شخصیّتها در کشورهاى مختلف دنیا را ما …پناه بردن ائمه (ع) به خدا از لغزاندن امکانات دنیایی
اینکه در شرع مقدّس اسلام و این آثارى که در دین مقدّس ما هست از دعاها و توسّلات و کلمات ائمّه (علیهم السّلام) که به خداى متعال پناه بردهاند از اینکه امکان ظاهرى دنیایى، آنها را از مسیر الهى بلغزاند، به خاطر همین است. این [است] که در دعاى مکارمالاخلاق[4] انسان به خداى متعال تضرّع میکند و با گریه از خدا میخواهد که «وَ لاتُحدِث لى عِزّاً ظاهِراً اِلّا اَحدَثتَ لى ذِلَّةً باطِنَةً عِندَ نَفسى بِقَدَرِها»؛ یعنى پروردگارا! اگر در ظاهر یک عزّتى در من به وجود آوردى و پیش چشم …