رفتن به محتوای اصلی

دنیاطلبی

نام‌های دیگر: دل‌بستگی به دنیا، دلبستگی‌های مادی، دلبستگی به فرزندان، دنیازدگی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دل‌بستگی به مال، مقام و لذت‌های مادی و پیامدهای فردی و اجتماعی آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۱
۱۳۵۹۱۴۰۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

بسیاری از مسلمین، به اهل بیت مکرّم پیغمبر علیهم السّلام و به آن بزرگوار به طور خاص، ارادت و علاقه و شیفتگی دارند. یک روایت، روایتی است که نویسنده معروف شافعی، «ابن مغازلی»، در کتاب خود نقل کرده که راوی این حدیث، غیر شیعه است. از اَنَس بن مالک نقل میکند که پیغمبر فرمودند: «انَّ علی بن ‌ابی طالب یضیء لاهل الجنة کما یظهر کوکب الصبح لاهل الدنیا.»؛ مردم بهشت، وجود علی بن ‌ابی طالب امیرالمؤمنین علیه‌السّلام را چنان درخشان میبینند که مردم دنیا ستاره صبح را آن گونه درخشنده میدیدند؛ یعنی نور آن بزرگوار، در بهشت هم بر انوار دیگر غلبه دارد. همین نویسنده سُنّی، روایت دیگری را از عمّار یاسر نقل میکند که گفت: "قال رسول‌الله صلّیالله‌علیه‌وآله: (قال لعلی بن ابی‌طالب، علیه‌السّلام) یا علی، انَّ الله قد زیَّنک بزینة لم یزیَّن بعباد بزینة احَّب الی الله منها." یعنی پیغمبر به علی فرمود: ای علی! خدای متعال تو را به زینتی آرایش داد که هیچ بنده‌ای از بندگان خود را به زینتی بهتر و محبوبتر از آن، آرایش نداده است. آن زینت چیست؟ «الزّهد فی الدنیا.»؛ زهد و بی رغبتی به دنیا؛ یعنی به ظواهر فریبنده‌ای که انسان از آنها لذّت می‌برد، زینتی است که خداوند به علی علیه‌السّلام داده است. دنیا، معنایش آباد کردن دنیا نیست. معنایش این نیست که دنیا را آباد کنند،زمین را با زینتهای الهی مزیَّن کنند و بندگان خدا را برخوردار کنند؛ که - امیرالمؤمنین علیه‌السّلام خود پیشتاز این راه بود. دنیا یعنی این‌که من و شما از آنچه که در زمین وجود دارد - چه در خوراک و پوشاک و مرکب و یا در شهوات جنسی - برای حظّ نفس و لذت خودمان، فراهم آوریم. این، همان دنیایی است که در روایات آمده است. البته مقداری از این بهره‌بریهای دنیایی، مُجاز و شاید ممدوح است؛ اما زیاده روی در آنها، همان دنیای بد و خبیثی است که ما را از آن باز داشته‌اند. پس، زهد در دنیا، زینت علی بن ‌ابی طالب علیه‌السّلام است.
دنبال تقوا، مطلبى دیگر [میفرماید]: وَ اَلّا تَبغیَا الدُّنیا وَ اِن بَغَتکُما؛ دنبال دنیا ندوید، اگرچه دنیا دنبال شما بیاید. این هم نکته‌ى دوّم، که این هم البتّه از لوازم تقوا است. همه‌ى کارهاى نیک از لوازم تقوا است؛ از جمله این. نمیگوید ترک دنیا بکنید، میگوید: اَلّا تَبغیا؛ دنبال دنیا حرکت نکنید، طلب نکنید؛ در حقیقت با تعبیر فارسى ما، ندوید دنبال دنیا. دنیا یعنى چه؟ یعنى آباد کردن روى زمین؟ یعنى احیا کردن ثروتهاى الهى؟ این است معناى دنیایى که گفتند [دنبال] نکنید؟ نه، دنیا یعنى آنچه شما براى خودتان و تمتّعات خودتان میخواهید، براى لذّات خودتان میخواهید؛ این را میگویند دنیا، وَالّا آباد کردن روى زمین اگر با هدف خیر و صلاح بشریّت انجام بگیرد، عین آخرت است، همان دنیاى خوب است. دنیایى که مذمّت شده است و باید دنبالش نرویم، یعنى آن چیزى که نیروى ما، تلاش ما، همّت ما را متوجّه خود میکند و ما را از راه باز‌میدارد؛ یعنى خودخواهى ما، خودپرستى ما، ثروت را براى خود خواستن، لذّت را براى خود خواستن؛ این دنیا است. البتّه این دنیا نوع حرام هم دارد، نوع حلال هم دارد؛ این‌جور نیست که براى خود خواستن، همه نوعش حرام باشد؛ نه، حلال هم دارد؛ [امّا] دنبال همان حلالش هم گفتند نروید؛ اگر دنیاى به این معنا شد، حلالش هم خوب نیست. هر چه بتوانید همین مظاهر زندگى مادّى را در جهت خدا قرار بدهید، سود کرده‌اید و برده‌اید؛ که میشود آخرت. تجارت هم اگر چنانچه براى رونق دادن به زندگى مردم باشد و نه پول ریختن داخل کیسه‌ى خود، میشود آخرت. و همه‌ى کارهاى دیگر دنیا از همین قبیل. خب، پس نکته‌ى دوّم این است که دنبال دنیا ندوید و در طلب دنیا روانه نشوید؛ همین معنایى که عرض شد. ضمناً آنچه امیرالمؤمنین در این وصیّت فرموده است، خود آن بزرگوار آئینه‌ى تمام‌نماى آن بوده است. زندگى او را که نگاه کنید، همین حرفهایى است که حالا یکى پس از دیگرى مشاهده خواهید کرد.
اصلاً دنیا یعنی چه؟ یعنی پول، یعنی خانه، یعنی شهوت، یعنی مقام، یعنی اسم و شهرت، یعنی پست و مسؤولیت، و یعنی جان. اگر کسانی برای حفظ جانشان، راه خدا را ترک کنند و آن‌جا که باید حق بگویند، نگویند، چون جانشان به خطر میافتد، یا برای مقامشان یا برای شغلشان یا برای پولشان یا محبّت به اولاد، خانواده و نزدیکان و دوستانشان، راه خدا را رها کنند، اگر عده‌ی این‌ها زیاد باشد آن وقت دیگر واویلاست. آن وقت حسین‌بن‌علیها به مسلخ کربلا خواهند رفت و به قتلگاه کشیده خواهند شد. آن وقت، یزیدها بر سرِ کار میآیند و بنی‌امیّه، هزار ماه بر کشوری که پیغمبر به وجود آورده بود، حکومت خواهند کرد و امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد، امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد!

شاهدها (۲۰۲ پاراگراف)

نقد سبقت انسان برای امتیازات مادی با زیر پا گذاشتن فضیلت‌ها

ای انسانی که برای یک وجب زمین و یک مقدار آب و گِل در فلان منطقۀ عالم، حاضری سبقت بگیری، حاضری دیگران را عقب بگذاری، حاضری تمام قوا و نیروهایت را به‌کار بزنی، استخدام کنی، تا بتوانی در مزایدۀ فلان زمین، در به‌دست آوردن فلان سرمایه، در تصرف‌کردن فلان مغازه، در گرفتن فلان گوشۀ فلان مملکت، در دائر‌کردن فلان کمپانی در فلان منطقۀ عالم، در تحصیل امتیازات مادیِ هرچه بیشتر؛ برای اینها حاضری مسابقه بدهی، سرعت بگیری، دیگران را عقب بگذاری، اگرچه شرافت‌ها و فضیلت‌ها را هم زیر پا گذاشته باشی، ای انسان! به تو نمی‌گویند سرعت مگیر، به تو نمی‌گویند در خانه بخواب، نیروهایت را به کار مزن؛ آن‌کسی‌که به نام دین به تو این سخن را می‌گوید، دروغ می‌گوید و نمی‌داند. دین نمی‌گوید نیروهایت را متوقف بگذار، دین می‌گوید سرعت بگیر هرچه بیشتر، مسابقه بده هرچه زیادتر، اما …

مؤمن نبودن دین‌داران به اندازهٔ سود شخصی از نظر قرآن

سیرۀ آنها این است که ایمان و عمل را تا آنجا می‌خواهند و دوست می‌دارند که به سود شخص آنهاست و با نام ایمان و تظاهر به عمل می‌توانند بهره‌ای، کامی ببرند. این‌گونه افراد از‌نظر اسلام مؤمن نیستند، آیۀ قرآن صریحاً اعلام می‌کند که اینها ایمان ندارند. بنابراین ما در بحثِ در زمینۀ ایمان ـ که یکی از اوّلی‌ترین مباحثی است که در سلسلۀ شناخت فکری اسلام باید مطرح می‌شد و شد ـ به این نتیجه هم رسیدیم که اگر ایمان همراه با تعهد است، اگر ایمانِ بدون تعهد، بدون احساس مسئولیت، بدون انجام‌دادن تعهد‌ها و به تعبیر قرآن، …

دنیاطلبی عامل تنها گذاشتن امیرالمؤمنین (ع) و پیوستن به شام

… به فرمان او؛ دردسر، مسئولیت، حرکت، تلاش دارد، با او باشی؟ حاضری از آن‌کسی‌که برای انسان پول دارد، مقام دارد، راحتی دارد، عنوان دارد، نفوذ دارد، دست قدرتمند دارد، از او بگذری برای خاطر این؟ اگر حاضری، خوشا به حالت، تو در زمان علی هم اگر بودی، شیعۀ علی بودی. اما اگر می‌بینی دلت پرواز می‌کند به‌سوی راحتی‌ها، تنعم‌ها، عیش‌ها، پول‌ها، مقام‌ها، آبرومندی‌ها، ناز و فخرفروختن‌ها به این و آن، ولو در غیر راه خدا باشد، بدان اگر آنجا بودی، از آن کسانی بودی که خیلی اگر ملاحظه می‌کردی، شبانه، یواشکی، با همسایه‌ها خداحافظی نکرده، اسبت را سوار می‌شدی، به زن و بچه‌ات هم می‌گفتی من در شام منتظر شما؛ یا علی مدد! طرف شام می‌رفتی، علی را تنها می‌گذاشتی، همچنانی‌که خیلی از چهره‌های موجه آن زمان گذاشتند.

نقد پشت کردن به سعادت دنیا و آخرت برای آسایش فرزندان

… یک سرگرمی‌ای دارد، یک گرفتاری‌ای دارد که همان گرفتاریِ خودش او را بس. در روز قیامت انسان این‌قدر خودش گرفتار است که به گرفتاری دیگران نمی‌رسد، حتی فرزندش. یک خاری به دست فرزندت می‌رود، حاضری دنیا و آخرتت را قربانش کنی؟ بیچاره! روز قیامت از او خواهی گریخت. اگر ما بفهمیم منطق قرآن را در این زمینه، بدانند آن‌کسانی‌که برای خاطر آسایش و راحتی فرزندانشان حاضرند به سعادت دنیا و آخرت پشت کنند، و حاضرند به بدبختی‌ها و شقاوت‌ها و تیره‌روزی‌ها رو کنند، اگر بدانند این منطق قرآن را، شاید تکان بخورند. این بچۀ انسان، این دختر انسان، این پسر انسان، این عزیزی که تو را به‌سوی جهنم می‌کشاند و تو که حاضر نیستی کمترین آسیبی به خودت برسد، برای خاطر او بزرگ‌ترین آسیب‌ها را تحمل می‌کنی؛ چقدر با توست؟ چقدر برای توست؟ چقدر به تو سود می‌دهد؟ کجا در قیامت باری از بارهای سنگین تو را حاضر است بر روی دوش خودش بگذارد، کجا؟ ﴿لَن تَنفَعَكُم اَرحامُكُم وَ لا اَولادُكُم يَومَ القِيامَةِ يَفصِلُ بَينَكُم وَ اللهُ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ﴾؛ خدا به آنچه …

محرومیت دنیاطلبان از فهم زندگی حقیقی و طعم معنویت

… باشند و تلاش کنند، به آن میرسند؛ اگر دنبال ارزشهای معنوی و تعالی حقیقی باشند و تلاش کنند، به آن میرسند: کُلًّا نُمِدُّ هٰؤُلآءِ وَ هٰؤُلآءِ مِن عَطآءِ رَبِّک‌؛[2] هم دنیاطلبان را خدای متعال کمک میکند، هم ارزش‌طلبان و تعالی‌طلبان را خدای متعال کمک میکند؛ منتها آن کسانی که همّتشان فقط به‌قدر فراورده‌های زندگی مادّی است، به همین میرسند؛ معنای زندگی حقیقی را نمیفهمند، طعم معنویّت را نمیچشند؛ البتّه این[طور] است.

شکست اهل حق با عمل نکردن به لوازم حق و دنبال دنیا رفتن

یک جبهه‌ای دارد حق را تعقیب میکند، دنبال میکند؛ جبهه‌ی مقابل او به دنبال باطل است. یک وقت هست که این جبهه‌ی حق میترسند؛ خب بله، معلوم است که شکست میخورند؛ حقند، اما شکست میخورند. یک وقت هست که بیصبری نشان میدهند، البته شکست میخورند؛ یک وقت حرف حق دارند، اما به لوازمش عمل نمیکنند، دنبال دنیا و مادیت و عشرتند، البته شکست میخورند. خدای متعال چک سفیدی نداده است که شما چون برحقید، حتماً پیروز خواهید شد؛ نه، شما پیروز خواهید شد، چون برحقید، و چون ایستادگی میکنید. اگر بایستید، پیروز خواهید شد. ولی تا فرا رسیدن آن پیروزی نهائی، مبارزه، درگیری و چالش ادامه دارد.

دنیاطلبی و قدرت‌طلبی از نقص‌های آسیب‌زننده به الگوی نظام

خب، در تضعیف این الگو، دو عامل به یکدیگر کمک میکنند: یک عامل، عامل درونی است؛ نقصهائی که وجود دارد. کوتاهیهای ما، کم‌کاریهای ما، تنبلیهای ما، مبتلاشدن ما به چیزهائی که مضر به حرکت است - مثل اختلافها، مثل کارهای خلاف گوناگون، میل به دنیا پیدا کردنها، به سمت دنیا کشیده‌شدنها، قدرت‌طلبیها، بیسیاستیها و از این قبیل چیزها - اینها چیزهائی است که ناشی از وجود ماست، ما داریم این نقصها را ایجاد میکنیم. این عامل درونی، به این الگو صدمه میزند.

شهوات و دنیاطلبی، عامل انحراف حتی افراد دارای عمق

… بعضی از آنها که آدمهای با انصاف‌تری بودند، صریحاً، و بعضیشان ملتویاً و مزوراً انکار کردند. آدمهای بیانصاف‌ترشان اینها هستند، که به یک معانییی هم تظاهر میکنند؛ اما باطنشان این‌طور نیست. این به خاطر این بود که اینها عمق نداشتند. البته این یکی از عوامل است؛ یک عامل هم شهوات و دنیاطلبی و امثال اینهاست که کسانی را هم که عمق دارند، منحرف میکند. بسیار کسانی بودند که عمق نداشتند. یکی از راههایی که این عمق را در اعتقادات انسان، در مبانی فکری انسان، در روح انسان، در ایمان انسان ایجاد میکند، انس با قرآن است. بنابراین در زندگی حتماً قرآنِ با تدبر را در نظر داشته باشید و نگذارید حذف شود.

فرسایش ایمان در اثر هوی و هوس، رفاه‌زدگی و دنیاطلبی

… قانونش این است که آن را در مراکز تخصّصی و محافل علمی مطرح کند. یا باید شبهه را برطرف کرد و از ذهن خود زدود، یا اگر شبهه اشکال واقعی است، آن را به یک نظریّه تبدیل کرد و ذهنهای اهل علم و اهل نظر را نسبت به آن منقاد نمود. این حضرات از این قانون پیروی نمیکنند. شبهه‌ای به ذهن آنها می‌آید، خودشان دچار بیاعتقادی میشوند و بر اثر هزار گونه ابتلاء و گرفتاری، پایه‌های ایمان عمیق قلبیشان را موریانه هوی و هوس و رفاه‌زدگی و دنیاطلبی میجود و میخورد و شبهه‌دار میشوند؛ آن‌گاه میآیند شبهه را در افکار عمومی مطرح میکنند و اسمش را هم تجدیدنظر میگذارند! این خیانت به افکار عمومی است. تجدیدنظر یعنی چه؟ یک وقت معنای تجدیدنظر این است که انسان از خطایی، اندیشمندانه و منصفانه برمیگردد. این امر بسیار خوبی است؛ اما تجدیدنظرهای سیاسی، …

دوری بسیجی از رقابت بر سر دستاوردهای مادی

… بودنشان، شجاعتشان، اخلاصشان برای رفتن به سمت هدفهای انقلاب از دیگران بیشتر است. اینها بسیجی هستند. وقت کشاورزی، کشاورزی خود را رها میکرد؛ وقت درو، محصولش روی زمین میماند؛ چرا؟ چون رفیقش از جبهه اطّلاع داده بود که عملیات نزدیک است؛ لذا بی‌محابا حرکت میکرد. آن وقتی که برای رسیدن به بعضی دستاوردهای مادّی ممکن است بعضی افراد با هم مسابقه بدهند، این بسیجی جلو نمیافتد؛ عقب میماند؛ اصراری ندارد. بسیجی چنین آدمی است.

پناه بردن ائمه (ع) به خدا از لغزاندن امکانات دنیایی

اینکه در شرع مقدّس اسلام و این آثارى که در دین مقدّس ما هست از دعاها و توسّلات و کلمات ائمّه (علیهم ‌السّلام) که به خداى متعال پناه برده‌اند از اینکه امکان ظاهرى دنیایى، آنها را از مسیر الهى بلغزاند، به‌ خاطر همین است. این [است] که در دعاى مکارم‌الاخلاق[4] انسان به خداى متعال تضرّع میکند و با گریه از خدا میخواهد که «وَ لاتُحدِث لى عِزّاً ظاهِراً اِلّا اَحدَثتَ لى ذِلَّةً باطِنَةً عِندَ نَفسى بِقَدَرِها»؛ یعنى پروردگارا! اگر در ظاهر یک عزّتى در من به ‌وجود آوردى و پیش چشم …

کنار گذاشتن زخارف دنیا که نفس ملکوتی را خفه می‌کند

… و این، اساسی‌ترین کارهاست. «علیکم انفسکم»؛ خودتان را دریابید. چیزی که جای ایثار ندارد، این است. آن‌جا که هر کس در درجه اوّل باید به فکر خودش باشد، این‌جاست! نزدیک شدن به خدا؛ توجّه پیدا کردن به خدا؛ باور کردن رحمت و فضل خدا؛ به زبان صادقانه با خدا سخن گفتن؛ کنار گذاشتن دنیا و زخارف دنیا و مادیّات و ارزشهایی که اطراف ما مثل پیله کرم ابریشم میتند تا آن نفس ملکوتی را از بین ببرد و خفه کند. اصل، اینهاست. وقتی که انسان با دلی پاک و روحی طائب با خدای متعال روبه‌رو شد؛ آن مراسم عظیم را انجام داد؛ حقیقتاً به خدا بازگشت؛ حقیقتاً به خدا هجرت کرد؛ حقیقتاً در مقابل پروردگار عالم تضرّع کرد، آن وقت ابواب برکات هم باز میشود.

کارگر بودن فشار دشمن تنها بر دل‌بستگان به دنیا و کم‌مقاومتان

… مخصوصاً علما و روشنفکران و قشرهاى مبارز بدانند، سِر و راز اصلى براى پیروزى این است که از قدرتهاى پوشالى و توخالى یعنى همین قدرتهاى استکبارى باید نترسند. اگر شما ملّتهاى مبارز مسلمان میخواهید پیروز بشوید، باید از آمریکا نترسید. اینها چیزى در چنته ندارند؛ اینها توپ ‌و تفنگ دارند، قدرت نظامى دارند، آتش دارند، امّا اینها فقط در مقابل مردم بى‌صبر و کم‌مقاومت، و انسانهایى که دل به دنیا بسته‌اند، کارگر است؛ [امّا] در مقابل انسانهایى که صبور باشند، توپ و تفنگ و فشارهاى این‌جورى به کار نمى‌آید و تأثیرى نمیکند.

بزرگ‌انگاشتن جلوه‌های مادی از عوامل آفت‌زدگی درونی

دشمن و آفتِ دوم، آفتِ اضمحلال درونی است. یعنی در درون نظام؛ که این برای غریبه‌ها نیست، این برای خودی‌هاست. خودی‌ها ممکن است در یک نظام، بر اثر خستگی، بر اثر اشتباه در فهمِ راه درست، بر اثر مغلوب احساساتِ نفسانی شدن و بر اثر نگاه‌کردن به جلوه‌های مادی و بزرگ‌انگاشتن آنها، ناگهان در درون، دچار آفت‌زدگی شوند. این، البته خطرش بیشتر از خطر اوّلی است.

خواست گریستن مردم پس از مرگ، خصلت اهل دنیا نه امام زاهد

آن امامی که برای زندگی دنیا ارجی قائل نیست، آن امامی که مغفرت خدا نسبت به او، بسته به استغفار مردم برای او نیست، آن امامی که در دنیا به زر و زیور دنیا و به جلوه‌های فریبندۀ دنیا اهمیت نداد و زاهدانه زندگی کرد و زاهدانه شهید شد، این امام این‌قدر عشق به دنیا ندارد که بگوید: «مردم! بعد از مرگ، بر من گریه کنید.» این برای اهل دنیاست. این منِ دنیاپرستم که وقتی در دنیا زنده‌ام، می‌خواهم مردم به من نگاه کنند؛ وقتی به یاد مرگ هم می‌افتم، دلم می‌خواهد مردم به یادم نوحه‌سرایی و گریه کنند. امام باقر علیه‌السلام چرا چنین وصیتی می‌کند؟ این نیست مگر اینکه امام باقر علیه‌السلام می‌خواهد مایۀ شناخت خود را تا ده سال در عمومی‌ترین مواقف مسلمان‌ها ـ یعنی در منا ـ فراهم کند. در فرصت کامل، مردم از همۀ ولایات می‌آیند، و آنجا دور هم جمع می‌شوند و به یاد …

از عوامل برگشتن از راه درست و استقامت نخستین

حالا چرا واژگونه می‌شود؟ خدا که به کسی ظلم نمی‌کند؛ خودمان هستیم که آلودۀ دنیا می‌شویم، آلودۀ محبت‌های بیجا می‌شویم، آلودۀ جاه‌طلبی می‌شویم، آلودۀ رفیق‌بازی می‌شویم، آلودۀ جناح‌بازی و حزب‌بازی می‌شویم، دلمان واژگونه می‌شود و از آن راه درست، از آن استقامت اوّلی برمی‌گردیم. «وَ تَضِلُّ رِجالٌ بَعدَ سَلامَةٍ» یک روزی سالم بودند، بعد گمراه می‌شوند. آفت اینهاست؛ جلوی اینها را بایستی گرفت. (95/8/12)

دل آکنده از دلبستگی به زمین و دارایی

آن دلی که در آن هرچه نگاه می‌کنی، می‌بینی زمین، گاو، شتر و عشقِ اینها و نام اینها در این دل است، این دل نیست، این دِه است! بنده عرض می‌کنم اصطبل دِه هم هست، جاهای معمولی دِه هم نیست! اینها آن‌طوری شدند. اینها بنا کردند به استفاده از افتخارات گذشته؛ ما بودیم که با پیغمبر در فلان‌جا، در فلان صحنه حاضر شدیم و فلان عمل را انجام دادیم. خب، برای امروز چه داری؟ وقتی‌که بناست این کاروان، این اتومبیل، این بار، این گردونه به سرمنزل برسد و هنوز …

تأسف نخوردن بر آنچه از دنیا به دست نیامده

«وَ لا تَأسَفا عَلَی شَیءٍ مِنها زُوِیَ عَنکُما» اگر چیزی از دنیا گیر شما نیامد، تأسف مخورید؛ این برای شما افتخار و سربلندی دارد. «وَ قولا بِالحَقِّ» حق را بگویید. ای حسن! ای حسین! بر سر حق با هیچ‌کس معامله نکنید، هیچ مصلحتی بالاتر از حق و حقیقت نیست. نگویید امروز مصلحت ایجاب نمی‌کند که تو این حرف حق را بزنی، پس نزن؛ نه! این حرف دروغ است. مصلحت ایجاب می‌کند که من حرف حق را بزنم، اگرچه …

ناچیزی دنیای آبادشده در برابر آخرت ویران‌شده

… دادند؟ نفوذ کلمه دادند؟ همۀ دنیا را ـ که نه می‌توانند، و نه می‌دهند ـ به تو دادند؟ هرچه به تو داده‌اند، درمقابل آنچه از تو گرفته‌اند، کم است و ناچیز. «فَمَا اَقَلَّ ما اَعطَوکَ فی قَدرِ ما اَخَذوا مِنکَ» چه کم است آنچه به تو دادند، درمقابل آنچه از تو گرفتند! «وَ ما اَیسَرَ ما عَمَروا لَکَ فَکَیفَ ما خَرَّبوا عَلَیکَ» آنجاهایی که برایت آباد کردند، چقدر کم است! وای به حال آنجاهایی که برایت خراب کردند! این دنیایی که برایت آباد کردند، چقدر بی‌ارزش است، چقدر کوچک است، چقدر ناچیز است. وای به حال آخرتی که برایت ویرانه‌اش ساختند، خرابه‌اش کردند. «فَانظُر لِنَفسِکَ» فکر خودت باش؛ «فَانظُر لِنَفسِکَ». نمی‌گویند ای فلان‌فلان‌شده، ای چه شده! نه. «فَانظُر لِنَفسِکَ» یک‌قدری به حال خود بیندیش، یک‌قدری به فکر خود باش بیچاره! «فَاِنَّهُ لا یَنظُرُهَا غَیرُکَ» کسی جز تو به حال تو نمی‌اندیشد و برای صلاح تو فکر …

کاری که با یاد پول آغاز شود جهتی جز پول ندارد

… شد، دارای جهت غیر خدایی‌ست قهراً. وقتی شما کاری را برای خاطر پول، برای خاطر هوای نفس، برای خاطر مسائلی از‌این‌قبیل شروع کردید، با آن نام، با آن یاد؛ این قهراً جهتش هم، جهتِ همان چیزی است که نام و یادِ او را در حین شروع این کار بر زبان یا در مغز خطور دادید. کاری که با یاد پول انجام می‌گیرد و برای پول، جهتش جهت پول درآوردن است. تا آخر آن‌چنان سِیر می‌کند که از آن پول در بیاید. اصلاً کار در جهت‌گیری، آن‌چنان حرکت می‌کند که جز پول هیچ‌چیز دیگری برایش مطرح نیست. اما کاری که با نام خدا، با یاد خدا شروع می‌شود، جهت‌گیری‌اش هم جهت‌گیری خدایی‌ست، جهت‌گیری‌اش هم جهت‌گیری طبق فرمان خدا و مناسب با امر پروردگار است. به ما می‌گویند که حتی ذبیحه را وقتی که می‌کُشید، با نام خدا بکشید. یعنی ضروری‌ترین، اوّلی‌ترین نیاز شما که …

دلبستگی به کسب و خویشان مانع هجرت برخی مسلمانان مکه

… آن‌کسانی‌که ایمان آوردند و هجرت کردند و جهاد کردند با مال و جانشان. برای زمان پیغمبر است، نه‌اینکه بخواهم بگویم برای زمان‌های دیگری نیست، نه، این حکم کلی‌ست. در مورد زمان پیغمبر دارد گفته می‌شود، که مسئلۀ هجرت هم آنجا مطرح بوده؛ هجرت به جامعۀ اسلامی. آن روز یک عده‌ای مسلمان می‌شدند، طرز فکر پیغمبر را قبول می‌کردند، اما حاضر نبودند از مکه بیایند بیرون، می‌گفتند خب، چرا بروم بیرون؟ مکه مغازۀ دو، سه دربندی[14] دارم، تلفن شمارۀ رُند عالی دارم، مشتری‌های شناخته و دانسته دارم، قوم و خویش و رفیق و هم‌پیاله دارم، اینها همه را بگذارم بروم پهلوی پیغمبر؟ خب چرا؟ ایمان لازم است؟ ایمان دارم، صد بار هم می‌گویم، در دلم، به زبانم، یواش که کسی البته نشنود، خدا یکی‌ست، پیغمبر هم برحق است. نماز از من می‌خواهد پیغمبر، می‌خوانم، روزه می‌خواهد، عوض سی روز، شصت روز می‌گیرم، چرا بروم مدینه؟ بعضی این‌جوری فکر می‌کردند. هجرت در …