بسیاری از مسلمین، به اهل بیت مکرّم پیغمبر علیهم السّلام و به آن بزرگوار به طور خاص، ارادت و علاقه و شیفتگی دارند. یک روایت، روایتی است که نویسنده معروف شافعی، «ابن مغازلی»، در کتاب خود نقل کرده که راوی این حدیث، غیر شیعه است. از اَنَس بن مالک نقل میکند که پیغمبر فرمودند: «انَّ علی بن ابی طالب یضیء لاهل الجنة کما یظهر کوکب الصبح لاهل الدنیا.»؛ مردم بهشت، وجود علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین علیهالسّلام را چنان درخشان میبینند که مردم دنیا ستاره صبح را آن گونه درخشنده میدیدند؛ یعنی نور آن بزرگوار، در بهشت هم بر انوار دیگر غلبه دارد. همین نویسنده سُنّی، روایت دیگری را از عمّار یاسر نقل میکند که گفت: "قال رسولالله صلّیاللهعلیهوآله: (قال لعلی بن ابیطالب، علیهالسّلام) یا علی، انَّ الله قد زیَّنک بزینة لم یزیَّن بعباد بزینة احَّب الی الله منها." یعنی پیغمبر به علی فرمود: ای علی! خدای متعال تو را به زینتی آرایش داد که هیچ بندهای از بندگان خود را به زینتی بهتر و محبوبتر از آن، آرایش نداده است. آن زینت چیست؟ «الزّهد فی الدنیا.»؛ زهد و بی رغبتی به دنیا؛ یعنی به ظواهر فریبندهای که انسان از آنها لذّت میبرد، زینتی است که خداوند به علی علیهالسّلام داده است. دنیا، معنایش آباد کردن دنیا نیست. معنایش این نیست که دنیا را آباد کنند،زمین را با زینتهای الهی مزیَّن کنند و بندگان خدا را برخوردار کنند؛ که - امیرالمؤمنین علیهالسّلام خود پیشتاز این راه بود. دنیا یعنی اینکه من و شما از آنچه که در زمین وجود دارد - چه در خوراک و پوشاک و مرکب و یا در شهوات جنسی - برای حظّ نفس و لذت خودمان، فراهم آوریم. این، همان دنیایی است که در روایات آمده است. البته مقداری از این بهرهبریهای دنیایی، مُجاز و شاید ممدوح است؛ اما زیاده روی در آنها، همان دنیای بد و خبیثی است که ما را از آن باز داشتهاند. پس، زهد در دنیا، زینت علی بن ابی طالب علیهالسّلام است.دنیاطلبی
نامهای دیگر: دلبستگی به دنیا، دلبستگیهای مادی، دلبستگی به فرزندان، دنیازدگی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
دلبستگی به مال، مقام و لذتهای مادی و پیامدهای فردی و اجتماعی آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹
سیر زمانی
از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۱۱۳۵۹۱۴۰۱
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
دنبال تقوا، مطلبى دیگر [میفرماید]: وَ اَلّا تَبغیَا الدُّنیا وَ اِن بَغَتکُما؛ دنبال دنیا ندوید، اگرچه دنیا دنبال شما بیاید. این هم نکتهى دوّم، که این هم البتّه از لوازم تقوا است. همهى کارهاى نیک از لوازم تقوا است؛ از جمله این. نمیگوید ترک دنیا بکنید، میگوید: اَلّا تَبغیا؛ دنبال دنیا حرکت نکنید، طلب نکنید؛ در حقیقت با تعبیر فارسى ما، ندوید دنبال دنیا. دنیا یعنى چه؟ یعنى آباد کردن روى زمین؟ یعنى احیا کردن ثروتهاى الهى؟ این است معناى دنیایى که گفتند [دنبال] نکنید؟ نه، دنیا یعنى آنچه شما براى خودتان و تمتّعات خودتان میخواهید، براى لذّات خودتان میخواهید؛ این را میگویند دنیا، وَالّا آباد کردن روى زمین اگر با هدف خیر و صلاح بشریّت انجام بگیرد، عین آخرت است، همان دنیاى خوب است. دنیایى که مذمّت شده است و باید دنبالش نرویم، یعنى آن چیزى که نیروى ما، تلاش ما، همّت ما را متوجّه خود میکند و ما را از راه بازمیدارد؛ یعنى خودخواهى ما، خودپرستى ما، ثروت را براى خود خواستن، لذّت را براى خود خواستن؛ این دنیا است. البتّه این دنیا نوع حرام هم دارد، نوع حلال هم دارد؛ اینجور نیست که براى خود خواستن، همه نوعش حرام باشد؛ نه، حلال هم دارد؛ [امّا] دنبال همان حلالش هم گفتند نروید؛ اگر دنیاى به این معنا شد، حلالش هم خوب نیست. هر چه بتوانید همین مظاهر زندگى مادّى را در جهت خدا قرار بدهید، سود کردهاید و بردهاید؛ که میشود آخرت. تجارت هم اگر چنانچه براى رونق دادن به زندگى مردم باشد و نه پول ریختن داخل کیسهى خود، میشود آخرت. و همهى کارهاى دیگر دنیا از همین قبیل. خب، پس نکتهى دوّم این است که دنبال دنیا ندوید و در طلب دنیا روانه نشوید؛ همین معنایى که عرض شد. ضمناً آنچه امیرالمؤمنین در این وصیّت فرموده است، خود آن بزرگوار آئینهى تمامنماى آن بوده است. زندگى او را که نگاه کنید، همین حرفهایى است که حالا یکى پس از دیگرى مشاهده خواهید کرد.اصلاً دنیا یعنی چه؟ یعنی پول، یعنی خانه، یعنی شهوت، یعنی مقام، یعنی اسم و شهرت، یعنی پست و مسؤولیت، و یعنی جان. اگر کسانی برای حفظ جانشان، راه خدا را ترک کنند و آنجا که باید حق بگویند، نگویند، چون جانشان به خطر میافتد، یا برای مقامشان یا برای شغلشان یا برای پولشان یا محبّت به اولاد، خانواده و نزدیکان و دوستانشان، راه خدا را رها کنند، اگر عدهی اینها زیاد باشد آن وقت دیگر واویلاست. آن وقت حسینبنعلیها به مسلخ کربلا خواهند رفت و به قتلگاه کشیده خواهند شد. آن وقت، یزیدها بر سرِ کار میآیند و بنیامیّه، هزار ماه بر کشوری که پیغمبر به وجود آورده بود، حکومت خواهند کرد و امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد، امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد!شاهدها (۲۰۲ پاراگراف)
فاصلهٔ نگاه خواص به دنیا با زهد دوران پیامبر (ص) پس از ده پانزده سال
… صحابی پیامبر در مدینه بوده است. سعیدبن عاص گفت: کسی که چنین ملکی دارد، باید هم بخشنده باشد! «واللَّه لو ان لی مثله»[23] - اگر من مثل نشاستج را داشتم - «لاعاشکم اللَّه به عیشا رغداً»[24]، گشایش مهمی در زندگی شما پدید میآوردم؛ چیزی نیست که میگویید او جواد است! حال شما این را با زهد زمان پیامبر و زهد اوایل بعد از رحلت پیامبر مقایسه کنید و ببینید که بزرگان و امرا و صحابه در آن چند سال، چگونه زندگیای داشتند و به دنیا با چه چشمی نگاه میکردند. حالا بعد از گذشت ده، پانزده سال، وضع به اینجا رسیده است.دل نبستن به دنیا به معنای نساختن دنیا نیست
به خدا پناه ببریم، از خدا بخواهیم، برای خدا کار کنیم و قدم برداریم و دلها را به خدا بسپریم. صفای دلهایمان را با یاد خدا روزافزون کنیم. وقتی دلها با صفا شد؛ وقتی دلها چنگ در دنیا نزد و اسیر دنیا و مادّیات نشد، آن وقت جامعه، جامعهای میشود با مردمی حقیقتاً نورانی و باصفا و پاک. چنین مردمی، خوب تلاش میکنند، خوب کار میکنند، دنیای خودشان را هم خوب میسازند. دلبسته نبودن به دنیای شخصی، معنایش نساختن دنیا نیست؛ آبادی دنیا، کاری برای خدا و جزو کارهای اُخروی است. آنچه که به آبادی زندگی مادّی میانجامد، چیزی است که خدا از ما خواسته است و این هم یک عمل اُخروی است. همین هم وقتی با یاد خدا همراه باشد، بهتر، روانتر، شیرینتر و کاملتر انجام میگیرد.خطر بیشتر دنیاطلبی در دوران بازسازی و لزوم مراقبت مسئولان و مردم
بنابراین، هم کارهایی که شده است و هم آنچه که به معنای عدالت مطلق مورد نظر است، یک حرکت بلندمدّت لازم دارد؛ ولی آنچیزی که من میخواهم به مسؤولان و به مردم عرض کنم، این نکته است که در دوران بازسازی، خطر دنیاطلبی بیشتر از همیشه است. در دوران بازسازی، ثروتها انباشته میشود؛ چون دوران بازسازی، دوران تراکم کارها، دوران انباشت ثروتها، دوران افزایش فعّالیتهای اقتصادی و دورانی است که اگر کسی میتواند تلاشی بکند و حرکتی اقتصادی بکند، راه برای او باز است. در چنین دورانی، آدمهایی که اهل دنیا هستند، آدمهایی که دلشان در بند زخارف دنیوی است، آدمهایی که منافع شخصی خود را بر منافع کشور و ملت و مصالح انقلاب ترجیح میدهند، دستشان باز است، برای این که بتوانند خدای نکرده به سمت اشرافیگری و زراندوزی و جمع مال و منال و …رهایی از فریب دنیا، شرط ایستادگی در برابر دشمن و نجات نظام
انسانهایی که لذّات و مطامع دنیا و شهوات زندگی فریبشان نمیدهد و از خود بیخودشان نمیکند، میتوانند در مقابل دشمنیها و دشمنها بایستند و در لحظه خطر، جامعه و نظام خود را نجات دهند. این همه دشمنی، با نظام جمهوری اسلامی است. این مسؤولیت خیلی سنگین بر عهده همه است؛ بخصوص بر عهده جوانان و کسانی که مسؤولیت دارند. بخصوص بر عهده روحانیون محترم و قشرهای گوناگون مردم و کسانی که مردم به آنها، به صورت الگو نگاه میکنند. امیرالمؤمنین این دو مشعل را …بد نبودن متاع دنیا و خطر دلبستگی مانع تکلیف سخت
… کسانی هستند که در مقابله با دنیا، زندگی، مقام، شهوت، پول، لذّت، راحت، نام و همهی متاعهای خوبْ قرار دارند. اینهایی که ذکر کردیم، همه از متاعهای خوب است. همهاش جزو زیباییهای زندگی است. «متاع الحیاة الّدنیا.» متاع، یعنی بهره. اینها بهرههای زندگی دنیوی است. در قرآنکه میفرماید «متاع الحیاة الدنیا»، معنایش این نیست که این متاع، بد است؛ نه. متاع است و خدا برای شما آفریده است. منتها اگر در مقابل این متاعها و بهرههای زندگی، خدای ناخواسته آن قدر مجذوب شدید که وقتی پای تکلیفِ سخت به میان آمد، نتوانستید دست بردارید، واویلاست! اگر ضمن بهره بردن از متاعهای دنیوی، آنجا که پای امتحان سخت پیش میآید، میتوانید از آن متاعها به راحتی دست بردارید، آن وقتْ حساب است.دلدادگی به دنیا ریشهٔ ستم به بندگان خدا
… و بزرگوار خود بیان کند. در این فراز تعبیر «اوحی» ندارد، بلکه از لفظ «ناجی» استفاده میشود. شاید به خاطر این است که پروردگار عالم مطلب بسیار مهمی را به صورت یک گفتگوی نجوا گونه با موسی علیهالسّلام در میان میگذارد: «یا موسی لا ترکن الی الدنیا رکون الظالمین». «رکون» به معنای میل قلبی و تکیه روحی است که اگر بخواهیم آن را به فارسی امروز ترجمه کنیم، به نظر میرسد که معنای «دل دادن» مناسبتر باشد. بنابراین میشود این طور ترجمه کرد که: «به دنیا دل مده، آن چنان که ستمگران به دنیا دل دادهاند.» اگر دل دادگی به دنیا نباشد، انسان ستم نمیکند و بندگان خدا را مورد آزار قرار نمیدهد. ظلم کردن نهایت میل و رغبت به دنیا را میرساند.مذموم بودن اندیشیدن به دنیا، نه نگاه کردن به آن
… اتّخاذ کردهاند- یعنی همه فکرشان دنیاست و جز به دنیا به چیز دیگری نمیاندیشند و تمایل و رغبت نشان نمیدهند مثل کودکی هستند که به پدر و مادرش پناه میبرد و جز به آنها به چیز دیگری نمیاندیشد. «یا موسی لو وکلتک الی نفسک لتنظرلها اذن لغلب علیک حب الدنیا و زهرتها». «لتنظرلها» با «لتنظر الیها» فرق دارد. نگاه کردن به دنیا کار مذمومی نیست؛ به دنیا اندیشیدن مذموم است. ای موسی! اگر من تو را به حال خود میگذاشتم که به دنیا بیندیشی، آن گاه دوستی و زیباییهای دنیا بر تو غلبه پیدا میکرد.محدود دیدن همهچیز در زندگی دنیا از خصوصیات جاهلیت
یک نکته دیگر که آن را نکته آخر قرار میدهم، محدود نشدن دیدها به زندگی دنیاست. این هم نکتهای اساسی است. یکی از خصوصیات نظام جاهلی این است که انسانهایش همه چیز را در زندگی دنیا میدانند. اگر در زندگی دنیا؛ یعنی همین خورد و خواب و آنچه که به شخص انسان مربوط میشود، توانستند چیزی به دست آورند، خود را برنده به حساب میآورند. اما اگر بنا شد تلاشی بکنند و کاری انجام دهند که محصول آن در این دنیا به دست انسان نمیرسد، خود را فریب خورده، شکست خورده و زیان کرده به حساب میآورند. این یکی از خصوصیات زندگی جاهلی است. اینکه انسان کاری بکند و آن را به حساب خدا و معنویت و روز جزا بگذارد، در زندگی جاهلی وجود ندارد. اسلام یکی از خصوصیات را هم این قرار داد که همه زندگی و همّت انسان، محدود به حیات دنیا نباشد. این خصوصیات بعثت است که نقطه …فریبندگی جلوههای دنیا، از عوامل سایش جبههٔ خودی
عامل دیگر که امتحان بسیار بزرگی بر سر راه همه است، عامل دنیا و جلوههای فریبندهی آن بود. در جبههی خودی، برخورداری مادّی کم و امکانات ناچیز بود. جلوههای دنیا پر جاذبه است و چشمها و دلها را میفریبد؛ چنان که بعضی از کسان را فریفت. «دنیا» هم که میگویم، فقط پول و خانه و خودرو شخصی نیست. چیزهای دیگر هم هست. اسم درکردن، تعریف شنیدن، ستایش شنیدن، تمتّعات ناروا و نادرستِ جنسی و همهی امکاناتی که نفسِ انسان آنها را میخواهد، دنیا و جلوههای آن است.مذموم بودن بزرگ شمردن دنیا و نزاع بر سر آن
… نسبت براى شما گواراتر و دلنشینتر است. دنیا که میگوییم، یک چیز خیالى نیست؛ دنیا همین متاع زندگى ما است، همین لذّتهاى ما است، همین خواستههاى ما است؛ پولطلبى، قدرتطلبى، تجمّلطلبى، زیادهطلبى است؛ لذّات گوناگون اعمّ از حلال و حرامش است؛ اینها همه دنیا است. استفادهى از اینها، شرعاً و عقلاً و از نظر دین ایرادى ندارد و ممدوح است و مال انسان است ــ البتّه به شکل صحیح و قانونى و حلالش ــ امّا بزرگ شمردن آنها، اهمّیّت دادن به آنها، دعوا کردن بر سر آنها، خودکشان کردن بر سر آنها چیزهاى مذمومی است. اگر میخواهید دنیا براى شما لذّتبخش باشد، گوارا باشد و از آن بهره ببرید، طبق این گفتهى حکمتآمیز موسىبنجعفر (علیه الصّلاة و السّلام) راهش این است که به دنیا اهمّیّت ندهید. اگر اهمّیّت دادید، به قدرى که باید بر سر آن دعوا کرد، باید زندگى را بر خود تلخ کرد تا یک چیزى گیر آورد، اگر اینجور شد، دنیا گوارا نخواهد بود. این مضمونِ این حدیث شریف و این کلام بسیار حکمتآمیز است. فَاِنَّهُ اَهنَى ما یَکونُ لَکُم اَهوَنُ ما یَکونُ عَلَیکُم؛ گواراترین براى شما، آن چیزى است که براى شما سبک باشد. فَاِنَّهُ ما اَهانَ قَومٌ الدُّنیا اِلّا هَنَّاَهُمُ اللهُ العَیشَ وَ ما اَعَزَّها …پرهیز مسئولان از خواستن مسئولیت برای بهرهٔ دنیایی
… را انتخاب بکنند. یار براى این کار بزرگ گرفتن، کار مهمّى است. اینجور نباشد که به هر کس و ناکسى اعتماد بکنیم و مردم را مواجه کنیم با کسى که براى مردم یا براى کار مردم ارزشى قائل نباشد و [فقط] به فکر خودش باشد. این یک نکته است که مسئولین بایستى رعایت کنند. دوّم اینکه [مسئولین] این خدمت را، این مسئولیّت را براى بهرهى دنیایى خودشان نخواهند. دندان لذایذ بىشمارى را مسئول در این نظام بایستى بِکند؛ از خیلى از لذّتها باید بگذرد، کمااینکه مىبینیم هم بحمدالله میگذرند.ضدارزش بودن دلبستگی به لذتهای مادی با وجود وظیفه بودن تلاش مادی
ما باید براى خدا و به کمک الهى در راه خدا حرکت کنیم و آن را بپیماییم. امروز هر فرد ملّت عزیز ما احتیاج دارد به اینکه در درون خود، در دل خود، راهى به خدا و راهى به معنویّت باز بکند. روزبهروز بر معنویّت خودمان باید اضافه کنیم. جلوههاى دنیا و فریبندگىهاى زندگى مادّى باید ما را مجذوب خود نکند. تلاش مادّى یک وظیفه است، فعّالیّت سازندگى یک وظیفه است امّا مجذوب شدن و دلبسته شدن و ترجیح دادن لذّتهاى دنیا و لذّتهاى مادّى بر راه خدا، یک امر ضدّارزش و خلاف وظیفه است.تبدیل زندگی برای کامیابیهای شخصی به مجموعهای از حسرتها در پایان عمر
… همهاش حسرت است. انسان تا جوان است این را نمیفهمد؛ چون همه چیز را پیش روی خود میبیند و فکر میکند که به این لذّات خواهد رسید. اما وقتی از جوانی عبور کرد و به آن طرف سراشیبی رسید، پشت سر را که نگاه میکند، میبیند با از دست رفتن عمر، همه چیز از دست رفته است. حسرتِ بالاتر، در لحظاتِ آخر عمر است: حس میکند همه این زحمات هیچ شد، پوچ شد و از دست رفت. آن لحظههای لذّت، آن نعمت، آن مکنت، همه از دست رفت. این، عیب بزرگِ اینگونه زندگی کردن است. یعنی زندگی به مجموعهای از حسرتها تبدیل میشود. البته حسرت بزرگ، در قیامت است. خدای متعال میفرماید: «و انذرهم یومالحسرة.[1] » آنها را از روز حسرت بیم بده، که نگاه میکنند و زندگی را از دست رفته میبینند.نقص بودن دنیاطلبی برای مسئول جمهوری اسلامی
چسبیدن به دنیا و دویدن دنبال دنیا، برای یک مسؤول در جمهوری اسلامی، نقص است و به همان معنایی که عرض شد، یک نقطه منفی است. عکسِ این باید باشد. حکومت کردن و سمَت و منصب در جمهوری اسلامی، نباید به شکل یک غنیمت نگاه شود. در دنیا، مردم برای اینکه به مناصبی برسند، تلاش میکنند. هر منصبی هم که باشد، فرقی نمیکند. از عضویت یا ریاست بر یک جمع و سازمان کوچک اداری گرفته، تا رسیدن به ریاست …ناسازگاری مسابقهٔ مادیات و زندگی تجملی با طبیعت کار حوزه
… و آن، مایهی معنوی حوزههای علمیه است. آن عبارت است از تقوی و اخلاق اسلامی و زیِ طلبگی و فریفته نشدن به ظواهر دنیایی و زرق و برقها و تقلید نکردن از اهل دنیا و قدر دانستن مسند قناعت و ارزش دادن به قناعت. اینها آن چیزهایی است که مایههای حقیقی و معنوی است. والّا اگر در حوزهی قم هم به مسابقهی مادّیات بپردازیم؛ زندگی رنگین درست کردن، خانهی چنان یا ماشین چنین، یا وسایل خانهی چنان - مثل مسابقهای که بین اهل دنیا در این زمینه هست - این با طبیعت و وضع کار ما متفاوت است. باید در حوزهی قم به این معنا توجه شود و کسانی که اهل معنویت و تقوی هستند، جوانان را، بخصوص، نصیحت کنند. جوانان حرفپذیرند، حقپذیرند، نصیحتپذیرند.هشدار نسبت به جایگزین شدن آرمانطلبی با دنیاطلبی
انشاءاللَّه خداوند هم کمکتان خواهد کرد. بحمداللَّه وزارت خارجهى ما، از دستگاههاى خوب ماست. این خوبى و این طهارت را، هر چه مىتوانید افزایش دهید. این را که هست، حفظ کنید و نگذارید به آن خدشهاى وارد شود. نگذارید که دنیاطلبى، جاى آرمانطلبى را بگیرد. این تکلیف، چند صباحى بر عهدهى ماست. شما هم که تا آخر عمرتان سفیر نیستید. این چند صباح سفارت را، با حداکثر دقت، پارسایى، رعایت و شجاعت، انشاءاللَّه پیش ببرید، تا خداى متعال هم در همهى امور به ما کمک کند.پیروی از شهوات و دنیاطلبی، دومین عامل انحراف عمومی
… دو عامل، عامل اصلی این گمراهی و انحراف عمومی است: یکی دورشدن از ذکر خدا که مظهر آن نماز است. فراموش کردن خدا و معنویّت؛ حساب معنویّت را از زندگی جدا کردن و توجّه و ذکر و دعا و توسّل و طلب از خدای متعال و توکّل به خدا و محاسبات خدایی را از زندگی کنار گذاشتن. دوم «واتّبعوا الشهوات»؛ دنبال شهوترانیها رفتن؛ دنبال هوسها رفتن و در یک جمله: دنیاطلبی. به فکر جمعآوری ثروت، جمعآوری مال و التذاذ به شهوات دنیا افتادن. اینها را اصل دانستن و آرمانها را فراموش کردن. این، درد اساسی وبزرگ است. ما هم ممکن است به این درد دچار شویم. اگر در جامعهی اسلامی، آن حالت آرمانخواهی از بین برود یا ضعیف شود؛ هر کس به فکر این باشد که کلاهش را از معرکه در ببرد و از دیگران در دنیا عقب نیفتد؛ …خسران کسی که هدفش در زندگی امور مادی و عزت خیالی است
چقدر خسران است برای یک انسان که هدفش در زندگی، همین چیزهای مادّی باشد؛ زندگىِ راحتتری به دست آوردن و چند صباحی را با یک عزّت خیالی گذرانیدن! خیالی بودن این عزّت را انسان میتواند از نابود شدن و پوچ شدن و زایل شدن و بیمعنی شدن آن در میلیونها مورد، در مقابل چشم خود در دنیا ببیند. روی این کرسیها، انسانهای زیادی نشستند. یک روز هستند، یک روز نیستند. در همه دنیا، مناصب گوناگون - مناصب دولتی و مناصب شبه دولتی - یک روز دست زید است، یک روز دست عمرو است. وقتی عمرو آمد، از زید خبری نیست. عبرتی از این بالاتر نیست. فقط کسی میتواند به آن دوران …گرفتاری سخت مردم به دنیا پس از رحلت پیامبر و تلاش امیرالمؤمنین (ع) برای رهایی آنان
… و حملة القرآن»،[5] اشراف امت من، اشراف جامعه اسلامی آنهایی هستند که شب با خدا سر و کار دارند و خدمت و عبادت میکنند، آنهایی که با قرآن آشنا هستند. در جامعه اسلامی چه حادثهای روی داده که از صد کلمه سخنان امیرالمؤمنین تقریبا پنجاه کلمهاش در باره زهد است. این که نهج البلاغه پر است از زهد و ترغیب به زهد چه چیز را نشان میدهد؟ بله، بیماری را نشان میدهد، این نسخه امیرالمؤمنین که این قدر راجع به دنیا گرم و پرشور و پرهیجان و زیبا و بلیغ حرف میزند، نشان میدهد که مردم بدجوری گرفتار دنیا شده بودند، بیست و سه سال پس از رحلت پیامبر بدجوری مردم اسیر شده بودند، و این دست گرهگشا سعی میکند گرههای این کمند را از دست و پای آنها باز کند. در نهج البلاغه وقتی ما به ذکر دنیا میرسیم اوجی میبینیم، احساس میکنیم کلام امیرالمؤمنین در باب دنیا اصلا یک لحن و لون دیگر است، البته از صدها نمونه که در این زمینه وجود دارد من نتوانستم که این چند سطر را یادداشت نکنم و اینجا نخوانم از بس زیباست.«فانّ الدّنیا …مالپرستی و مادیگری ریشهٔ جنگافروزیها و فقر و محرومیت در جهان
و این امروز براى ما بسیار آموزنده است. همهى مردم بایست از این دستور الهام بگیرند و رهبران و سران، بیشتر. مال دنیا فریبدهنده است و جمع مال دنیا وسوسهانگیز. امروز با یک محاسبهى سرانگشتى، تمام جنگافروزىهاى عالم، ناشى از حسّ مادّهپرستى و پولپرستى است. فرهنگ پولپرستىِ دنیاى مادّهپرست است که این همه جنگ، این همه برادرکشى، این همه ضعیفکشى، این همه فقر و محرومیّت را بر دنیاى بشریّت تحمیل کرده است. اگر سردمداران خائنِ رژیمهاى مرتجعى که در منطقه مشغول فساد هستند، پولپرست نمیبودند، اگر به نقل قولى که میشود، صد میلیون دلار رشوه چشم سلطان خائن را نمیگرفت، چرا اجازه میداد که هواپیماهاى آمریکایى براى آمدن به ایران از پایگاهى در عمّان سوختگیرى کنند و به …خروج مسابقه در معنویات از ذهن مردم زیر فشار جریانهای مادی
آنچنان جریانهای دنیایی و مادی در جامعه، مردم را زیر فشار گذاشته بود که اصلاً فکر اینکه در زندگی انسان، برای مسابقه در معنویات و خیرات میدانی وجود دارد، از ذهن مردم خارج شده بود و کسی به فکر فراگرفتن این نبود. اگر هم فرامیگرفتند، ظواهر و امور سطحی را فرامیگرفتند. برداشتی را که مردم در دوران رسول اکرم (ص) و همچنین در دوران متصل به زمان پیغمبر اکرم از توحید داشتند، آن احساس و آن حساسیت را و آن درکشان را این مردم نداشتند. احتیاج به تذکر داشت که این درک را پیدا کنند، چیزی نبود که تحریف شده باشد، تا بخواهند آن را تصحیح …زخارف دنیا پسماندهٔ دهان سگ و عامل جذب به دستگاه عبدالملک
… است، من یک نمونهاش را در بحثهای قبلی آوردم: «اَ وَ لا حُرٌّ یَدَعُ هذِهِ اللُّماظَةَ لِأَهلِها». لماظه یعنی پسماندۀ دهان سگ. چقدر این بیان مهم است: آیا یک آزادمرد (انسان آزادهای) نیست که این پسماندۀ دهان سگ را برای اهلش بگذارد! پسماندۀ دهان سگ چیست؟ همین زخارف دنیوی، کاخها، تشریفات و این چیزهایی که همۀ دلهای ضعیف در دوران عبدالملک جذب آن میشدند؛ اینها را میگویند پسماندۀ دهان سگ. همۀ کسانی که نوکری عبدالملک یا نوکری نوکرانش یا حرکت در جریانش را میخواستند، برای خاطر همین پسماندههای دهان سگ میخواستند. میفرماید: دنبال این پسماندههای دهان سگ نباشید ای مؤمنان، تا بدین وسیله جذب عبدالملک نشوید.بیدار شدن هوسهای بشری با سرازیر شدن ثروت فتوحات به مسلمانان
ازطرفی پول در دست مردم زیاد شد، جواهراتی را آوردند و تبدیل به پول شد، و در اختیار فاتحان و مجاهدان قرار دادند، مردمی که با زندگی پارسایی اسلام خو گرفته بودند، مناظری را دیدند که بههرحال انگیزهها و هوسهای بشری در آنها بیدار شد. (59/2/13)اسارت در مال و لذت دنیا، سراشیبی لغزنده برای انسان و جامعه
وقتیکه مال دنیا، آسایش دنیا، فرش دنیا، زیور دنیا، جواهر دنیا، طلای دنیا، غذای لذیذ دنیا به کام انسان مزه کرد و آدم خودش را اسیر این چیزها کرد، خب، این دیگر اِشکال نیست، این یک سراشیبی لغزنده است؛ پایت را که گذاشتی، دیگر رفتی. جامعه وقتیکه اسیر هواها و هوسها شد، خصلت انقلابی و پارساییِ انقلابیِ خودش را از دست داد و رفت دنبال شکم و لِفتولیس[2] و خوردن و نوشیدن و چریدن و استفادهکردن، آنوقت تبعیض هم پیش میآید، تنافس[3] هم پیش میآید، دعوای سر لذتها هم پیش میآید، باندبازی هم …لغزش مسئولان در جایگاههای خاص و اسارت در پول، عنوان و ستایش مردم
… «فَاَنتَ حَقیقٌ» شایسته است که «اَن تَخافَ مِنهُ عَلَی نَفسِکَ» اول، خوفِ بر نفْس خود، بعد «وَ اَن تَحذَرَ فیهِ عَلَی دینِکَ» بر دین خود بترسی! دنیا و جلوههای دنیا لغزشگاه است واقعاً. این را همه توجه داشته باشند، نگوییم ما دیگر محکمیم؛ نهخیر! لغزشگاه است. دیدیم کسانی را که مدتی با استقامت گذرانده بودند، اما در یک موقعیت خاصی، در یک جایگاه خاصی لغزیدند. تا آن آخر هم شیطان از انسان، ناامید نیست؛ انسان اسیر پول میشود، اسیر عنوان میشود، اسیر شعاردادن مردم میشود ـ که مردم شعار بدهند به نفع انسان ـ این خیلی چیز خطرناکی است. باید انسان بر دین خود بترسد که آیا آنچه وظیفۀ دینیِ من است، درمقابل این مسئولیتِ سنگین، آن را انجام میدهم یا نه؟وصیت امیرالمؤمنین (ع) به دنبال دنیا نرفتن
«وَ اَن لا تَبغیَا الدُّنیا وَ اِن بَغَتکُمٰا» به شما وصیت میکنم دنبال دنیا نروید، (59/5/10)نهی از دویدن دنبال دنیا، نه ترک دنیا
اگرچه دنیا دنبال شما بیاید؛ اینهم نکتۀ دوم. اینهم از لوازم تقواست البته. همۀ کارهای نیک از لوازم تقواست، ازجمله این. نمیگوید که ترک دنیا بکنید، میگوید: «لا تَبغیا» دنبال دنیا حرکت نکنید، طلب نکنید. درحقیقت، با تعبیر فارسی ما، ندوید دنبال دنیا. دنیا یعنی چه؟ یعنی آبادکردن روی زمین؟ یعنی احیاکردن ثروتهای الهی؟ این است معنای دنیایی که گفتند [دنبال] نکنید؟ نه! دنیا یعنی آنکه شما برای خودتان و تمتّعات خودتان میخواهید، برای لذات خودتان میخواهید؛ این را میگویند دنیا. واِلّ آبادکردن روی زمین، اگر با …خطر جاذبههای پول و مقام و شهوترانی و لزوم محافظت شدید از خود
البته در بخشهای مختلف، همین کار را معاویه انجام داد، مثلاً استاندارهای کشورِ امام حسن را ـ که کشور اسلامی بود ـ بنا کرد فریفتن؛ [برای] یک استاندار پول فرستاد، و یک استاندار را تطمیع کرد، گفت به تو مثلاً فلان مقام را میدهم. این جاذبههای شیطانیِ انسان خیلی چیزهای خطرناکیاند، پول، مقام، شهوترانی. اینها چیزهاییاند که انسان همیشه باید خودش را درمقابل اینها با شدت محافظت کند. در یک روایتی دیدم ـ مضمون روایت این است ـ که غفلت را از دل باید دور کرد، «بِشِدَّةِ التَّیَقُّظِ»[5] تیقّظ یعنی خود را بیدار نگه داشتن. یقظه یعنی بیداری، تیقّظ یعنی با فشار، با اصرار، مرتب خود را بیدار نگه داشتن. دیدید آدمی که بهشدت خوابش میآید و کار حساسی …اطاعت سپاه کوفه از ابنزیاد برای چند درهم و فروختن دین به دنیای ناچیز
… قاصد پلیدِ نجسِ رِجس، ازطرف ارباب پلیدتر و نجستَرش کاغذ آورده که حسینبنعلی را محاصره کنید و کارش را تمام کنید؛ عملاً هم حرکت کردند. آخر یک ملتی که دین ندارند، جمعیتی که عقل ندارند، برایشان حکم عبیداللهبنزیاد، از حکم وجدان و حکم دین و حکم خدا بالاتر است؛ نه برای خاطر اینکه عبیداللهبنزیاد را دوست دارند، بلکه بهخاطر اینکه چند دِرهم پول یا یک طَبق خرما، یا یک صاع گندم یا آرد به آنها داده است؛ اینقدر این مردم، بدبخت، اینقدر پست، اینقدر جاهل! که ایکاش حالا که میفروشند، به یک چیز باارزش و حسابی بفروشند. آنیکه دینش را میفروشد، ایکاش اقلاً به یک دنیای قابلی بفروشد، این بدبختها به دنیای ناقابل فروختند، به یک چیزهای پَست.پیروی از شهوات و دنیاطلبی، عامل دوم انحراف جامعه
… دو عامل، عامل اصلی این گمراهی و انحراف عمومی است؛ یکی دورشدن از ذکر خدا که مظهر آن نماز است. فراموشکردن خدا و معنویت، حساب معنویت را از زندگی جداکردن، و توجه و ذکر و دعا و توسل و طلب از خدای متعال و توکل به خدا و محاسبات خدایی را از زندگی کنارگذاشتن. دوم، «وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ» دنبال شهوترانیها رفتن، دنبال هوسها رفتن، و در یک جمله، دنیاطلبی. به فکر جمعآوری ثروت، جمعآوری مال، التذاذ، و به شهوات دنیا افتادن، اینها را اصل دانستن و آرمانها را فراموشکردن؛ این درد اساسی و بزرگ است. اگر در جامعۀ اسلامی، آن حالت آرمانخواهی از بین برود یا ضعیف شود، هرکس به فکر این باشد که کلاهش را از معرکه در ببرد و در دنیا از دیگران عقب نیفتد، اینکه دیگری جمع کرده است، ما هم برویم جمع کنیم؛ و خلاصه خود و مصالح خود را بر مصالح جامعه ترجیح دهیم، معلوم است …